II CR 259/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN R. Czarnecki (sprawozdawca). Sędziowie SN: Z. Marmaj, F. Wesely.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa Przemysłu Chłodniczego w B., przeciwko Polskim Kolejom Państwowym - Centralne Biuro Rozrachunków Zagranicznych w Bydgoszczy o zapłatę 366.029 zł, na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 2 lutego 1977 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 8.XI.1976 r. powodowe Przedsiębiorstwo podało, że o godz. 4 rano dnia 13.V.1975 r. stacja PKP przyjęła przesyłkę do przewozu, mianowicie - trzy wagony truskawek mrożonych, potwierdzając, że w dniu 14.V.1975 r. nastąpi dostawa tej przesyłki do stacji przeznaczenia. PKP nie dostarczyły przesyłki w terminie i w dniu 21.V.1975 r. zwróciły ją Przedsiębiorstwu. Reklamacja Przedsiębiorstwa została w dniu 20.XII.1975 r. załatwiona odmownie. Przedsiębiorstwo wystąpiło przeciwko stronie pozwanej do komisji arbitrażowej, a ta, orzeczeniem z dnia 21.IX.1976 r., odrzuciła wniosek. Przedsiębiorstwo domaga się zasądzenia od strony pozwanej 366.029 zł, w tym m.in. 313.754 zł tytułem różnicy między ceną kontrahenta zagranicznego a ceną na rynku krajowym oraz 9.005 zł tytułem kosztów przerobu truskawek.Sąd Wojewódzki przyjął, że roszczenie Przedsiębiorstwa przedawniło się z upływem 15 miesięcy, ale na podstawie art. 117 § 3 k.c. nie uwzględnił upływu tego przedawnienia. PKP umówiły się, że dostawa przesyłki nastąpi w dniu 14.V.1975 r. Stosownie do postanowień art. 14 SMGS, PKP powinny były dostarczyć przesyłkę w dniu 16.V.1975 r., a dotarła ona do stacji przeznaczenia dopiero w dniu 18.V.1975 r., przy czym strona pozwana nie udowodniła, że szkoda powstałaby również, gdyby w dniu 16.V.1975 r. nastąpiła dostawa przesyłki. Powództwo ulega więc uwzględnieniu.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji strony pozwanej, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 117 § 2 k.c. w stosunkach między jednostkami gospodarki uspołecznionej, które podlegają państwowemu arbitrażowi gospodarczemu, roszczenie przedawnione wygasa. W innych stosunkach nie można roszczenia przedawnionego dochodzić.W wypadku gdy w myśl § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 stycznia 1964 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 24) spór z przewozu w komunikacji międzynarodowej jest wyłączony z właściwości państwowej komisji arbitrażowej i przekazany do rozstrzygnięcia sądowi, jednostki gospodarki uspołecznionej nie podlegają temu arbitrażowi, wobec czego w sprawie rozpoznawanej przez sąd już "w innym stosunku" w rozumieniu art. 117 § 2 zd. 2 k.c. zgodnie z tym przepisem jednostka gospodarki uspołecznionej nie może roszczenia przedawnionego dochodzić.W innych, poza określonymi w art. 117 § 2 zd. 1 k.c., stosunkach terminem przedawnienia jest w świetle art. 117 § 1 i § 2 zd. 2 k.c. taki termin, który ogranicza pod względem czasowym dochodzenie roszczenia majątkowego, przy czym skutkiem jego upływu jest tylko niemożność dochodzenia roszczenia. Termin prekluzyjny do dochodzenia roszczenia przed sądem tym się zaś różni od terminu przedawnienia, że z mocy wyraźnego uregulowania polega na wygaśnięciu roszczenia.W przedmiotowym stanie rzeczy Przedsiębiorstwo tylko nie mogłoby dochodzić od strony pozwanej przedawnionego roszczenia, chyba że co innego wynika z postanowień SMGS - umowy o międzynarodowej kolejowej komunikacji towarowej (Dz. Tar. i Zarz. Komunik. z 1966 r. Nr 7, poz. 35) lub z postanowień dekretu z dnia 24 grudnia 1952 r. o przewozie przesyłek i osób kolejami (Dz. U. z 1953 r. Nr 4, poz. 7).Otóż według art. 30 § 1 SMGS powództwo przeciwko kolei wnosi się w ciągu wskazanego w tym paragrafie terminu, a według § 4 tego artykułu roszczenie, które uległo przedawnieniu, nie może być dochodzone w drodze powództwa. Artykuł 35 SMGS stanowi, że w braku postanowień w umowie i innych przepisach stosuje się postanowienia zawarte w przepisach wewnętrznych i ustawach obowiązujących w danym kraju.Brzmienie art. 30 § 4 SMGS co do niemożności dochodzenia przedawnionego roszczenia wyłącza możność uzupełniającego stosowania postanowień dekretu o przewozie. Poza tym brak w art. 30 SMGS dalej idących postanowień stoi na przeszkodzie przyjęciu, że w zakresie przedawnienia wyłączone jest postanowienie art. 35 SMGS, które nakazuje stosowanie przepisów kodeksu cywilnego. Wreszcie - art. 30 § 4 SMGS nie zostało nadane takie brzmienie, jak np. art. 127 dekretu o przewozie, w myśl którego z chwilą odebrania przesyłki gasną roszczenia do kolei z umowy przewozu, lecz brzmienie pokrywające się z brzmieniem art. 117 § 2 zd. 2 k.c., a obowiązujący tekst SMGS pochodzi z 1966 r., zatem - z okresu obowiązywania art. 117 k.c. W konsekwencji, skutek upływu terminu z art. 30 § 1 SMGS do wniesienia powództwa przeciwko kolei polega tylko na niemożności dochodzenia tego roszczenia, natomiast termin ten nie został uregulowany w ten sposób, że z jego upływem roszczenie wygasa. Termin z art. 30 § 1 SMGS jest zatem terminem przedawnienia w rozumieniu art. 117 § 1 i § 2 zd. 2 k.c., a nie terminem prekluzyjnym do dochodzenia roszczenia przed sądem.Gdy przeto z postanowień SMGS i dekretu o przewozie nie wynika nic innego niż z art. 117 § 2 zd. 2 k.c., przeciwnie - termin z art. 30 § 1 SMGS jest terminem przedawnienia, to roszczenie Przedsiębiorstwa uległo przedawnieniu.Z kolei co się tyczy możności nieuwzględnienia upływu tego przedawnienia, to na tle sformułowań pkt I lit. "c" uchwały kolegium arbitrażu Głównej Komisji Arbitrażowej z dnia 26.III.1966 r. (PUG 1966, nr 7, wkładka) oraz pkt II uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11.I.1971 r. III CZP 1/70 (OSNCP 1971, poz. 167) mogły zachodzić wątpliwości co do organu właściwego do rozpoznania sporu. Okoliczności sprawy, zwłaszcza przy uwzględnieniu, że przed upływem terminu przedawnienia Przedsiębiorstwo zwróciło się do Komisji Arbitrażowej "o przyśpieszenie terminu rozprawy lub o zwrot całej sprawy", pozwalały przeto uznać, że w sprawie zachodzą przesłanki z art. 117 § 3 k.c. Stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do tego, że roszczenie Przedsiębiorstwa uległo przedawnieniu i że nie należy uwzględniać jego upływu, nie narusza więc prawa materialnego.Jeżeli chodzi o odpowiedzialność strony pozwanej, to wymagał rozważenia charakter postanowień art. 14 SMGS w przedmiocie terminu dostawy, postanowienia te należą bowiem do przepisów przewozowych szczególnych, a stosownie do generalnej zasady, przepisy takie mają z reguły charakter iuris cogentis, tj. bezwzględnie obowiązujący, chyba że poszczególne postanowienia same przewidują odchylenia od tej zasady. Z dowodów w sprawie wynika, że strony nie dokonały przewidzianego w art. 6 § 4 SMGS uzgodnienia co do tego, że przesyłka wagonowa zostanie przyjęta do przewozu pociągiem pasażerskim. Inne postanowienia SMGS nie przewidują odchylenia od wyżej wspomnianej zasady, wobec czego postanowienia § 14 SMGS obowiązują strony bezwzględnie, a takie postanowienia nie pozostawiają stronom swobody w ustaleniu ich stosunku prawnego. Strony nie mogły więc uzgodnić ze skutkiem odpowiedzialności strony pozwanej, że dostawa przesyłki nastąpi wcześniej niżby to wynikało z postanowień art. 14 SMGS.Według § 1 art. 14 SMGS, termin dostawy przesyłki wagonowej rozpoczyna się o godzinie 0,00 dnia następnego po dniu przyjęcia przesyłki do przewozu, a termin ten obejmuje 1-dniowy termin odprawy oraz termin przewozu zależny od charakteru przesyłki (pośpieszna - 1 dzień na rozpoczęte 320 km, zwyczajna - 1 dzień na rozpoczęte 200 km) i ilości kilometrów. Skoro PKP przyjęły przesyłkę do przewozu w dniu 13.V.1975 r., to w zależności od tego, czy była ona pośpieszna czy zwyczajna, powinna była być zgodnie z art. 14 § 1 SMGS dostarczona do stacji przeznaczenia w dniu 15 lub 16.V.1975 r.Jeśliby zatem zgodnie z postanowieniami art. 14 SMGS, przesyłka została dostarczona do stacji przeznaczenia po dniu 14.V.1975 r., tj. po umówionym z kontrahentem terminie dostawy, to Przedsiębiorstwo obciążałby dowód, że gdyby ta przesyłka została dostarczona do stacji przeznaczenia stosownie do ustaleń w dniu 15 lub 16.V.1975 r. to kontrahent jeszcze by na nią czekał i Przedsiębiorstwo nie poniosłoby szkody, szkoda zaś pozostaje w związku przyczynowym z niezachowaniem terminu wynikającego z art. 14 SMGS.Wreszcie, co się tyczy wysokości odszkodowania, mianowicie w części dotyczącej zwrotu kosztów przerobu truskawek, to Sąd Wojewódzki nie miał na względzie postanowień art. 25 § 1 w zw. z art. 24 § 2 zd. 2 SMGS.Zaskarżony wyrok nie może być więc utrzymany w mocy (art. 388 § 1 k.p.c.).