V KRN 170/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szamrej. Sędziowie: R. Kryże (sprawozdawca), W. Ostrowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Warman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jacka S. i Jerzego T., oskarżonych z art. 204 k.k., i Mieczysława T., oskarżonego z art. 205 k.k., po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej założonej przez Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 20 października 1967 r. zmieniającego wyrok Sądu Powiatowego w Będzinie z dnia 22 czerwca 1967 r., na podstawie art. 394-396, 400, 383 pkt 2 i 3, 388 § 1, 384 pkt 2 k.p.k.I. uchylił zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego w Katowicach co do oskarżonych Jacka S. i Jerzego T. i utrzymał w mocy w stosunku do nich wyrok Sądu Powiatowego w Będzinie z dnia 22 czerwca 1967 r.;II. uchylił oba zaskarżone wyroki co do oskarżonego Mieczysława T. i tegoż oskarżonego, urodzonego 16 października 1945 r., w B., syna Mieczysława i Władysławy, uznał za winnego, że w dniu 5 lutego 1967 r. w B., przy użyciu przemocy, doprowadził Marię K. do odbycia z nim stosunku cielesnego, tj. przestępstwa z art. 204 § 1 k.k., i za to skazał go na 4 lata więzienia oraz - na podstawie art. 47 § 2 k.k. - orzekł karę dodatkową utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat; na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zaliczył okresy tymczasowego aresztowania od dnia 11 lutego 1967 r. i odbytej dotychczas kary; zasądził od oskarżonego solidarnie z pozostałymi oskarżonymi na rzecz powódki Marii K. do rąk jej matki Janiny K. odszkodowanie za krzywdę moralną w wysokości 1 złotego z 8% od dnia 4 maja 1967 r. (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Powiatowego w Będzinie z dnia 22 czerwca 1967 r. oskarżeni Jacek S. i Jerzy T. zostali uznani za winnych tego, że dnia 5 lutego 1967 r. w B., przemocą , polegającą na przewróceniu Marii K. na tapczan, biciu jej i wykręcaniu rąk, doprowadzili ją do odbycia z nimi stosunków płciowych i za to na podstawie art. 204 § 1 k.k. zostali skazani: Jacek S., na karę 6 lat więzienia, a Jerzy T. na karę 4 lat więzienia oraz - na podstawie art. 47 § 2 k.k. - na kary dodatkowe utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat. Tymże wyrokiem oskarżony Mieczysław T. został uznany za winnego tego, że w dniu 5 lutego 1967 r. w B., wykorzystując krytyczne położenie Marii K., a w szczególności fakt, że nie była ona zdolna do stawiania oporu ze względu na wyczerpanie sił, doprowadził ją do odbycia z nim stosunku cielesnego i za to na podstawie art. 205 § 1 k.k. został skazany na karę 4 lat więzienia oraz - na podstawie art. 47 § 2 k.k. - na karę dodatkową utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat.Od oskarżonych Jacka S., Jerzego T. i Mieczysława T. zostało zasądzone solidarnie na rzecz Marii K. odszkodowanie za krzywdę moralną w wysokości po 1 zł z 8% od dnia 4 maja 1967 r.Rozpoznając sprawę na skutek rewizji obrońców oskarżonych, Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 20 października 1967 r. wyrok Sądu Powiatowego zmienił w ten sposób, że za przypisane oskarżonym czyny skazał w myśl art. 204 § 1 k.k. Jacka S. na 3 lata więzienia, a Jerzego T. na 2 lata więzienia, w myśl zaś art. 205 § 1 k.k. Mieczysława T. na 2 lata więzienia.Od powyższych orzeczeń wniósł rewizję nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości na niekorzyść oskarżonego Jacka S., Jerzego T. i Mieczysława T. z zachowaniem okresu przewidzianego w art. 397 k.p.k.Rewizja nadzwyczajna wnosi:1)o uchylenie powyższych wyroków co do Mieczysława T., o uznanie tego oskarżonego za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i wymierzenie mu za ten czyn na podstawie art. 204 § 1 k .k. odpowiednio surowej kary,2)o wymierzenie Jackowi S. i Jerzemu T. za przypisane im czyny kar znacznie surowszych,zarzucając:1)obrazę przepisów prawa karnego materialnego przez skazanie Mieczysława T. z mocy art. 205 § 1 k.k. zamiast z art. 204 § 1 k.k.2)rażącą niewspółmierność kar w stosunku do przypisanych oskarżonym czynów.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości jest zasadna.Powyższe wyroki zapadły z obrazą przepisów prawa karnego materialnego wobec skazania oskarżonego Mieczysława T. z art. 205 § 1 k.k. zamiast z art. 204 § 1 k.k.Z materiału dowodowego sprawy wynika w sposób oczywisty, że oskarżony Mieczysław T. stosował wobec Marii K. przemoc, mniejsze zaś jej nasilenie było wynikiem stawiania przez nią słabszego oporu, spowodowanego zmęczeniem dłuższą już obroną przed napastnikami. Przemocą jest bowiem każde działanie zmierzające do fizycznego przełamania oporu. Jeżeli intensywność oporu jest niewielka, to wystarczy niewielka intensywność przemocy.Pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku Sądu Powiatowego, że sprawca, który wykorzystując stan wyczerpania fizycznego ofiary, spowodowany długotrwałym oporem wobec innych współsprawców zgwałcenia, zmusza pokrzywdzoną do odbycia wbrew jej woli stosunku płciowego, popełnia przestępstwo, o którym mowa w art. 205 § 1 k.k., a nie w art. 204 § 1 k.k. - nie jest trafny. Czyn Mieczysława T., który działając w porozumieniu z Jackiem S., użyczył swego mieszkania dla dokonania w nim wspólnego gwałtu, wyczerpuje tak pod względem podmiotowym, jak i przedmiotowym znamiona przestępstwa określonego w art. 204 § 1 k.k.Orzeczone przez Sąd Wojewódzki kary należy uznać za rażąco niskie. Okoliczności powołane w uzasadnieniu wyroku tegoż Sądu, które zadecydowały o tak wydatnym złagodzeniu kar wymierzonych przez Sąd Powiatowy, nie znajdują oparcia w materiale dowodowym sprawy. W szczególności z wyjaśnień oskarżonych bynajmniej nie wynika, żeby okazali oni żal i skruchę za swoje czyny przestępne, skoro wyjaśnili: Jacek S. - że stosunku cielesnego z pokrzywdzoną nie odbył, mimo że prowokowała go do tego, a Jerzy T. - że stosunek taki między nim a pokrzywdzoną odbył się za obopólną ich zgodą, Mieczysław T. zaś, w sposób oczywiście odbiegający od prawdy, usiłował na rozprawie sądowej (zaprzeczając swym poprzednim wyjaśnieniom) sugerować, że stosunki z pokrzywdzoną odbywały się za jej zgodą.Do dobrowolnego wejścia do mieszkania Mieczysława T. skłoniło pokrzywdzoną zapewnienie Jacka S., że jest to mieszkanie jego rodziców i że pragnie tylko oczyścić się. Pokrzywdzona zaufała mu, a do obdarzenia go zaufaniem upoważnił ją wspólny ich udział w całonocnej zabawie weselnej, podczas której jego postępowanie w stosunku do niej było poprawne. Jacek S. nadużył tego zaufania i - jak się okazało - zaprowadził pokrzywdzoną do mieszkania swego kolegi Mieczysława T., z wcześniej podjętym zamiarem wykorzystania nieletniej dziewczyny, nawet przemocą. Wykorzystując pozbawienie jej możliwości obrony przez zamknięcie w mieszkaniu, znaczną przewagą siły fizycznej i stosowanej pod jej adresem groźby, oskarżeni dopuścili się zgwałcenia pokrzywdzonej, wyrządzając poważną krzywdę młodej, niedoświadczonej życiowo dziewczynie.Okoliczności te ze względu na drastyczny, wyjątkowo brutalny sposób postępowania wobec nieletniej wskazują na duże nasilenie złej woli oskarżonych i na poważny stopień ich przestępczego wykolejenia. Przestępstwa te, których stopień społecznego niebezpieczeństwa jest poważny, zdarzają się dość często i wymagają zdecydowanej represji karnej.Z powyższych względów Sąd Najwyższy uznał, że kary wymierzone przez Sąd Powiatowy są współmierne do winy oskarżonych i stopnia szkodliwości społecznej ich czynów i orzekł jak w sentencji wyroku.