III CZP 61/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: W. Markowski, A. Gola.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa P.P. "Polskie Koleje Państwowe" (Oddział Budynków w Ł.) przeciwko Halinie K. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi w Łodzi postanowieniem z dnia 14 maja 1968 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy właściciela mieszkania obciążają dalsze nakłady przeprowadzone, bez jego wiedzy i zgody, przez użytkownika posiadającego mieszkanie z mocy decyzji władzy administracyjnej wydanej na zasadzie art. 7 dekretu z dnia 26.X.1945 r. o rozbiórce i naprawie budynków zniszczonych i uszkodzonych wskutek wojny (Dz. U. Nr 50, poz. 281)?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Użytkownikowi wykonującemu użytkowanie nieruchomości na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 X 1945 r. o rozbiórce i naprawie budynków zniszczonych i uszkodzonych wskutek wojny (Dz. U. Nr 50, poz. 281) przysługuje roszczenie o zwrot nakładów dokonanych ponad koszty odbudowy (art. 8 dekretu), do których użytkownik nie był obowiązany, a które ulepszają bądź zwiększają wartość nieruchomości (art. 146 pr. rzecz., obecnie - art. 260 § 2 k.c.).Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. zagadnienie prawne wynikło na tle żądania przez użytkownika zwrotu od właściciela mieszkania nakładów dokonanych w okresie wykonywanego prawa użytkowania na podstawie art. 8 dekretu z dnia 26.X.1945 r. o rozbiórce i naprawie budynków zniszczonych i uszkodzonych wskutek wojny (Dz. U. Nr 50, poz. 281). Powódka od 1947 r. użytkuje mieszkanie pozwanej na podstawie decyzji Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej w Ł. z dnia 10.V.1947 r., ustalającej początkowo okres użytkowania na 33 lata, a następnie ostatecznie na okres 13,5 lat. Użytkowanie wygasło więc z końcem 1960 r., aczkolwiek powódka do dnia 3.VI.1965 r. występowała faktycznie jako użytkownik. W okresie trwania użytkowania powódka dokonała w mieszkaniu pozwanej nakładów w postaci wyposażenia go w instalację gazową i w instalację całkowitego ogrzewania oraz założenia sieci wodociągowo-kanalizacyjnej.Z tego tytułu powódka wystąpiła z żądaniem zasądzenia od pozwanej kwoty 12.050 zł. Sąd Powiatowy dla m. Łodzi wyrokiem z dnia 30.IX.1967 r. powództwo prawie w całości uwzględnił, zasądzając od pozwanej na rzecz powódki kwotę 11.050 zł 26 gr z odsetkami i kosztami procesu.Wyrok ten zaskarżyła rewizją pozwana, podnosząc m.in., że użytkownik dokonał inwestycji bez jej wiedzy i zgody, przy czym inwestycje te nie były konieczne, a nadto były one zbyt kosztowne.Uzasadnienie prawnePrzechodząc do rozważenia przedstawionego zagadnienia prawnego, zauważyć należy, co następuje:Jak wynika z treści art. 8 powołanej wyżej ustawy, budynek naprawiony przez Państwo, instytucję państwową lub gminę przechodził pod zarząd Państwa lub gminę na taki okres, dopóki z czynszów najemnych - po potrąceniu wszelkich wydatków administracyjnych, podatków, obciążeń hipotecznych i odsetek - nie zostanie pokryta kwota na naprawę wraz z oprocentowaniem w wysokości 2% rocznie.Ustawa nie zawiera przepisów określających bliżej prawa i obowiązki obu stron. W związku z tym podstawy prawnej określającej te prawa i obowiązki należy szukać w przepisach ogólnych. Istotne jest wobec tego rozważenie charakteru prawa nazwanego w art. 7 ustawy "zarządem".Jak to już zostało wyjaśnione w orzecznictwie oraz w doktrynie, przez "zarząd" lub "zarząd i użytkowanie", spotykane w niektórych aktach normatywnych, należy rozumieć prawo użytkowania jako ograniczone prawo rzeczowe. Przepisy więc kodeksu cywilnego o użytkowaniu, a przed wejściem w życie tego kodeksu przepisy prawa rzeczowego normujące tę instytucję prawną, stanowią podstawę praw i obowiązków stron w zakresie nie uregulowanym przepisami szczególnymi (art. 283 k.c.). Stosownie do art. 260 użytkownik obowiązany jest dokonywać napraw i innych nakładów związanych ze zwykłym korzystaniem z rzeczy. Jeżeli zaś użytkownik dokonał nakładów, do których nie był obowiązany, stosować należy odpowiednie przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia. Użytkownikowi przysługuje więc prawo domagania się zwrotu nakładów, do których przeprowadzenia nie był obowiązany, a które zostały dokonane w interesie właściciela i które ulepszają bądź zwiększają wartość nieruchomości.Z tych względów na przedstawione pytanie prawne udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.