I PR 157/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krzyżanowski (sprawozdawca). Sędziowie: K. Piasecki, A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Amelii R. oraz małoletnich: Zbigniewa, Marka i Jarosława R. przeciwko Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowej w W. o odszkodowanie, na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 9 lutego 1967 r.zmienił zaskarżony wyrok w pkt II w ten sposób, że przyznaną dla powodów Zbigniewa, Marka i Jarosława R. rentę uzupełniającą po 60 zł dla każdego podwyższył do kwoty 163 zł miesięcznie dla każdego z % od uchybionych rat; poza tym rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowódka Amelia R. działając w imieniu własnym i trojga nieletnich dzieci (Zbigniewa, Marka i Jarosława) wnosiła o zasądzenie od pozwanej Dyrekcji Okr. Kolei Państ. w W. odszkodowania za utratę jej męża i ojca nieletnich, a ponadto na rzecz dzieci renty uzupełniającej po 300 zł miesięcznie, twierdząc, że za wypadek z dnia 13.VII.1965 r., w wyniku którego poniósł śmierć Ryszard R. odpowiada całkowicie pozwana Dyrekcja.Sąd Wojewódzki zasądził dla wdowy 10.000 zł, a na rzecz nieletnich Zbigniewa, Marka i Jarosława R. po 15.000 zł z % tytułem odszkodowania z art. 446 § 3 k.c., a ponadto dla każdego z małoletnich powodów po 60 zł renty uzupełniającej, począwszy od 1.V.1966 r. do czasu uzyskania przez nich możności samodzielnego utrzymania się. W pozostałej części Sąd Wojewódzki powództwo oddalił.Rozstrzygnięcie swe oparł Sąd Wojewódzki na następujących ustaleniach i wysnutych z nich wnioskach.Ryszard R., ur. 14.XI.1929 r., mąż i ojciec powodów, jako pomocnik montera, na polecenie montera Mikołaja K. dokonywał w dniu 13 lipca 1965 r. wspólnie z rzemieślnikiem Czesławem S. konserwacji urządzeń z.r.k. na stacji B. nastawnia "Br. B.".Celem wyciągnięcia i wprowadzenia linki pędnicowej przez krążki prowadnicze wbudowane poniżej podłogi około 40 cm, zmuszony był pracować w pozycji leżącej na podłodze w nastawni nasyconej oliwą, naftą i pyłochłonem. Kiedy następnie zbliżył się do piecyka żelaznego stojącego przed nastawnią, na którym roztapiał cynę, potrzebną do lutowania spójek, płomienie ognia wydobywające się ze szczelin piecyka objęły jego kombinezon roboczy, który zaczął się palić. Na skutek zapalenia się ubrania Ryszard R. doznał sparzenia dłoni i ręki do łokci oraz nóg od stóp do kolan. W wyniku tych rozległych oparzeń zmarł w szpitalu w dniu 19 września 1965 r. W dniu wypadku przed przystąpieniem do pracy wbrew zarządzeniu naczelnika Oddziału nie został przeszkolony z zakresu bhp. Po zapaleniu się jego ubrania pracownicy G. i Z., wobec nieprzeszkolenia ich w zakresie bezpieczeństwa przeciwpożarowego, w sposób niewłaściwy usiłowali gasić ogień przy pomocy wody i gaśnicy, nie nadającej się do gaszenia płomieni na ludziach.Według opinii biegłego A. Sz. przyczyną tragicznego wypadku było: 1) zapalenie się ubrania roboczego przesyconego materiałami łatwopalnymi, 2) niewłaściwe gaszenie ubrania palącego się na poszkodowanym, 3) użycie gaśnicy tetrowej, co naruszało art. 36 ust. 1 ustawy o bezpieczeństwie i higienie pracy (Dz. U. z 1965 r. Nr 13, poz. 91). Biegły podkreślił, że urządzenie do topienia cyny nie gwarantowało bezpieczeństwa pracownikowi, skoro płomienie mogły się wydobywać z jedynego górnego otworu piecyka, do którego szczelnie nie przylegała łyżka z cyną.Zakład pracy obowiązany był nadto dostarczyć dogodnej odzieży ochronnej pracownikowi zatrudnionemu przy pracy narażającej go na oparzenia (art. 31 ust. 1 cyt. wyżej ustawy).W tych warunkach zakład pracy ponosi, zdaniem Sądu, wyłączną odpowiedzialność za wypadek stosownie do art. 24 dekretu o p.z.e.Ryszard R. do chwili wypadku zarabiał przeciętnie 1.356,60 zł netto miesięcznie. Powódka wraz z dziećmi otrzymuje rentę rodzinną w wysokości 867 zł 25 gr oraz dodatek na troje dzieci w wysokości 310 zł, tj. łącznie 1.177 zł 65 gr. Renta zatem wyrównawcza wynosi łącznie 180 złotych miesięcznie. Na podstawie zeznań świadków Sąd ustalił, że zmarły mąż powódki poza godzinami pracy zarabiał dodatkowo około 1.000 zł miesięcznie. Sąd przyjął, że te ostatnie zarobki przeznaczał on na własne utrzymanie i dlatego zasądził na rzecz każdego z małoletnich powodów rentę wyrównawczą w wysokości po 60 zł miesięcznie.Powódka przyznała, że otrzymała od pozwanej Dyrekcji 25.000 złotych odszkodowania pieniężnego i że pracuje na stanowisku księgowej z miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości 1.540 zł.Zmarły jej mąż był pracownikiem sumiennym i zdyscyplinowanym oraz troskliwym ojcem rodziny.W tym stanie rzeczy Sąd uznał za słuszne przyznać powódce kwotę 10.000 zł, a każdemu z jej dzieci po 15.000 zł tytułem odszkodowania pieniężnego, wychodząc z założenia, że śmierć męża powódki a ojca małoletnich powodów pogorszyła znacznie ich sytuację życiową. Pogorszenie to bowiem, według uchwały pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23/29.IV.1965 r. (OSNCP 12/65, poz. 138), "wynika z nie dających się w pełni ująć strat natury materialnej, jak i z pogorszenia warunków życiowych wywołanych niewymierną krzywdą natury moralnej". W rewizji od tego wyroku pełnomocnik powodów domagał się jego zmiany przez podwyższenie przyznanego odszkodowania o 5.000 zł dla każdego z powodów oraz renty dla małoletnich o 90 zł miesięcznie dla każdego z małoletnich. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 446 § 3 k.c. przez zasądzenie niższych - zdaniem skarżących - kwot tytułem odszkodowania za śmierć ich ojca i męża, gdyż podstawy, jakie Sąd Wojewódzki przytoczył na uzasadnienie swego stanowiska, a zwłaszcza fakt wypłacenia przez pozwaną jeszcze przed procesem na poczet tej należności kwoty 25.000 zł oraz konieczność utrzymania wysokości tego rodzaju odszkodowań w umiarkowanych granicach, charakteryzują określone w zaskarżonym wyroku kwoty pieniężne jako stosowne w rozumieniu art. 446 § 3 k.c. W tej przeto części rewizja powodów, jako nieuzasadniona, podlega oddaleniu (art. 387 k.p.c.). Natomiast nie można odmówić słuszności skarżącym, gdy kwestionują sposób obliczenia renty uzupełniającej dla małoletnich oraz wniosek Sądu Wojewódzkiego, że podlegająca wyrównaniu, na podstawie art. 446 § 2 i 361 § 2 k.c., szkoda tych powodów wyraża się w łącznej kwocie 180 zł miesięcznie. Jak prawidłowo ustalił Sąd Wojewódzki, zmarły mąż i ojciec powodów przeznaczał na utrzymanie rodziny cały swój zarobek osiągany w pozwanym przedsiębiorstwie, tj. 1.356,60 zł miesięcznie, pokrywając koszty własnego utrzymania z dodatkowych zarobków poza koleją. Skoro powodowie pobierają z ZUS-u rentę rodzinną (bez dodatku na dzieci) w kwocie 867,20 zł, to ich szkoda łączna, której wyrównania mogą się domagać na zasadzie art. 446 § 2 w związku z art. 361 § 2 k.c., wynosi sumę 489 zł miesięcznie (w zaokrągleniu), w związku z czym renta uzupełniająca dla każdego z małoletnich powodów winna wyrażać się w kwocie 163 zł miesięcznie, a nie 60 zł, jak to przyjął w zaskarżonym wyroku Sąd Wojewódzki. Dodatek do renty rodzinnej ZUS-u na dzieci (w kwocie 310 zł), przysługujący zgodnie z art. 55 ust. 3 dekretu z 25.VI.1954 r. (Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97) w wysokości zasiłków rodzinnych i zastępujący utracone zasiłki, nie może być doliczony do świadczeń przyznanych przez ZUS, o które ulega zmniejszeniu odszkodowanie należne z mocy art. 446 § 2 k.c. Ojciec nieletnich powodów, gdyby nie było wypadku, dodatek taki w postaci zasiłku rodzinnego na dzieci otrzymywałby niezależnie od zarobków, które stanowiły podstawę wyjściową do obliczenia szkody powodów. Skoro przy określaniu globalnego zarobku zmarłego, mającego być podstawą wyliczenia renty uzupełniającej, nie brano, słusznie zresztą, pod uwagę zasiłku rodzinnego na dzieci, to nie można też konsekwentnie odliczać zastępującego ten zasiłek dodatku rodzinnego dla dzieci od ustalonej szkody, która ma być obrazem różnicy w świadczeniach otrzymywanych przez nieletnich od ojca z jego osobistych zarobków i przeznaczonych na ich utrzymanie. Uznając, że w zakresie roszczeń z tytułu renty uzupełniającej dla nieletnich nie ma uchybień procesowych, a zachodzi jedynie naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 446 § 2 i 361 § 2 k.c.), Sąd Najwyższy z mocy art. 390 § 1 i 2 w związku z art. 475 § 3 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w omawianym zakresie i zasądził dla nieletnich powodów rentę uzupełniającą po 163 zł miesięcznie dla każdego. O kosztach procesu orzeczono na zasadzie art. 98 k.p.c.