Rw 1011/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk Z. Wizelberg (uzasadnienie).Sędziowie: ppłk S. Gutaker (sprawozdawca), ppłk H. Kwaśny.Prokurator: ppłk S. Zalewski.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym, na skutek skargi rewizyjnej obrońcy i oskarżonego, sprawę Mariana J., wobec którego postanowieniem Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z dnia 2 sierpnia 1968 r. zarządzono wykonanie warunkowo zawieszonej na okres 2 lat kary 1 roku więzienia, orzeczonej prawomocnym wyrokiem Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z dnia 13 września 1966 r. za przestępstwo z art. 237 § 1 k.k. i art. 144 § 1 k.k.W.P.Obrońca i oskarżony w swoich skargach rewizyjnych wnoszą o uchylenie zaskarżonego postanowienia wywodząc, że wprawdzie skazany Marian J. w okresie zawieszenia popełnił nowe przestępstwo, jednakże pomiędzy poprzednimi czynami a czynem popełnionym przez skazanego ostatnio nie ma żadnej analogii, gdyż czyny te są rodzajowo różne i popełnione zostały z innych pobudek.Sąd Najwyższy, w uwzględnieniu skarg rewizyjnych skazanego Mariana J. i jego obrońcy, postanowił uchylić postanowienie Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z dnia 2 sierpnia 1968 r. w sprawie zarządzenia wykonania warunkowo zawieszonej Marianowi J. kary wyrokiem tegoż Sądu z dnia 13 września 1966 r. za przestępstwa z art. 257 § 1 k.k. i z art. 144 § 1 k.k.W.P.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:1. Art. 56 § 1 k.k.W.P., który Sąd I instancji zastosował w sprawie Mariana J., nakazuje sądowi obligatoryjnie zarządzić wykonanie zawieszonej kary tylko wówczas, gdy skazany w okresie zawieszenia kary popełnił nowe przestępstwo: a) z tych samych pobudek, b) tego samego rodzaju co poprzednie. Tymczasem nowe przestępstwo, za które został skazany Marian J. wyrokiem Sądu Powiatowego w Olecku z dnia 1 grudnia 1967 r., nie jest ani przestępstwem popełnionym z tych samych pobudek, ani też przestępstwem tego samego rodzaju co przestępstwo objęte wcześniejszym wyrokiem Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z dnia 13 września 1966 r., wobec czego nie było podstaw do stosowania w tej sprawie art. 56 § 1 k.k.W.P.Mianowicie wyrok Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego z dnia 13 września 1966 r. dotyczy przestępstw z art. 257 § 1 k.k. (zabór w celu przywłaszczenia cudzego roweru w dniu 21 kwietnia 1966 r.) oraz z art. 144 § 1 k.k.W.P. (jazda w dniu 30 czerwca 1966 r. samochodem wojskowym w stanie nietrzeźwości z nadmierną szybkością i doprowadzenie do zderzenia z innym samochodem na ulicach N.). Za czyny te wymierzono oskarżonemu karę 1 roku więzienia z warunkowym zawieszeniem tej kary na okres 2 lat.Późniejszy wyrok Sądu Powiatowego w Olecku z dnia 1 grudnia 1967 r. dotyczy przestępstwa z art. 132 § 1 k.k., polegającego na tym, że Marian J. w dniu 22 października 1967 r. (w czasie zawieszenia kary za poprzednie przestępstwa) znieważył w stanie nietrzeźwości 2 funkcjonariuszy milicji obywatelskiej przez użycie w stosunku do nich obraźliwych słów.Fakt, że przestępstwa z art. 257 § 1 k.k. i z art. 144 § 1 k.k.W.P. nie są przestępstwami tego samego rodzaju co nowe przestępstwo z art. 132 § 1 k.k. - jest poza wszelkim sporem, jak te zresztą przyznaje Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu. Natomiast sporne i kwestionowane w skargach rewizyjnych jest uznanie popełnionego przez Mariana J. nowego przestępstwa z art. 132 § 1 k.k. za popełnione "z tych samych pobudek" co poprzednie przestępstwo z art. 144 § 1 k.k.W.P.2. Uzasadniając to swoje stanowisko co do identyczności pobudek skazanego, Sąd I instancji wywodzi:"Jak wynika z treści wyroku Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego z dnia 13 września 1966 r., skazany, popełniając przestępstwo z art. 144 § 1 k.k.W.P., prowadził samochód w stanie wskazującym na użycie alkoholu. Podobnie - co również wynika z wyroku Sądu Powiatowego w Olecku z dnia 1 grudnia 1967 r. - skazany, dopuszczając się zniewagi funkcjonariuszy MO i ORMO, działał w stanie nietrzeźwości. Nie dość tego: z uzasadnienia wyroków obu sądów powszechnych, zarówno I, jak i II instancji, widać, że do znieważenia przez skazanego funkcjonariuszy MO i ORMO doszło w okolicznościach wskazujących na to, iż skazany bezpośrednio przedtem w stanie nietrzeźwości bądź jechał motocyklem po drodze publicznej, bądź idąc prowadził go, a więc - tak czy tak - znów wykroczył przeciwko zasadom bezpieczeństwa ruchu. Ustalenia powyższe nakazują zatem uznać, że w sprawie zachodzi przypadek wymieniony w art. 56 § 1 k.k.W.P., czyli że zarządzenie wykonania zawieszonej kary jest obligatoryjne".3. Jak więc wynika z powyższych wywodów Sądu I instancji zawartych w zaskarżonym postanowieniu, Sąd ten uznał, że przestępstwa popełnione przez sprawcę w stanie nietrzeźwości czy też "na podłożu" tego stanu nietrzeźwości są przestępstwami popełnionymi "z tych samych pobudek" w rozumieniu art. 56 § 1 k.k.W.P.Taka jednak rozszerzająca interpretacja przestępstwa popełnionego "z tych samych pobudek" - jest błędna."Na podłożu" nietrzeźwości można popełnić niemal wszystkie przestępstwa przewidziane we wszystkich obowiązujących ustawach karnych. Jeżeli sprawca zabija człowieka w stanie nietrzeźwości, to nie oznacza to, iż stan nietrzeźwości był pobudką działania sprawcy. Pobudką była wówczas albo nienawiść do ofiary, albo zazdrość, albo chęć pozbycia się ofiary, albo chęć obrabowania ofiary, albo inny podobny powód. Jeżeli zaś sprawca dokonuje w stanie nietrzeźwości rabunku lub zgwałcenia, to znowu pobudką działania sprawcy nie jest jego stan nietrzeźwości, lecz pobudką tą jest albo chęć uzyskania korzyści materialnej albo chęć zaspokojenia popędu płciowego. Nawet w przestępstwach o charakterze chuligańskim, które wytyczne Połączonych Izb Sądu Najwyższego (OSNKW zesz. 7 z 1966 r., poz. 68) w wielkim skrócie myślowym określają jako przestępstwa popełnione "bez powodu" lub z powodu oczywiście błahego - pobudką działania sprawcy jest chęć wybujałego afirmowania swojego "ja" przez sprawcę, chęć wyżycia się przezeń za wszelką cenę, zwłaszcza kosztem naruszenia porządku prawnego. Stan nietrzeźwości sprawcy towarzyszy tylko zwykle przestępstwom o charakterze chuligańskim, ale nie stanowi wcale pobudki działania sprawcy. We wszystkich tych i podobnych wypadkach stan nietrzeźwości sprawcy ułatwia zwykle ujawnienie się pobudki, przyśpiesza jej działanie, ułatwia pokonanie wewnętrznych oporów i hamulców wstrzymujących trzeźwego człowieka od popełnienia przestępstwa.Stan nietrzeźwości jest więc nie pobudką popełnienia przestępstwa, ale okolicznością towarzyszącą przestępstwu, a ustawa z dnia 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. Nr 69, poz. 434) uznaje w art. 22 tę okoliczność za ustawową okoliczność obciążającą.Natomiast ustawa ta, normująca całokształt walki z alkoholizmem w dziedzinie prawa karnego, nigdzie nie wspomina o tym, że stan nietrzeźwości stanowi kiedykolwiek pobudkę działania sprawcy lub że przestępstwa popełnione "na podłożu" nietrzeźwości są przestępstwami popełnionymi z tych samych pobudek.4. Tylko na marginesie tych wywodów należy zaznaczyć, że z akt sprawy karnej Mariana J. wcale nie wynika, iż Marian J., zanim doszło do znieważenia przezeń funkcjonariuszy milicji obywatelskiej, dopuścił się w dniu 22 października 1967 r. przestępstwa drogowego z art. 28 § 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. Nr 69, poz. 434), które mogłoby w jakikolwiek sposób korespondować z popełnionym przezeń przedtem przestępstwem z art. 144 § 1 k.k.W.P. Ani bowiem Sąd Powiatowy w Olecku, ani Sąd Wojewódzki w Białymstoku nie ustalił, że Marian J. jechał w stanie nietrzeźwości w dniu 22 października 1967 r. motocyklem, zanim doszło do znieważenia przezeń funkcjonariuszy MO. Wprost przeciwnie, oba Sądy powszechne dopuszczają w swych orzeczeniach alternatywę, że Marian J. mógł tylko pieszo prowadzić ten motocykl droga, co nie jest przecież wcale równoznaczne z prowadzeniem motocykla w sensie kierowania nim przy normalnej pracy silnika i co nie wyczerpywałoby znamion przestępstwa drogowego z art. 28 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. (Dz. U. Nr 69, poz. 434). Mówiąc o "prowadzeniu pojazdu mechanicznego", art. 28 cytowanej ustawy ma przecież na myśli kierowanie tym pojazdem w czasie jazdy, a nie pchanie czy ciągnienie pojazdu.Przypuszczenie więc Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego, zawarte w zaskarżonym orzeczeniu, że Marian J. przed popełnieniem przestępstwa z art. 132 § 1 k.k. zagroził ponadto bezpieczeństwu ruchu na drogach publicznych - nie znajduje żadnego uzasadnienia w aktach sprawy karnej Kp 531/67.5. Jak wynika więc z wywodów zawartych wyżej w ustępach 3 i 4, zarządzenie przez Sąd I instancji wykonania kary zawieszonej Marianowi J. wyrokiem Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego z dnia 13 września 1968 r. na podstawie art. 56 § 1 k.k.W.P. - przez uznanie, iż przestępstwa popełnione w stanie nietrzeźwości czy też "na podłożu nietrzeźwości" są przestępstwami popełnionymi z tych samych pobudek - było niesłuszne i nietrafne.6. Z kolei należy rozważyć, czy w sprawie Mariana J. nie ma przesłanek do zmiany zaskarżonego postanowienia przez zastosowanie do skazanego fakultatywnego zarządzenia wykonania zawieszonej kary w myśl § 2 art. 56 k.k.W.P. Popełnienie bowiem przez Mariana J. w okresie zawieszenia wykonania kary za przestępstwa z art. 257 § 1 k.k. i 144 § 1 k.k.W.P. nowego przestępstwa z art. 132 § 1 k.k., objętego wyrokiem Sądu Powiatowego w Olecku, stanowi w każdym razie - niezależnie od tożsamości rodzajowej i tożsamości pobudek - "inne przestępstwo" w rozumieniu art. 56 § 2 k.k.W.P. i Sąd, który zawiesił wykonanie kary, może fakultatywnie zarządzić wykonanie zawieszonej kary. Stosowanie § 2 art. 56 k.k.W.P. zależy zatem od uznania celowości zarządzenia wykonania zawieszonej kary.Analiza sprawy karnej Mariana J. osądzonej przez Sąd Powiatowy w Olecku i Sąd Wojewódzki w Białymstoku (jako sąd II instancji) prowadzi jednak do wniosku, że mimo istnienia formalnych przesłanek do fakultatywnego zarządzenia wykonania zawieszonej kary wykonanie to byłoby oczywiście niecelowe. Wskazują na to motywy wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku. Sąd ten, który podjął decyzję zawieszenia wykonania wymierzonej Marianowi J. kary 8 miesięcy więzienia za przestępstwo z art. 132 § 1 k.k., wiedział i miał już na uwadze fakt, że Marian J. był poprzednio sądownie karany i skazany przez Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego za przestępstwa z art. 257 § 1 k.k. i z art. 144 § 1 k.k.W.P. na karę z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Sąd Wojewódzki w Białymstoku wziął jednak pod uwagę, że Marian J. ukończył chlubnie służbę wojskową, za co otrzymał list uznania od dowództwa i podziękowanie z dnia 17 października 1967 r. (odpowiednie dokumenty zostały Sądowi Wojewódzkiemu okazane) i to skłoniło Sąd Wojewódzki do ponownego zawieszenia wykonania wymierzonej Marianowi J. kary, przy czym Sąd Wojewódzki oddał oskarżonego tym razem pod dozór ochronny. Sąd Wojewódzki dał w ten sposób wyraz swojej oczywistej woli pozostawienia Mariana J. na wolności.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy podziela pogląd Wiceprokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej, wyrażony na posiedzeniu Sądu Najwyższego, że zarządzenie wykonania kary zawieszonej wyrokiem Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego z 13 września 1966 r. za czyny popełnione przed przeszło 2 laty mogłoby być odczytane tylko jako poprawienie decyzji Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku, jako uznanie decyzji pozostawienia Mariana J. na wolności pod dozorem ochronnym za niesłuszną, do czego jednak brak podstaw.Należy podkreślić, że Sąd I instancji, stojąc mylnie na gruncie obligatoryjności zarządzenia wykonania kary (art. 56 § 1 k.k. W.P.), kwestią fakultatywnego stosowania § 2 art. 56 k.k.W.P. w ogóle się nie zajmował.