VI KRN 348/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN M. Szczepański.Sędziowie SN: J. Borodej, R. Młynkiewicz, W. Ochman, dr T. Rybicki, R. Staszkiewicz (spraw.), W. Żebrowski.Przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej St. Kołodzieja.SentencjaSąd Najwyższy w Warszawie Izba Karna na rozprawie po rozpoznaniu sprawy1) Wiesława D.2) Wiesława D. i3) Mirosława S. oskarżonych z art. 168 k.p.k. z powodu rewizji nadzwyczajnej, wniesionej przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na niekorzyść oskarżonych (NK 70/78) od wyroku Sądu Najwyższego w Warszawie z dnia 11 maja 1978 r., sygn. III KR 70/78, zmieniającego wyrok Sądu Wojewódzkiego w G. z dnia 4 listopada 1977 r., sygn. III K 80/77,1)zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że utrzymuje w mocy wyrok Sądu Wojewódzkiego w G. w zakresie orzeczonych kar dodatkowych pozbawienia praw publicznych;2)zasądza od oskarżonych na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania wynikające z rewizji nadzwyczajnej oraz od każdego z nich po 300 (trzysta) zł tytułem opłaty za orzeczone kary dodatkowe;3)zasądza od oskarżonych po 1000 (tysiąc) zł tytułem obrony z urzędu w postępowaniu z rewizji nadzwyczajnej:a) od osk. Wiesława D. na rzecz Zespołu Adwokackiego nr 22 w W.b) od osk. Wiesława D. na rzecz Zespołu Adwokackiego nr 23 w W.c) od osk. Mirosława S. na rzecz Zespołu Adwokackiego nr 7 w W.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w G. wyrokiem z dnia 4 listopada w dniu 3 sierpnia 1977 r. uznała oskarżonych W.D., W.D., M.S. winnych tego, że działając wspólnie, przy zastosowaniu groźby bezprawnej i przemocy, doprowadzili J.B. do poddania się czynowi nierządnemu, polegającemu na wkładaniu członków do jej ust. i ejakulacji do jamy ustnej, a ponadto W.D. dotykał palcami jej narządów płciowych, i na podstawie art. 168 § 2, w zw. z art. 38 pkt 1 i 44 § 1 k.k. skazał każdego z oskarżonych na kary po 7 lat pozbawienia wolności oraz pozbawił każdego z nich praw publicznych na okres 3 lat.Powyższy wyrok zaskarżyli prokurator i obrońcy oskarżonych.Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 11 maja 1978 r. zmienił powyższy wyrok w ten sposób, że:1)uchylił orzeczenie o karze dodatkowej pozbawienia praw publicznych w stosunku do wszystkich oskarżonych,2)w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.Wyrok Sądu Najwyższego zaskarżył Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, wnosząc rewizję nadzwyczajną w terminie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku.Rewizja nadzwyczajna zarzuca mogący mieć wpływ na treść orzeczenia błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę (art. 387 pkt 3 k.p.k.), przez uznanie, że przypisany oskarżonym czyn nie został popełniony z niskich pobudek, co spowodowało niesłuszne uchylenie orzeczonych wobec nich przez Sąd X instancji kar dodatkowych pozbawienia praw publicznychi wnosi o zmianę wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 1978 r. przez utrzymanie w mocy wyroku Sądu Wojewódzkiego w G. z dnia 4 listopada 1977 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna, jakkolwiek wniosek w niej zawarty idzie za daleko. Nie może on bowiem odnosić się do celowości wyroku Sądu Wojewódzkiego, lecz tylko do jego części dotyczącej kary dodatkowej pozbawienia praw publicznych.W świetle materiału dowodowego zebranego w sprawie i jego oceny dokonanej przez sądy I-szej i II-giej instancji, nie budzi wątpliwości ustalenie, że oskarżeni dopuścili się przypisanego im czynu, podlegającego kwalifikacji z art. 168 § 2 k.k.Powołane w uzasadnieniach tychże wyroków okoliczności dają również podstawę do oceny, że wymierzone oskarżonym kary pozbawienia wolności nie mogą być kwestionowane.Natomiast Sąd Najwyższy niesłusznie uznał, iż oskarżeni, dokonując zgwałcenia J.B., nie działali z niskich pobudek.Jak wynika z prawidłowych ustaleń Sądu Wojewódzkiego wszyscy oskarżeni, po uprzednim podstępnym wywiezieniu pokrzywdzonej w odludne miejsce, stosując brutalną przemoc, polegającą na grożeniu pobiciem, zatykaniu ust ręką, duszeniu za gardło, co spowodowało u pokrzywdzonej obrażenia cielesne (zaświadczenie lekarskie - k. 12), dopuścili się wobec niej w sposób wynaturzony i szczególnie odrażający wielu czynów nierządnych, zmuszając ją do stosunków cielesnych per os i połykania spermy.Zdaniem Sądu Najwyższego w składzie zwykłym oskarżeni chcieli odbyć z pokrzywdzoną stosunki normalne. Na jej prośbę, aby tego nie czynili, bo jest dziewicą, oskarżeni poprzestali na doustnych stosunkach. Wprawdzie forma działania, polegająca na skłonieniu pokrzywdzonej do połykania spermy wskazuje na wyuzdane postawy oskarżonych, nie jest to jednak równoznaczne z chęcią szczególnego poniżenia pokrzywdzonej, co mogłoby dawać podstawy do uznania działania z niskich pobudek. Być może, że ta nienaturalna forma działania zmierzała do uzyskania większych doznań z tak odbytego stosunku (str. 6 uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 1978 r.).W ten sposób zajęte przez Sąd Najwyższy stanowisko, przy jednoczesnym przyjęciu przez ten Sąd, że czyny nierządne zostały odbyte z pokrzywdzoną w sposób wynaturzony i odrażający, świadczy o wadliwym interpretowaniu pojęcia "przestępstwo popełnione z niskich pobudek", użytego w § 2 art. 40 k.k.W uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1968 r., VI KZP 9/67 (OSNKW 1968, z. 5, poz. 51), która znalazła aprobatę w wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej z dnia 21 grudnia 1972 r. w sprawach o przestępstwa zgwałcenia (OSNKW 1973, z. 2-3, poz. 18), został wyrażony pogląd, że "przy ocenie pobudek należy stosować ogólne kryteria moralne i społeczne", a "za niską należy uznać taką pobudkę, która w odczuciu społecznym budzi pogardę lub wręcz odrazę".W omawianej sprawie postępowanie oskarżonych w sposób zdecydowany przemawia przeciwko przyjęciu, iż działanie ich miało na celu tylko zaspokojenie popędu płciowego w sposób sprzeczny z normami prawnymi.Sposób działania oskarżonych, polegający na kilkakrotnym wkładaniu przemocą pokrzywdzonej do ust członków oskarżonych i zmuszaniu do połykani spermy świadczy jednoznacznie o tym, iż oskarżeni obok pobudek seksualnych równocześnie kierowali się pobudkami mającymi na celu sponiewieranie godności pokrzywdzonej, udręczenie, spełnianie sadystycznych skłonności, okazując w ten sposób pogardliwy stosunek do zasad współżycia społecznego i porządku prawnego.Druga kwestia - to celowość orzeczenia kary dodatkowej. Sąd Najwyższy w składzie zwykłym wyszedł z założenia, że oskarżeni będący w chwili wyrokowania młodocianymi, a więc ludźmi niedoświadczonymi życiowo, nie odczują należycie tej dolegliwości, natomiast po odbyciu kary pozbawienia wolności, gdy osiągną pełną dojrzałość, ograniczenia w życiu politycznym - będące następstwem pozbawienia praw publicznych - będą dolegliwością niewspółmierną, ograniczającą proces dalszej ich resocjalizacji w warunkach wolnościowych.W powołanych wyżej wytycznych Sąd Najwyższy wyraził; pogląd, że niskie pobudki czynu uzasadniają orzeczenie kary dodatkowej pozbawienia praw publicznych (art. 40 § 2 k.k.), jeżeli przestępstwo zgwałcenia ma ciężki charakter, sprawcę skazano na dłuższą karę pozbawienia wolności, a jego dojrzały wiek i ujemnie oceniona osobowość czyni tę karę celową.Przenosząc ten pogląd na grunt niniejszej sprawy należy zgodzić się z zarzutem rewizji nadzwyczajnej, że istniały podstawy do orzeczenia kary dodatkowej także z punktu widzenia jej celowości.Charakter czynu oraz wieloletnie kary pozbawienia wolności nie budzą wątpliwości, dlatego też do rozważenia pozostaje osobowość oskarżonych - czy rzeczywiście są oni tak niedoświadczonymi osobnikami, iż nie odczują należycie dolegliwości wynikającej z kary dodatkowej.Oskarżony D. w chwili wyrokowania ukończył 24-ty rok życia. Był zatem człowiekiem w pełni dojrzałym, posiadającym negatywną opinię środowiskową. Pozostali oskarżeni - D. i S. mieli wprawdzie w chwili wyrokowania ukończonych 20 lat życia, ale ich dotychczasowy tryb życia, a w szczególności ich uprzednia karalność, negatywne opinie w miejscu zamieszkania i niechęć do stałej zarobkowej pracy (str. 11 i 12 uzasadnienia wyroku Sądu Wojewódzkiego) prowadzą do całkiem odmiennych wniosków, że są to osobnicy - mimo młodego wieku - życiowo już doświadczeni i w wysokim stopniu zdemoralizowani.W tych warunkach kara dodatkowa pozbawienia praw publicznych, nieuszczuplająca wcale sfery praw cywilnych oskarżonych, będzie kontynuacją ich procesu resocjalizacyjnego. Trudne bowiem jest do przyjęcia stanowisko, aby tego typu obywatele bezpośrednio po opuszczeniu zakładu karnego mogli na równi z innymi posiadać np. czynne prawo wyborcze do organizacji społecznych.Z przyczyn wyżej przedstawionych Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów orzekł jak w wyroku.