VI KZP 9/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski. Sędziowie: M. Budzianowski, Z. Chełmicki, L. Jax (współsprawozdawca), Z. Kubec (sprawozdawca), M. Paluch, A. Pyszkowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniach 4 i 7 marca 1968 r. złożonego w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego o wyjaśnienie kwestii prawnej:"Czy ustalenie, że pobudką działania sprawcy przestępstwa z art. 203, 204, 205, 206 lub 213 k.k. było dążenie do zaspokojenia popędu płciowego, daje podstawę do uznania, że sprawca działał z niskiej pobudki, a w konsekwencji - że istnieje możliwość wymierzenia kary dodatkowej utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych (art. 47 § 2 k.k.)?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora, uchwaliłudzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzez pobudkę przestępstwa na ogół rozumie się te przeżycia psychiczne sprawcy, które wywołują u niego wolę popełnienia określonego czynu zabronionego przez ustawę karną. Te przeżycia psychiczne mogą mieć różny charakter. Kodeks karny mówi bądź to o pobudkach w ogóle, jak np. w art. 54, nakazując przy wymiarze kary brać je pod uwagę na pierwszym miejscu, bądź to o niskich pobudkach (art. 47 § 2, 57 § 1 i 59 § 2), wiążąc z nimi ujemne dla sprawcy konsekwencje. Wynika stąd, że oprócz niskich pobudek istnieją i takie, które za niskie nie mogą być uznane, a nawet takie, które mogą być oceniane jako szlachetne.Obowiązujące prawo karne nie precyzuje pojęcia niskich pobudek, ograniczając się jedynie do wskazania chęci zysku jako jednej z nich (art. 47 k.k.). Ustawodawca pozostawił zatem uznaniu sądu ocenę, czy w innych wypadkach pobudka działania była niska. Przy ocenie pobudek należy stosować ogólne kryteria moralne i społeczne. Za niską należy uznać pobudkę, która w odczuciu społecznym budzi pogardę lub wręcz odrazę. Nic więc nie stoi na przeszkodzie przyjęciu przez sąd pobudki za niską, jeżeli ją za taką uzna, byleby tylko dokładnie ją określił i swe stanowisko w tej mierze należycie uzasadnił. Odnosi się to także do przestępstw określonych w art. 203, 204, 205, 206 i 213 k.k.Rozdział XXXII k.k. nosi tytuł "Nierząd". Zawarte w tym rozdziale a wymienione w pytaniu przepisy mówią bądź o czynach nierządnych (art. 203, 204, 205 i 213), bądź o spółkowaniu (art. 206).Zarówno czyny nierządne, jak i spółkowanie mają w zasadzie na celu pobudzenie lub zaspokojenie popędu płciowego.Popęd płciowy jest wrodzoną, prawidłową, fizjologiczną właściwością człowieka. Dążenie do zaspokojenia tego popędu może przejawiać się w różny sposób i stanowić w życiu człowieka bodziec o pozytywnym znaczeniu. Z tych względów sama chęć zaspokojenia wrodzonego człowiekowi popędu płciowego nie może być uznana za pobudkę niską, podobnie jak nie może być uznana za pobudkę niską chęć zaspokojenia głodu lub działanie pod wpływem strachu. Fakt zaś, że chęć zaspokojenia lub pobudzenia popędu płciowego realizowana jest w sposób przestępny, a w szczególności w okolicznościach określonych w art. 203, 204, 205, 206 lub 213 k.k., powoduje, że działanie sprawcy staje się przestępstwem zagrożonym surową karą, nawet do 10 lat więzienia, nie zmieniając jednak charakteru samej pobudki.Sposób działania przestępnego nie może mieć żadnego wpływu na powstanie pobudki, bo przecież pobudka poprzedza działanie. Jeśli chodzi o omawiane przestępstwa, to sposób działania sprawcy może jedynie świadczyć o istnieniu innej jeszcze pobudki niż chęć zaspokojenia popędu płciowego. W szczególności gdy chodzi o zaspokojenie popędu nie własnego, lecz cudzego, o działanie publiczne lub w obecności nieletniego albo z okrucieństwa, a przede wszystkim o gwałty dokonywane zbiorowo, to sposób działania może wskazywać, iż sprawca działał nie tylko z chęci zaspokojenia popędu płciowego, ale zarazem z innych jeszcze pobudek, i to niskich, jak np. z chęci poniżenia godności ofiary, z zemsty albo z chęci "popisania się" swoim lekceważącym lub nawet pogardliwym stosunkiem do zasad współżycia i porządku prawnego. Zwłaszcza przy gwałtach zbiorowych chęć zaspokojenia własnego popędu płciowego schodzi na plan dalszy, a jako zasadnicza pobudka wysuwa się chęć sponiewierania godności ludzkiej i okazania pogardliwego stosunku do zasad współżycia i porządku prawnego.W tych wypadkach, ze względu na niskie pobudki działania, będzie możliwe, a nawet celowe wymierzenie na podstawie art. 47 § 2 k.k. dodatkowej kary utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych. Możliwość orzeczenia kary dodatkowej z art. 47 § 2 k.k. nie wchodzi jednak w rachubę przy przestępstwie określonym w art. 213 k.k. zagrożonym tylko karą aresztu, ponieważ utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych orzec można jedynie w razie skazania na karę więzienia (art. 47 k.k.).