III CRN 106/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Majorowicz. Sędziowie SN: K. Olejniczak (sprawozdawca), W. Kuryłowicz. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Hodowli Roślin i Nasiennictwa - Oddział w B. przeciwko Polskim Kolejom Państwowym - Centralne Biuro Rozrachunków Zagranicznych w Bydgoszczy o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 3 listopada 1977 r. sygn. akt I Cr 787/87uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 5 sierpnia 1977 r. (...) i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o opłacie od rewizji nadzwyczajnej. Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 5 sierpnia 1977 r. sygn. (...) Sąd Rejonowy w Bydgoszczy zasądził od Polskich Kolei Państwowych - Centralnego Biura Rozrachunków Zagranicznych w Bydgoszczy na rzecz Przedsiębiorstwa Hodowli Roślin i Nasiennictwa - Oddział w B. 50.000 zł z odsetkami oraz koszty procesu. Sąd Rejonowy ustalił, że powód wysłał do Rumunii z międzynarodowym listem przewozowym ziemniaki w ilości 20.700 kg. Ziemniaki zostały załadowane na stacji T. w dniu 24 maja 1976 r. Wagon z ziemniakami przybył do stacji granicznej w C. w dniu 1 czerwca 1976 r. Na skutek zagubienia dokumentów przewozowych przez przewoźnika wagon z ziemniakami stał na stacji granicznej do 6 czerwca 1976 r., kiedy Centralny Inspektorat Standaryzacyjny przeprowadził badanie ziemniaków, w wyniku którego zdyskwalifikowane one zostały jako materiał eksportowy. W związku z tym przesyłka została reekspediowana i w dniu 10 czerwca przybyła do B. Ziemniaki zostały skierowane do przerobu przemysłowego, a szkoda poniesiona przez stronę powodową wynosi kwotę 50.000 zł, stanowiącą różnicę między tym, co by strona powodowa uzyskała za ziemniaki eksportowe, a ceną uzyskaną za ziemniaki przemysłowe. Ziemniaki w chwili nadania miały świadectwo zdrowotności i ich zepsucie musiało nastąpić później. Przetrzymania przesyłki przez PKP wynosiło osiem dni, a postój wagonu na nasłonecznionej stacji w okresie letnim spowodował proces gnicia ziemniaków. Zarzut nieważności reklamacji, wobec niesporządzenia tak zwanego protokołu handlowego, uznał Sąd Rejonowy z bezzasadny, powołując się na pogląd Sąd Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 27 października 1976 r. sygn. II CR 114/76, że skoro art. 28-29 SMGS nie zawierają postanowień co do skutków nieuzupełnienia reklamacji, odmowne jej załatwienie przez PKP uprawniało nadawcę do wniesienia powództwa (art. 29 § 2 SMGS). Na skutek rewizji pozwanego przedsiębiorstwa PKP Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 3 listopada 1977 r. sygn. (...) zaskarżony wyrok zmienił i powództwo oddalił. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, obowiązkiem powoda było z chwilą stwierdzenia powstania szkody zarządanie sporządzenia protokołu kolejowego. Okoliczność sporządzenia protokołu przez Centralny Inspektorat Standaryzacyjny nie zwolniła powoda od wezwania kolei do sporządzenia protokołu kolejowego. Skoro zaś wezwanie to jest przesłanką dochodzenia odszkodowania od kolei, powództwo nie mogło być uwzględnione. Od powyższego wyroku Sądu Wojewódzkiego na skutek podania strony powodowej rewizję nadzwyczajną, w terminie sześciomiesięcznym wymienionym w art. 421 § 2 k.p.c., wniósł Minister Sprawiedliwości z wnioskiem o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego w Bydgoszczy i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w Bydgoszczy. Rewizja nadzwyczajna zarzuca zaskarżonemu wyrokowi rażące naruszenie art. 390 § 1 k.p.c. w związku z art. 28 § 1 i art. 29 § 2 umowy w międzynarodowej komunikacji towarowej (SMGS). Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: W świetle uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1971 r. III CZP 1/70 (OSNCP 1971 r, poz. 167), w myśl której "jeżeli przesyłka nadana do przewozu na stacji nadania wewnątrz kraju za listem przewozowym konwencji CIM lub umowy SMGS nie opuściła granic kraju na skutek jej uszkodzenia lub zagarnięcia albo na skutek zmiany umowy przewozu lub z innych przyczyn, to podstawę prawną roszczeń odszkodowawczych w stosunku do Przedsiębiorstwa PKP z tytułu nienależytego wykonania umowy przewozu stanowią przepisy konwencji międzynarodowej CIM z dnia 23 lutego 1961 r. bądź umowy o międzynarodowej komunikacji towarowej SMGS z dnia 1 listopada 1961 r." - nie budzi wątpliwości, że w sprawie niniejszej podstawę prawną roszczeń odszkodowawczych powodowego Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Hodowli Roślin i Nasiennictwa - Oddział w B. przeciwko Przedsiębiorstwu PKP stanowią przepisy o międzynarodowej komunikacji towarowej SMGS. Jednakże przepisy SMGS, dotyczące trybu postępowania w razie - jak to miało miejsce w niniejsze sprawie - zepsucia przesyłki, regulują sytuacje typowe, a więc m.in. takie, gdy przesyłka nadana w kraju dojdzie do stacji przeznaczenia za granicą. Wskazuje na to treść art. 28 § 7 pkt 2 SMGS, w myśl której reklamacje do kolei wnoszą w razie częściowego zaginięcia, uszkodzenia lub zepsucia przesyłki - nadawca lub odbiorca, pod warunkiem przedstawienia listu przewozowego i protokołu handlowego, wydanego odbiorcy przez kolej na stacji przeznaczenia, jak również art. 16 § 3 SMGS przewidujący sporządzenie protokołu handlowego i wydanie jego odpisu odbiorcy przesyłki, jeżeli w wyniku sprawdzenia stanu przesyłki dokonanego z inicjatywy kolei lub na żądanie odbiorcy kolei stwierdzi częściowy lub całkowity brak lub uszkodzenie przesyłki. W sprawie niniejsze przesyłka do odbiorcy zagranicznego nie doszła, lecz po jej zakwestionowaniu na polskiej stacji granicznej przez Centralny Inspektorat Standaryzacyjny została reekspediowana do nadawcy. Wymienione wyżej przepisy nie dotyczą zatem wprost sytuacji zaistniałej w niniejsze sprawie, skoro protokół handlowy, tak jak to stanowi art. 28 § 7 pkt 2 i art. 16 § 3 SMGS, nie mógł być wydany odbiorcy, gdyż przesyłka do niego w ogóle nie dotarła.Wobec braku wyraźnego uregulowania prawnego sytuacji występującej w niniejszej sprawie i ze względu na istniejące w tym zakresie luki należy wymienione wyżej przepisy stosować w drodze analogii. Analogiczne zastosowanie art. 16 § 3 SMGS uzasadnia pogląd, że w wypadku gdy przesyłka kolejowa nadana za listem przewozowym umowy SMGS, z powodu jej zakwestionowania na stacji granicznej przez Centralny Inspektorat Standaryzacyjny, nie opuściła granic kraju, lecz została reekspediowana do nadawcy wewnątrz kraju, przewidziane w tym przepisie sprawdzenie stanu przesyłki następuje z inicjatywy kolei lub na żądanie nadawcy przesyłki, a sporządzony w takim wypadku protokół handlowy powinien być wydany nadawcy przesyłki. Rewizja nadzwyczajna zasadnie wskazuje na protokół otwarcia wagonu z 10 czerwca 1976 r. sporządzony w B. - stacji, na której nastąpił zwrot przesyłki nadawcy, sporządzony w obecności przedstawiciela PKP - Heleny O. Należy zgodzić się ze stanowiskiem rewizji nadzwyczajnej, że sporządzenie tego protokołu wyczerpuje przewidziany w art. 16 § 3 obowiązek sprawdzenia przesyłki z inicjatywy kolei lub na żądanie odbiorcy, wywołując obowiązek sporządzenia przez kolej protokołu handlowego i wydanie nadawcy jego odpisu. Zaniedbanie przez kolej wypełnienia powyższego obowiązku, mimo uczestnictwa przedstawiciela kolei przy sprawdzeniu stanu przesyłki, nie może mieć ujemnych skutków dla powoda, związanych z brakiem protokołu handlowego. Odmienny pogląd, wyrażony w uzasadnieniu wyroku Sądu Wojewódzkiego, należy uznać za chybiony. Skoro ponadto powód spełnił przesłanki uzasadniające wystąpienie z powództwem do sądu po wyczerpaniu drogi postępowania reklamacyjnego (art. 29 SMGS), powództwo podlega merytorycznemu rozpoznaniu. Powyższe stanowisko nie podważa orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 7 sierpnia 1974 r. III CRN 143/74 (OSNCP z 1975 r. z. 12, poz.172), na które powoływano się w toku sprawy, gdyż dotyczy odmiennego stanu faktycznego i prawnego. Wadliwość poglądu prawnego Sądu Wojewódzkiego skutkuje uchylenie wyroku tego sądu, skoro w wyniku tego poglądu Sąd Wojewódzki zmienił wyrok sądu I instancji i powództwo oddalił. Uchyleniu z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania podlegał jednak również wyrok Sądu Rejonowego, gdyż za zasadny należało uznać zarzut rewizji nadzwyczajnej, iż wyjaśnienia i odpowiednich ustaleń wymaga zakres poniesionej przez powoda szkody i jej związku przyczynowego z przetrzymaniem przesyłki w C., czy opóźnieniem jej przybycia do tej stacji. W tym względzie sąd I instancji w szczególności zasięgnie opinii biegłego, uwzględniającej stan przesyłki w czasie jej nadania, stwierdzony w protokole CJS z dnia 6 czerwca 1976 r. oraz stwierdzony w protokole z dnia 10 czerwca 1976 r. sporządzonym przy otwarciu wagonu z udziałem przedstawiciela PKP. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.