VI KZP 55/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: T. Krokosz (sprawozdawca), K. Wagner.Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Władysława Teofila G., oskarżonego z art. 215 § 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionej w trybie art. 390 § 1 k.p.k. postanowieniem z dnia 27 października 1966 r. przez Sąd Wojewódzki w Koszalinie kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy stanowi przyczynę wyłączenia sędziego w rozumieniu art. 34 § 1 lit. h) k.p.k. okoliczność, że dany sędzia brał udział w rozpoznaniu rewizji i wydaniu w II instancji wyroku, który następnie wraz z wyrokiem sądu I instancji został uchylony przez Sąd Najwyższy na skutek rewizji nadzwyczajnej?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora,uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepisy o wyłączeniu sędziego (art. 34-391 k.p.k.) mają na celu przede wszystkim zapewnienie bezstronnego wymiaru sprawiedliwości. Chodzi tu mianowicie o wyłączenie takich sytuacji procesowych, w których owa bezstronność przy rozpoznawaniu (prowadzeniu) sprawy mogłaby być zagrożona.Przepis art. 34 § 1 lit. h) k.p.k. wprowadza zasadę, że w razie uchylenia wyroku sędziowie, którzy brali udział w jego wydaniu, nie mogą już brać udziału w sprawie, "o ile ustawa inaczej nie stanowi".Wyłączenie to dotyczy zatem nie tylko uchylenia wyroku w postępowaniu instancyjnym (odwoławczym), ale również w razie uchylenia wyroku w trybie rewizji nadzwyczajnej i przy wznowieniu postępowania. W obu tych bowiem wypadkach "ustawa inaczej nie stanowi" (art. 394-401 i 461-473 k.p.k.).Wyjątkiem od tej ogólnej zasady jest przepis art. 431 k.p.k. (postępowanie o ułaskawienie).Dalsze zagadnienie wiąże się tutaj z kwestią uprzedniej merytorycznej oceny czynu sprawcy. W tym zakresie Sąd Najwyższy w składzie powiększonym, w uchwale VI KO 50/59 (OSN, zeszyt IV z 1960 r., poz. 52) wypowiedział ogólny pogląd, że wyłączeniu na podstawie art. 34 § 1 lit. h) k.p.k. podlega każdy sędzia, który brał udział w uchylonym następnie przez sąd odwoławczy orzeczeniu, zawierającym merytoryczną ocenę czynu oskarżonego.W sformułowaniu powyższym istotne znaczenie ma okoliczność, że sędzia dokonał już raz merytorycznej oceny czynu. Okoliczność natomiast, że wyrok zawierający tę ocenę został uchylony przez sąd odwoławczy w toku instancji, nie ma dla rozpatrywanej kwestii znaczenia, albowiem konfliktowa sytuacja, w jakiej mógłby się znaleźć sędzia przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, zachodziłaby również w razie uchylenia w trybie rewizji nadzwyczajnej wyroku, który uprawomocnił się w I instancji.Merytoryczna ocena czynu sprawcy może również nastąpić w toku postępowania w sądzie rewizyjnym. Jeżeli zatem wyrok sądu rewizyjnego został wskutek założenia rewizji nadzwyczajnej uchylony, to sędzia, który uczestniczył w jego wydaniu, nie może już w przyszłości brać udziału w prowadzeniu tej sprawy, choćby łącznie z uchyleniem wyroku sądu rewizyjnego uchylono również wyrok sądu I instancji, a od ponownego wyroku znowu została założona rewizja. Nowa rewizja nie powoduje, że sprawa przestała być tą samą, wyłączenie zaś sędziego dotyczy zawsze tej samej sprawy aż do ostatecznego jej załatwienia.