II KR 254/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Majewski (spraw.).Sędziowie SN: L. Fornalik, J. Żurawski.przy udziale Prokuratora Prok. Gen.: J. Pozarski.SentencjaSąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna po rozpoznaniu sprawy H. S., S. S. i R. M., oskarżonych z art. 168 § 2 k.k. z powodu rewizji wniesionych przez obrońców od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 1 maja 1973 r., sygn. akt (...):zmienia zaskarżony wyrok tylko w ten sposób, że obniża kary pozbawienia wolności wymierzone oskarżonym za przypisane im przestępstwa: osk. H. S. do sześciu (6) lat, osk. S. S. do trzech (3) lat i osk. R. M. - przy zastosowaniu art. 57 § 2 k.k. - do dwóch (2) lat.;zasądza od wyżej wymienionych oskarżonych na rzecz Skarbu Państwa opłaty sądowe za obie instancje i od osk. S. - 1.500 zł, od osk. S. - 1.050 zł i od osk. M. - 750 zł oraz obciąża ich kosztami postępowania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w K. rozpoznał sprawę H. S., S. S. i R. M. oskarżonych o to, że dnia 9 września 1972 r. w S., działając wspólnie i w porozumieniu, dokonali zgwałcenia H. R. w ten sposób, że po uprzednim pobiciu jej po całym ciele doprowadzili ją do stanu bezbronności, a następnie H. S. i S. S. kolejno odbyli z nią stosunki płciowe, przy czym obrażenia, których doznała H. R. w wyniku pobicia spowodowały u niej rozstrój zdrowia na okres około 2 tygodni,tj. o przestępstwo z art. 168 § 2 k.k. i art. 156 § 1 k.k.Po rozpoznaniu tej sprawy, wyrokiem z dnia 8 maja 1973 r. Sąd Wojewódzki uznał oskarżonych za winnych popełnienia zarzuconego im czynu, z tym że S. dopuścił się go mając w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozpoznania czynu (art. 25 § 2 k.k.) i za to skazał osk. H. S. na karę 9 lat pozbawienia wolności i pozbawienia praw publicznych na okres 5 lat,osk. S. S. i osk. R. M. na kary po 6 lat pozbawienia wolności i pozbawienie praw publicznych na okres 4 lat.Od powyższego wyroku oskarżeni wnieśli rewizje.Rewizja osk. H. S. zarzuca obrazę przepisów prawa materialnego i procesowego oraz rażącą niewspółmierność kary i wnosi o zmianę wyroku przez wydatne złagodzenie kary.W szczególności rewizja zarzuca, że Sąd bezpodstawnie przyjął, iż osk. S. był inicjatorem gwałtu, przejawiał największą aktywność i jako pierwszy zaczął odbywać stosunek z pokrzywdzoną.Ponadto rewizja podkreśla, że biegli lekarze stwierdzili u osk. S. niedorozwój umysłowy z ociążałością umysłową bez objawów psychotycznych. Oskarżony wyraził skruchę, a w chwili czynu nie miał nawet ukończonych 18 lat.Rewizja osk. S. S. zarzuca obrazę przepisów prawa materialnego przez niezastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary i wymierzenie kary wbrew wskazaniom zawartym w art. 50, 51 i 57 k.k.Rewizja podkreśla, że biegli lekarze orzekli, że oskarżony miał w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swym postępowaniem, a ponadto jest on sprawcą młodocianym i wyraził skruchę.W konkluzji rewizja wnosi o zmianę wyroku przez złagodzenie kary przy zastosowaniu dobrodziejstwa z art. 57 k.k.Rewizja osk. R. M. zarzuca obrazę prawa materialnego, błąd w ustaleniach faktycznych i rażącą niewspółmierność kary.W szczególności rewizja dowodzi, że osk. M. nie dopuścił się zgwałcenia H. R., ani nie brał udziału w jej biciu.Zdaniem rewizji w zachowaniu się osk. M. można co najwyżej dopatrzeć się cech przestępstwa z art. 164 § 1 k.k. w postaci nieudzielenia pomocy pokrzywdzonej, która znajdowała się w bezpośrednim niebezpieczeństwie doznania ciężkiego rozstroju zdrowia lub ciężkiego uszkodzenia ciała.Wniosek końcowy rewizji zmierza do zastosowania do czynu oskarżonego przepisu art. 164 § 1 k.k., ewentualnie zaś do złagodzenia kary zastosowania art. 57 § 2 k.k.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ustalenia faktyczne zaskarżonego wyroku są zgodne z wynikami przewodu sądowego i należycie uzasadnione, a więc wszelkie zarzuty rewizji kwestionujące te ustalenia bądź kwalifikację prawną czynu są bezzasadne.Podstawą tych ustaleń były przede wszystkim zeznania pokrzywdzonej H. R., które Sąd I instancji słusznie uznał za wiarygodne, a częściowo także wyjaśnienia samych oskarżonych złożone w postępowaniu przygotowawczym i na rozprawie.Nie są natomiast pozbawione słuszności zarzuty rewizji dotyczące niewspółmierności kary.Wszyscy trzej oskarżeni mieli w chwili czynu mniej niż 18 lat (osk. S. przekroczył granicę 17 lat zaledwie o 9 dni, a osk. M. o 4 miesiące).W wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawach o przestępstwa zgwałcenia (OSNKW 1973, z. 2-3, poz. 18) Sąd Najwyższy stwierdził zgodnie z art. 51 k.k., że w stosunku do młodocianych sprawców istotne znaczenie ma wzgląd na indywidualne wychowawcze oddziaływanie kary, co nie może być rozumiane jednostronnie jako podstawa wymierzenia łagodnej kary, często bowiem właśnie w odniesieniu do tych sprawców konieczne jest długotrwałe oddziaływanie wychowawcze w warunkach pozbawienia wolności.W zaskarżonym wyroku nie zostały uwzględnione przy wymiarze kary powyższe wskazówki zawarte w wytycznych Sądu Najwyższego.Sąd Wojewódzki wysunął na czoło w rozważaniach nad wymiarem kary elementy przedmiotowe, pomijając milczeniem problemy łączące się z dyrektywą art. 51 k.k., i nie przytaczając argumentów, które mogłyby uzasadniać konieczność długotrwałego oddziaływania wychowawczego w warunkach pozbawienia wolności.Oskarżeni nie byli dotąd karani.Osk. H. S. ukończył szkołę podstawową i 2 klasy szkoły przysposobienia zawodowego, a następnie pracował jako dekarz w Miejskim Zarządzie Budynków Mieszkalnych w S.Badanie psychiatryczne wykazało u niego niedorozwój umysłowy.Osk. S. S. ukończył szkołę podstawową i następnie pracował w Zakładach Urządzeń Technicznych "E." w K. jako uczeń szkoły zawodowej dokształcającej.W wyniku badania psychiatrycznego zostało stwierdzone, że osk. S. ze względu na niedorozwój psychiczny i encefalopatię po przebytym goścowym zapaleniu mózgu miał w chwili czynu w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swym postępowaniem.W świetle wyżej przytoczonych okoliczności należy uznać kary pozbawienia wolności wymierzone oskarżonym S. i S. za niewspółmiernie surowe w stopniu rażącym.Biorąc pod uwagę to, że art. 168 § 2 k.k. przewiduje karę pozbawienia wolności od lat 3, należy stwierdzić, że brak jest podstaw, by kara w stosunku do osk. S. była aż 3-krotnie wyższa od dolnego progu, a w stosunku do osk. S. 2-krotnie wyższa.Uwzględniając okoliczności obciążające osk. S., a przede wszystkim to, że był on najstarszy spośród wszystkich sprawców i działał najbardziej aktywnie i brutalnie, należy uznać, że karą współmierną będzie w tym wypadku kara 6 lat pozbawienia wolności. Co do osk. S., stojąc na stanowisku braku podstaw do zastosowania art. 57 § 2 k.k., należy jednak poprzestać na wymierzeniu kary równej dolnej granicy ustawowego zagrożenia.Osobne zagadnienie stanowi wymiar kary w stosunku do osk. R. M.Osk. M. ukończył szkołę podstawową, a następnie uczęszczał do Zasadniczej Szkoły Górniczej Kopalni Węgla Kamiennego "S.", skąd uzyskał bardzo dobrą ocenę ze sprawowania i pozytywną ocenę postępów w nauce.Rola osk. M. w popełnieniu przestępstwa zbiorowego zgwałcenia była o wiele mniejsza niż pozostałych oskarżonych. Z ustaleń zaskarżonego wyroku wynika, że oskarżony odstąpił na prośbę pokrzywdzonej od odbywania z nią stosunku płciowego i odprowadzając pokrzywdzoną w stronę domu, zapobiegł tym samym powtórnej kolejce stosunków, jakie zamierzali odbyć oskarżeni S. i S.Powyższe okoliczności pozwalają na stwierdzenie, że nie tylko kara, którą wymierzył Sąd Wojewódzki jest rażąco niewspółmiernie surowa, ale nawet kara odpowiadająca minimum ustawowego zagrożenia (3 lata pozbawienia wolności) byłaby w tym wypadku niewspółmiernie surowa.Postawa sprawcy, który działając wspólnie z innymi sprawcami dobrowolnie zaniechał dalszego swego udziału i starał się zapobiec, a nawet zapobiegł dalszej krzywdzie, która groziła pokrzywdzonej, wszystko to przemawia za zastosowaniem względem osk. M. dobrodziejstwa nadzwyczajnego złagodzenia kary i wymierzenia mu kary 2 lat pozbawienia wolności.Z przytoczonych wyżej powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.