II CR 73/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Kuryłowicz (sprawozdawca).Sędziowie SN: R. Czarnecki, A. Wielgus.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Wojewódzkiej Motoryzacyjnej Spółdzielni Pracy w P. przeciwko Polskim Kolejom Państwowym - Centralne Biuro Rozrachunków Zagranicznych w B. o 134.138 zł na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 2 października 1979 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePrzy nadaniu w dniu 14.VII.1978 r. przez powodową Spółdzielnię Pracy do przewozu kolejowego w komunikacji międzynarodowej do Węgier dwóch przesyłek wagonowych (lusterka samochodowe) wartość tych przesyłek oznaczona została w listach przewozowych na kwoty: 163.680 i 139.500 w złotych polskich. Przewoźnik zmienił oznaczenie waluty, wpisując bez zmiany kwot wartość przesyłek w rublach w następstwie czego powódka zapłaciła tytułem należności za przewóz zamiast kwoty 3.052 zł (1% od wartości przesyłek) pobraną od niej kwotę 137.170 zł.Żądanie zwrotu nadpłaty w wysokości 134.138 zł w postępowaniu reklamacyjnym nie zostało uwzględnione (odmowa przy piśmie z dnia 20.VI.1979 r.).W związku z tym powódka w pozwie z dnia 18.VII.1979 r. wystąpiła o zasądzenie spornej kwoty od pozwanego z odsetkami (4%) i kosztami procesu.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo, zasądzając zwrot nadpłaconej kwoty na podstawie art. 15 § 5 SMGS i stwierdzając, że pismo powódki z dnia 17.VII.1978 r. skierowane do PKP - Stacja Poznań (jako stacji nadania przesyłki) stanowiło już reklamację powódki w sprawie nadpłaty, wobec czego zarzut przedawnienia roszczenia nie podlega uwzględnieniu. Nadawca deklaruje wartość przesyłki w walucie kraju nadania (art. 9 § 3 umowy SMGS), brak było zatem podstaw do zmiany podanej w złotych wartości przesyłek na wartość ich w rublach.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję pozwanego, opartą przede wszystkim na zarzucie naruszenia prawa materialnego (wadliwej wykładni właściwych w sprawie postanowień umowy SMGS), Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 28 umowy o międzynarodowej kolejowej komunikacji towarowej (SMGS) z dnia 1 listopada 1951 r. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1.VII.1974 r. (Dziennik Taryf i Zarządzeń Komunikacyjnych, załącznik do nr 15 z 1974 r. poz. 81) reklamację z tytułu umowy przewozu nadawca wnosi do kolei nadania (art. 28 § 2), w przypadku reklamacji o zwrot kwot z umowy przewozu - tylko do tej kolei, która te kwoty pobrała (art. 28 § 3) w każdym przypadku - do kompetentnych organów kolei podanych w załączniku 13 (art. 28 § 6), w sprawie - do Centralnego Biura Rozrachunków Zagranicznych w Bydgoszczy.Z treści powołanego przepisu wynika, że zasadniczym wymogiem skuteczności reklamacji, w szczególności zachowania określonej w art. 30 SMGS terminu do jej wniesienia, jest wniesienie reklamacji do właściwej kolei (nadania przesyłki lub pobrania kwoty).Jednakże skierowanie reklamacji nawet do niekompetentnego organu kolei (art. 28 § 6) będzie skuteczne, jeżeli nastąpiło w takim czasie, że reklamacja przekazana w zwykłym toku urzędowania organowi kompetentnemu mogła dotrzeć do tego organu w terminie przewidzianym dla danej reklamacji (nie zatem np. w ostatnim dniu terminu). Skutki zaniedbania organu niekompetentnego nie mogą obciążać reklamującego, jeżeli wniósł reklamację do właściwej kolei i w terminie odpowiednim do otrzymania wniesionej reklamacji przez organ kompetentny stosownie do powołanego art. 28 § 6.Sytuacja ta może zachodzić w sprawie. Termin do wniesienia reklamacji o zwrot nadpłaty, liczony od dnia 14.VII.1978 r. (art. 30 § 2 pkt 3 SMGS), upłynął z dniem 14.IV.1979 r.Żądanie zwrotu nadpłaty zostało skierowane do stacji nadania przesyłki (Stacja Poznań - Główna Kasa Towarowa B.) w dniu 17.VII.1978 r. Jeżeli stacja ta w ogóle nie nadała biegu reklamacji przez skierowanie jej do Centralnego Biura Rozrachunków Zagranicznych w Bydgoszczy, mimo że w zwykłym toku urzędowania złożona reklamacja mogłaby po przekazaniu dotrzeć w terminie do kompetentnego organu, z zachowaniem skutków reklamacji wprost do tego organu wniesionej, to zaniechanie powyższego przez stację nadania (dokonania zapłaty) nie pozbawiłoby skuteczności reklamacji dokonanej przez powódkę (pomijając kolejne pismo z dnia 4.I.1979 r. skierowane już do Biura Rozrachunków).Wznowienie zawieszonego wniesieniem reklamacji z dnia 17.VII.1978 r. biegu przedawnienia do wystąpienia z powództwem nastąpiłoby wraz z oddaleniem reklamacji przez kolej w dniu 22.VI.1979 r., powództwo zaś zostało wniesione w dniu 18.VII.1979 r., a zatem byłoby wniesione w terminie stosownie do art. 30 § i 3 SMGS.Do reklamacji w sprawie nadpłaty opłat przewozowych nadawca ma obowiązek dołączyć wtórnik listu przewozowego lub innego dokumentu zgodnie z przepisami wewnętrznymi kolei nadania (art. 28 § 1 pkt 4 SMGS). Niedołączenie wymaganego dokumentu przy wniesieniu reklamacji nie czyni jej samo przez się bezskuteczną, chyba że w terminie nakreślonym przez kolej, stosownym do usunięcia powyższego braku, dokument ten nie zostanie złożony bez dostatecznego uzasadnienia (por. np. OSNCP z 1979 r., z. 5, poz. 950).W przypadku niewłaściwego zastosowania taryf lub stwierdzenia błędów w obliczaniu opłat przewozowych nadpłata, jeżeli miała miejsce, podlega zwrotowi (art. 15 § 5 SMGS). Powódka oznaczyła deklarowaną wartość towaru w złotych, jakkolwiek omyłkowo nie wskazano waluty, zamiast zgodnie z art. 9 § 3 SMGS w rublach.Bez zastosowania właściwego kursu przeliczeniowego złotych na ruble nie uzasadniało to jednak mechanicznego zastąpienia jednej waluty przez drugą bez zmiany wskazanych kwot, skoro waluty te nie są w przeliczeniu ze sobą zrównane (1 zł i 1 rubel). Po przeliczeniu według stosownego kursu zadeklarowanych wartości obydwóch przesyłek na ruble i określeniu należnej opłaty przewozowej może być ustalona wysokość ewentualnej nadpłaty, której zwrotu dochodzi powódka.Należało zatem uchylić zaskarżony wyrok na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. w związku z art. 568 pkt 1 oraz 3 k.p.c. i orzec jak w sentencji.