II CR 114/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Dmowski. Sędziowie SN: R. Czarnecki (sprawozdawca), Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w Z. przeciwko Polskim Kolejom Państwowym - Centralnemu Biuru Rozrachunków Zagranicznych w Bydgoszczy o odszkodowanie, na skutek rewizji powodowej Spółdzielni od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 12 sierpnia 1980 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 2.V.1980 r. powodowa Spółdzielnia wystąpiła przeciwko PKP - Centralnemu Biuru Rozrachunków Zagranicznych o zasądzenie 163.825 zł. W uzasadnieniu tego pozwu Spółdzielnia przytoczyła, że w dniu 11.V.1979 r. nadała do przewozu za międzynarodowym listem przewozowym przesyłkę wagonową ziemniaków jadalnych w ilości 40.000 kg w 1.600 workach jutowych, ale przesyłka zaginęła w czasie przewozu kolejowego i Spółdzielnia nie otrzymała za nią zapłaty.Według ustaleń i wniosków Sądu Wojewódzkiego w dniu 14.III.1980 r. Spółdzielnia wniosła reklamację, do której nie dołączyła oryginału wtórnika listu przewozowego. W dniach 25.III. i 22.IV.1980 r. strona pozwana wzywała Spółdzielnię do uzupełnienia reklamacji oryginalnym wtórnikiem wspomnianego listu, a gdy Spółdzielnia nie dostarczyła żądanego dokumentu, strona pozwana uznała reklamację za niewniesioną (nieważną) z powołaniem się na ust. 12 przep. wyk. do art. 124 dekretu z dnia 24 grudnia 1952 r. o przewozie przesyłek i osób kolejami (Dz. U. z 1953 r. Nr 4, poz. 7). Reklamacja nie wniesiona (nieważna) nie zawiesza biegu przedawnienia. Stosownie zaś do postanowień art. 30 § 1 i § 2 pkt 2 w zw. z art. 14 § 1 pkt 2 umowy o międzynarodowej kolejowej komunikacji towarowej z dnia 11 listopada 1951 r. w skrócie - umowy SMGS (załącznik do Dz. U. i Zarz. Komunik. z 1974 r. Nr 15, poz. 81), roszczenie Spółdzielni przeciwko stronie pozwanej przedawniło się z upływem dnia 18.III.1980 r. już więc z tego względu, że gdy w dniu 2.V.1980 r. Spółdzielnia wytoczyła powództwo, jej roszczenie było przedawnione i powództwo ulega oddaleniu.W rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego Spółdzielnia powołuje się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.X.1976 r., według którego art. 28 i 29 umowy SMGS nie zawierają postanowień co do skutku nieuzupełnienia reklamacji, wobec czego oddalenie przez PKP - Centralne Biuro Rozrachunków Zagranicznych reklamacji dlatego tylko, że nie została ona uzupełniona oryginałem listu przewozowego, stanowi odmowę jej załatwienia w rozumieniu art. 29 umowy SMGS" (OSPiKA 1977, poz. 158), a także - na glosę do tego wyroku, która ostrożnie aprobuje powołaną tezę (tamże). W konsekwencji rewizja Spółdzielni stoi na stanowisku, że jej nieprzedawniona reklamacja została wniesiona, doszło więc do wyczerpania drogi postępowania reklamacyjnego oraz do zawieszenia biegu przedawnienia i stąd Spółdzielnia może swego roszczenia dochodzić w drodze powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Podstawowa rozbieżność pomiędzy stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego (zgodnym z praktyką strony pozwanej) a zacytowaną tezą Sądu Najwyższego, ostrożnie zaaprobowaną w piśmiennictwie, sprowadza się do tego, czy w razie braku w umowie SMGS odpowiednich postanowień z zakresu instytucji reklamacji stosuje się przepisy wewnętrzne, czy też postanowienia umowy SMGS regulują tę instytucję w sposób wyłączny.Druga alternatywa, na którą powołuje się rewizja Spółdzielni, opiera się na rozumowaniu, że jeżeli art. 28 umowy SMGS, którego przedmiotem jest instytucja reklamacji, odsyła w trzech kwestiach (wymienionych w § 5, w § 7 pkt 4 i w § 11 tego artykułu) do przepisów wewnętrznych, to z tego wynika, że wspomniany artykuł wyłącza poza tym stosowanie przepisów wewnętrznych. Ponieważ zaś w umowie SMGS nie ma postanowień co do uzupełnienia reklamacji i skutków jej nieuzupełnienia, w szczególności - co do potraktowania reklamacji za nie wniesioną (nieważną), to ocena, czy reklamacja została wniesiona, zależy od tego, czy odpowiada ona warunkom przewidzianym w art. 28 umowy SMGS. Przytoczone rozumowanie zakłada więc, że art. 28 umowy SMGS określa w sposób wyczerpujący wypadki, w których odsyła do przepisów wewnętrznych, i z tego założenia wyprowadza wniosek a contrario, że poza tym instytucja reklamacji jest unormowana wyłącznie postanowieniami tego artykułu.Jednakże, gdyby art. 28 umowy SMGS wymieniał tylko kilka wypadków, w których odsyła do przepisów wewnętrznych, to wniosek a contrario byłby chybiony. Otóż ust. 3 przep. wyk. do art. 1 wyżej powołanego dekretu głosi, że w razie braku odpowiednich postanowień w umowach regulujących przewozy kolejowe w komunikacjach międzynarodowych mają zastosowanie przepisy wewnętrzne. Nie inaczej stanowi art. 35 umowy SMGS, mianowicie że w razie braku niezbędnych postanowień w tej umowie stosuje się przepisy wewnętrzne. Powołany przepis wewnętrzny, tak samo jak i powołane postanowienie umowy SMGS, nie zawiera zawężenia swej hipotezy. Stąd brak podstaw do przyjęcia, żeby właśnie w odniesieniu do instytucji reklamacji przewidzianej w art. 28 umowy SMGS miał być zawężony zakres wymienionej hipotezy. Art. 28 umowy SMGS w kilku wypadkach, ale wymienionych nie wyczerpująco odsyła do przepisów wewnętrznych, a w takim zakresie, w jakim artykuł ten nie normuje instytucji reklamacji, stosuje się dalsze właściwe przepisy wewnętrzne, w szczególności - co do uzupełnienia reklamacji i skutków jej nieuzupełnienia.W przytoczonym stanie rzeczy, nawet bez podejmowania próby bliższego uzasadnienia, judykatura poszła w kierunku pierwszej ze wskazanych na wstępie alternatyw, przy czym obecnie kierunek ten uznawany jest za utrwalony, a jego wyrazem jest np. uchwała z dnia 1.XII.1978 r. (OSNCP 1979, poz. 95) czy też wyrok z dnia 23.V.1980 r. II CR 73/80 (dotychczas nie opublikowany). Wyrok zaś z dnia 27.X.1976 r., na który powołuje się rewizja, pozostał odosobniony.Zgodnie z tym, co powiedziano, skoro w umowie SMGS nie ma postanowień co do uzupełnienia reklamacji, stosuje się w tym zakresie przepisy wewnętrzne, mianowicie - przepisy wykonawcze do art. 124 dekretu. Otóż według tych przepisów do reklamacji z umowy przewozu przesyłki towarowej nadawca dołącza wtórnik listu przewozowego (ust. 8 pkt 1); dokument przewozowy dołącza się do reklamacji w oryginale (ust. 8 pkt 7), a w razie zaginięcia tego dokumentu wnoszący reklamację powinien zaznaczyć to w piśmie reklamacyjnym, przedstawiając dowód zaginięcia (ust. 8 pkt 3). Wniesioną reklamację kolej bada pod względem formalnym; w wypadku stwierdzenia, że do reklamacji nie dołączono wymaganego dokumentu lub że dołączono dokument wadliwy, kolej powiadamia o tym wnoszącego reklamację i żąda równocześnie odpowiedniego uzupełnienia reklamacji nie później niż w ciągu miesiąca, z uprzedzeniem, że nieuzupełnienie w powyższym terminie spowoduje uznanie reklamacji za nie wniesioną, tj. - nieważną (ust. 12). Funkcja i cel tych przepisów wykonawczych do art. 124 dekretu przemawia za taką wykładnią ust. 12 przep. wyk., że w sytuacji, gdy wnoszący reklamację uzupełnia ją w ciągu miesiąca przez przytoczenie twierdzenia, które pozwala kolei na zajęcie stanowiska, że reklamacja może być uzupełniona innym dokumentem od żądanego, to kolej obowiązana jest ponownie zażądać uzupełnienia reklamacji w ciągu miesiąca przez dołączenie tego innego wymaganego dokumentu.Z okoliczności sprawy wynika, że w drugim żądaniu z dnia 22.IV.1980 r. strona pozwana wezwała Spółdzielnię do uzupełnienia reklamacji oryginalnym wtórnikiem listu przewozowego, informując, że dokument ten może być w posiadaniu właściwej Centrali Handlu Zagranicznego. Już w piśmie z dnia 26.IV.1980 r. Spółdzielnia odpowiedziała stronie pozwanej, że żądany dokument jest w posiadaniu Kolei w Czastarach, a kolej ta nie wyda Spółdzielni dokumentu, wobec czego Spółdzielnia nie jest w stanie dostarczyć go stronie pozwanej. Twierdzenie to było wręcz nieprawdopodobne, skoro w myśl art. 29 ust. 4 dekretu kolej wydaje nadawcy ostemplowany wtórnik listu przewozowego jako poświadczenie nadania przesyłki, a w myśl art. 6 § 1 umowy SMGS po zawarciu umowy przewozu wtórnik listu przewozowego zwraca się nadawcy. Jeżeli przeto Spółdzielnia zgłosiła w ciągu miesiąca przytoczone twierdzenie, to strona pozwana powinna była potraktować je jako twierdzenie co do zaginięcia wtórnika listu przewozowego (ust. 8 pkt 8 przep. wyk. do art. 124 dekretu) i zażądać uzupełnienia reklamacji przez dołączenie wymaganego dokumentu, w tym wypadku - dowodu zaginięcia wtórnika listu przewozowego (ust. 12 tych przep. wyk.).W myśl art. 29 § 1 umowy SMGS powództwo może być wytoczone tylko po wniesieniu reklamacji. Na gruncie art. 29 § 2 w zw. z art. 28 § 8 umowy SMGS wniesienie reklamacji jako przesłanki wytoczenia powództwa następuje w wypadku, gdy kolej powiadomiła reklamującego przed upływem 180 dni od dnia wniesienia reklamacji o całkowicie lub częściowo odmownym jej załatwieniu albo gdy nie dotrzymała wspomnianego terminu rozpatrzenia reklamacji.Strona pozwana zarzuciła, że reklamacja Spółdzielni z dnia 14.III.1980 r. została uznana za nie wniesioną (nieważną). Jednakże - jak to wyżej powiedziano - strona pozwana powinna była, po otrzymaniu pisma Spółdzielni z dnia 26.IV.1980 r., zażądać od niej uzupełnienia reklamacji przez dołączenie dowodu zaginięcia oryginalnego wtórnika listu przewozowego (ust. 12 w zw. z ust. 8 pkt 8 przep. wyk. do art. 124 dekretu), a tego nie uczyniła, i od dnia wniesienia reklamacji przez Spółdzielnię upłynęło 180 dni (art. 28 § 8 umowy SMGS). Przeto w istocie strona pozwana nie dotrzymała terminu rozpatrzenia reklamacji Spółdzielni.W konsekwencji nastąpiłoby wniesienie przez Spółdzielnię reklamacji jako przesłanki wytoczenia powództwa (art. 29 § 2 umowy SMGS) i doszłoby do zawieszenia biegu przedawnienia (art. 30 § 3 umowy SMGS), oczywiście w wypadku, gdyby roszczenie Spółdzielni będące przedmiotem reklamacji nie uległo przedawnieniu (art. 30 § 4 umowy SMGS), w myśl bowiem art. 28 § 8 umowy SMGS za dzień wniesienia reklamacji uważa się datę nadania jej na poczcie, a w sprawie nie nastąpiło wyjaśnienie, kiedy reklamacja Spółdzielni opatrzona datą 14.III.1980 r. została nadana na poczcie.Na tle tego, co powiedziano, zaskarżony wyrok nie może być utrzymany w mocy (art. 368 pkt 3 i 1 k.p.c.).