I PZ 10/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Piasecki (sprawozdawca). Sędziowie: F. Szczepański, A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zakładów Gastronomicznych G. przeciwko Elżbiecie B. i Marcie L. o 134.752,60 zł, na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 4 października 1966 r. o przekazaniu sprawy,uchylił zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym do Sądu Wojewódzkiego powodowe Zakłady Gastronomiczne żądają zasądzenia od pozwanej Elżbiety B. kwoty 67.376,30 zł, a od pozwanej Marty L. kwoty 67.376,30 zł - z odsetkami z tytułu niedoboru.Postanowieniem z dnia 25 września 1966 r. Sąd Wojewódzki zabezpieczył powództwo. W odpowiedziach na pozew pozwane wnosiły o oddalenie powództwa, przy czym pozwana Marta L. podniosła zarzut niewłaściwości rzeczowej Sądu Wojewódzkiego.Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 października 1966 r. Sąd Wojewódzki uznał się za niewłaściwy i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Gdyni jako rzeczowo właściwemu.W zażaleniu powodowe Przedsiębiorstwo wnosi o uchylenie powyższego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, rozpoznając sprawę na skutek zażalenia, zważył, co następuje:Powód żąda zasądzenia od każdej z pozwanych po 67.376 zł 30 gr z odsetkami. Dla uzasadnienia tego żądania przytoczył, że na mocy umowy o współodpowiedzialności majątkowej pozwane były zatrudnione jako bufetowe w zakładzie należącym do powoda. W wyniku remontu został ustalony niedobór w towarach i opakowaniach w kwocie 134.752,60 zł. Powództwo zostało wniesione do Sądu Wojewódzkiego jako właściwego rzeczowo ze względu na wartość przedmiotu sporu w kwocie przekraczającej 100.000 zł.W piśmie procesowym z dnia 30 września 1966 r. pozwana Marta L. zarzuciła między innymi brak właściwości rzeczowej Sądu Wojewódzkiego. Zdaniem tej pozwanej, o właściwości (rzeczowej) decyduje wartość przedmiotu sporu. W danym wypadku przedmiotem żądania pozwu jest określona kwota miesięczna żądana od pozwanej, która to kwota nie przekracza sumy 100.000 zł. Mylne jest stanowisko powoda, że należy zliczyć wartość roszczeń dochodzonych od obu pozwanych. Stanowisko takie byłoby uzasadnione wówczas, gdyby powód dochodził kilku kwot od tej samej osoby.Zaskarżone postanowienie Sąd Wojewódzki uzasadnił w następujący sposób. Powództwo jest oparte na współuczestnictwie formalnym, przy którym łączność roszczeń podmiotowo połączonych w jednym pozwie jest czysto zewnętrzna, czyli formalna, opiera się jedynie na jednorodzajowości, opartej z kolei na jednakowej podstawie faktycznej i prawnej. Dochodzone roszczenia są w pełni samodzielne. Do istnienia współuczestnictwa kodeks wymaga, by właściwość sądu była uzasadniona dla każdego z roszczeń ich żądań z osobna (art. 72 pkt 2 k.p.c.)Zażalenie powodowego Przedsiębiorstwa jest uzasadnione.Przede wszystkim wymaga wyjaśnienia, czy w sprawie chodzi, o współuczestnictwo formalne ( art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c.), czy też o współuczestnictwo materialne (art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c.).Przy współuczestnictwie formalnym łączność roszczeń pod względem podmiotowym jest czysto zewnętrzna, tj. formalna, jako że opiera się wyłącznie na jednorodzajowości roszczeń objętych jednym pozwem i na ich zewnętrznym podobieństwie. Ze względu na taki właśnie charakter tego współuczestnictwa k.p.c. wymaga, aby właściwość sądu była uzasadniona dla każdego z roszczeń lub zobowiązań z osobna, jako też dla wszystkich wspólnie. Oznacza to, że nie można łączyć roszczeń, dla których właściwe są rzeczowo różne sądy, jak i roszczeń, dla których razem właściwy jest sąd wojewódzki ze względu na zliczoną wartość przedmiotu sporu, a dla poszczególnych roszczeń właściwy jest sąd powiatowy.Jeśli chodzi o współuczestnictwo materialne - zachodzące wówczas, gdy przedmiot sporu stanowią prawa lub obowiązki wspólne dla współuczestników lub oparte na tej samej (a nie tylko na jednakowej) podstawie faktycznej i prawnej - kodeks postępowania cywilnego nie stawia żadnych wymagań co do właściwości sądu poza ogólnym przepisem art. 21. Według tego przepisu, dla określenia właściwości rzeczowej sądu należy zliczyć razem wartość dochodzonych w jednym pozwie roszczeń majątkowych.W dotychczasowym orzecznictwie za wypadek współuczestnictwa materialnego uważało się żądanie zasądzenia świadczenia od pozwanych solidarnie. Pogląd ten uzasadniał fakt, że w wypadku takim przedmiot sporu stanowią wspólne obowiązki. Podobna sytuacja występuje w razie dochodzenia przez zakład pracy roszczeń odszkodowawczych od pracowników, z którymi została zawarta umowa o tzw. odpowiedzialność wspólną w rozumieniu ustawy z dnia 17 czerwca 1959 r. o współodpowiedzialności majątkowej pracowników za niedobory w przedsiębiorstwach obrotu towarowego (Dz. U. Nr 36, poz. 223 wraz z późniejszymi zmianami). W razie odpowiedzialności wspólnej obowiązki pracowników ponoszących odpowiedzialność wspólną oparte są na tej samej podstawie faktycznej i prawnej. Z tego punktu widzenia nie ma istotnego znaczenia, że każdy z takich pracowników może ponosić odpowiedzialność w częściach określonych. Związek zachodzący między roszczeniami żądanymi od poszczególnych pracowników ma charakter materialny.Z tego względu dla oznaczenia sądu rzeczowego właściwego należy zliczyć wartość przedmiotu sporu. Nie jest przy tym konieczne dla zastosowania art. 21 k.p.c., aby współuczestnictwo miało charakter współuczestnictwa jednolitego. W związku z tym nie można też uznać za trafne zapatrywania wyrażonego przez pozwaną L., że art. 21 k.p.c. może mieć zastosowanie tylko wtedy, gdy powód dochodzi kilku roszczeń od tej samej osoby.Dlatego też należy uznać, że powód dochodzi od pracowników, ponoszących odpowiedzialność wspólną, roszczeń, których zliczenie na podstawie art. 21 k.p.c. przekracza 100.000 złotych, rzeczowo właściwy jest sąd wojewódzki.Wyniki w ten sposób dokonanej wykładni prawa uzasadniają uchylenie zaskarżonego postanowienia, co oznacza, że właściwym do rozpoznania sprawy jest Sąd Wojewódzki w Gdańsku.