II CR 213/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Majorowicz. Sędziowie SN: J. Niejadlik, Z. Wasilkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa Obrotu Wyrobami Przemysłu Chemii Gospodarczej "Pollena" w W. przeciwko Polskim Kolejom Państwowym Centralnemu Biuru Rozrachunków Zagranicznych w Bydgoszczy o zapłatę, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 13 grudnia 1979 r.oddalił rewizję i zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1000 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 13.XII.1979 r. Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powodowego Przedsiębiorstwa "Pollena" od pozwanych Polskich Kolei Państwowych - Centralne Biuro Rozrachunków Zagranicznych w Bydgoszczy kwotę 65.142 zł, oddalając powództwo w pozostałej części.Sąd Wojewódzki ustalił, że powodowe Przedsiębiorstwo nie otrzymało przesyłki nadanej dla niego z NRD za międzynarodowym listem przewozowym, która przekroczyła granicę Polski w dniu 14.V.1978 r. W dniu 21.II.1978 r. powodowe Przedsiębiorstwo wniosło reklamację do Naczelnika stacji Polskich Kolei Państwowych w Z., załączając wtórnik listu przewozowego. Adresat reklamacji powinien był zgodnie z pkt 3 przep. wyk. do art. 124 DKP przekazać ją Centralnemu Biuru Rozrachunków Zagranicznych w Bydgoszczy jako jedynie właściwemu, zgodnie z załącznikiem nr 13 do art. 28 umowy SMGS, do rozpoznania reklamacji z międzynarodowej komunikacji kolejowej. Naczelnik PKP w Z. tego nie uczynił, a wskazał powodowi jako właściwego adresata stację PKP w C. Naczelnik stacji PKP C. na pismo powoda z dnia 30.IV.1979 r. nie udzielił odpowiedzi. Ostatecznie powodowe Przedsiębiorstwo pismem z dnia 20.VII.1979 r. zwróciło się z reklamacją bezpośrednio do Centralnego Biura Rozrachunków Zagranicznych w Bydgoszczy. Reklamacja ta była spóźniona, jednakże Sąd Wojewódzki uznał, że ponieważ opóźnienie nie było nadmierne, a przy tym usprawiedliwione treścią odpowiedzi Naczelnika Stacji PKP w Z., zachodzą przesłanki do jego nieuwzględnienia na podstawie art. 117 § 3 k.c.Wysokość szkody obliczona stosownie do art. 24 umowy SMGS wynosi 65.142 zł i dlatego do tej wysokości Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję od powyższego wyroku wniesioną przez pozwane PKP Centralne Biuro Rozrachunków Zagranicznych w Bydgoszczy, Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.Jak to trafnie ustalił Sąd Wojewódzki, w myśl załącznika nr 13 do art. 28 umowy SMGS organem wyłącznie właściwym do rozpatrzenia reklamacji przesyłki, która nadeszła za międzynarodowym listem przewozowym jest Centralne Biuro Rozrachunków Zagranicznych w Bydgoszczy.Niesporne jest, że reklamacja w sprawie niniejszej została złożona do Centralnego Biura Rozrachunkowego po upływie 9-miesięcznego terminu przewidzianego w art. 30 § 1 umowy SMGS, który upłynął w dniu 16.III.1979 r. Jest także niesporne, że pierwsza reklamacja skierowana do Naczelnika Stacji PKP w Z. została złożona przed upływem omawianego 9-miesięcznego terminu. Powstaje pytanie, czy pierwsza reklamacja odniosła skutek prawny, czy też pozostała bezskuteczna.W związku z tym należy przede wszystkim zauważyć, że umowa SMGS nie przewiduje skutków, jakie wywołuje reklamacja skierowana do niewłaściwego organu. Zgodnie z art. 35 umowy w wypadkach w niej nie unormowanych stosuje się postanowienia zawarte w ustawach i przepisach wewnętrznych obowiązujących w danym kraju. Powołując się na art. 35 umowy SMGS strona powodowa reprezentowała pogląd, że kwestię skuteczności pierwszej reklamacji wniesionej do niewłaściwej jednostki kolejowej należy rozważyć w świetle przepisów dekretu z dnia 24 grudnia 1952 r. o przewozie przesyłek i osób kolejami (Dz. U. z 1953 r. Nr 4, poz. 7) i przepisów wykonawczych, wydanych na podstawie art. 124 dekretu, tj. zarządzenia Ministra Kolei z dnia 1 października 1953 r. (Dz. T. i Z.K. Nr 17, poz. 157), które nakładają na jednostkę kolejową, do której wpłynęła reklamacja, obowiązek przekazania jej do jednostki właściwej. Strona pozwana reprezentowała stanowisko podtrzymane w rewizji, że pkt 5 przep. wyk. do art. 124 DKP nie odnosi się do reklamacji dotyczących przewozów w komunikacji międzynarodowej. Stanowisko strony skarżącej nie jest trafne.Artykuł 124 dekretu w brzmieniu nadanym powołanym wyżej zarządzeniem Ministra Kolei wyczerpująco wskazuje w ustępach 2 do 4, jakie jednostki kolejowe są właściwe do załatwiania reklamacji w komunikacji wewnętrznej, a jakie w bezpośredniej komunikacji międzynarodowej, przy czym dla tej ostatniej wskazuje jako wyłącznie właściwe Centralne Biuro Rozrachunków Zagranicznych PKP, a więc analogicznie do tego jak czyni to załącznik nr 13 do art. 28 umowy SMGS. Punkt 5 przep. wyk. do art. 124 DKP zawiera postanowienie, że reklamacje wniesione do innych jednostek kolejowych podlegają skierowaniu do właściwych jednostek. Lokalizacja tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że odnosi się on do wszystkich poprzednich punktów przep. wyk. do art. 124, tj. zarówno do tych, które wskazują jednostki właściwe do przyjmowania reklamacji w komunikacji wewnętrznej, jak i do tych, które normują właściwość jednostek kolejowych w bezpośredniej komunikacji międzynarodowej. Odmienny wniosek można by wyciągnąć tylko wówczas, gdyby umowa SMGS zawierała postanowienie szczególne, wyłączające w sposób wyraźny lub dorozumiany stosowanie pkt 5 przep. wyk. do art. 124 DKP. Takiego jednak postanowienia umowa SMGS nie zawiera. Dlatego też należy przyjąć, że ogólna klauzula art. 35 umowy nakazująca posiłkowe stosowanie prawa wewnętrznego przemawia za stosowaniem pkt 5 przep. wyk. do art. 124 DKP w sprawach objętych tą umową.Przeciwko stosowaniu pkt 4 przep. wyk. do art. 124 DKP nie przemawia również fakt, że terminy reklamacji przewidziane w umowie SMGS mają charakter prekluzyjny i powinny być ściśle stosowane oraz że zgodnie z art. 30 § 4 umowy roszczenia będące przedmiotem reklamacji, które uległy przedawnieniu, nie mogą być dochodzone również w drodze powództwa. Dekret z dnia 24 grudnia 1952 r. przewiduje bowiem w odniesieniu do reklamacji w komunikacji wewnętrznej również rygorystyczne terminy i także uzależnia od ich zachowania dopuszczalność wystąpienia na drogę sądową (art. 117 dekretu). Mimo to pkt 5 przep. wyk. do art. 124 DKP nie uważa reklamacji skierowanej do niewłaściwej jednostki za niebyłą, lecz nakazuje przekazanie jej do jednostki właściwej. Kategoryczność przy tym tego nakazu, wyrażająca się w sformułowaniu, że reklamacje wniesione do jednostki niewłaściwej podlegają skierowaniu do jednostki właściwej w celu jej załatwienia nie może budzić wątpliwości, że pierwotny termin reklamacji pozostaje w mocy.Powoływane w rewizji strony pozwanej orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 4.I.1973 r. (OSNCP 1974, poz. 23) odnosi się do innego stanu faktycznego, przy którym stroną powodową była firma zagraniczna i przy którym Sąd Najwyższy nie zajmował się kwestią wykładni pkt 5 przep. wyk. do art. 124 DKP w związku z art. 35 umowy SMGS. Dlatego też stanowisko zajęte w powołanym orzeczeniu nie ma wpływu na rozstrzygnięcie obecnego procesu.Z tych wszystkich względów należy przyjąć, że pkt 5 przep. wyk. do art. 124 dekretu o przewozie przesyłki i osób kolejami (Dz. U. z 1953 r. Nr 4, poz. 7), nakazujący kierowanie reklamacji wniesionej do niewłaściwej jednostki kolejowej do jednostki właściwej, ma zastosowanie także do reklamacji składanych w bezpośredniej komunikacji międzynarodowej w ramach umowy SMGS.Wobec uznania, że termin reklamacji został w niniejszej sprawie zachowany, zbędne jest rozważenie sprawy w świetle art. 117 § 3 k.c., jak to uczynił Sąd Wojewódzki.W tych warunkach rewizję strony pozwanej należało uznać za nieuzasadnioną i podlegającą oddaleniu na podstawie art.. 387 k.p.c.