Rw 187/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk J. Badecki.Sędziowie: płk W. Winawer (sprawozdawca), ppłk H. Kostrzewa.Prokurator: mjr J. Burzyński.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym, na skutek skargi rewizyjnej prokuratora, sprawę Ryszarda H., skazanego wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w Zielonej Górze z dnia 11 stycznia 1964 r. za przestępstwo z art. 1 § 1 w związku z art. 5 § 1 i 4 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej na karę 1 roku więzienia, 300 zł grzywny wraz z obowiązkiem zwrócenia podwójnej wartości zagarniętego mienia w kwocie 3.268 zł, z jednoczesnym warunkowym zawieszeniem wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności na okres 2 lat, za to, że w dniu 21 listopada 1963 r. w N. dokonał zaboru mienia społecznego, a mianowicie 4 mp. papierówki z lasu, ogólnej wartości 1.634 złotych.Wyrok ten został zaskarżony przez prokuratora z powodu naruszenia art. 55 § 4 i art. 51 § 2 lit. a) i b) k.k.W.P. wskutek tego, że Sąd zastosował warunkowe zawieszenie wykonania orzeczonej kary więzienia. Prokurator w skardze rewizyjnej oraz przed Sądem Najwyższym domagał się uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy postanowiłw uwzględnieniu skargi rewizyjnej prokuratora uchylić wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w Zielonej Górze w sprawie Ryszarda H. i sprawę jego przekazać temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził m.in. następujący pogląd: (...) Prokurator dopatruje się naruszenia art. 55 § 4 i 51 § 1 lit. a) k.k.W.P. wskutek tego, że Sąd zawiesił wykonanie kary więzienia, mimo że przestępstwo zostało popełnione przez oskarżonego wspólnie z podwładnymi mu żołnierzami. Obrońca uważa natomiast, że zakaz warunkowego zawieszenia wykonania kary, wynikający z art. 51 § 2 lit. a) i art. 55 § 4 k.k.W.P., nie dotyczy przestępstwa popełnionego przez Ryszarda H., gdyż podwładni mu żołnierze nie byli sądzeni, a o popełnieniu przez nich przestępstwa można by było mówić tylko wówczas, gdyby zapadł co do nich wyrok skazujący.Pogląd obrońcy należy uznać za błędny. Rozpatrując sprawę przełożonego, sąd sam powinien ustalić, czy przestępstwo zostało popełnione wspólnie z podwładnymi, a to niezależnie od tego, czy podwładni są lub byli sądzeni. Wynika to z art. 4 k.w.p.k. oraz. z brzmienia art. 51 § 2 lit. a) k.k.W.P., który nie wymaga skazania podwładnego. Uznanie za słuszny poglądu obrońcy prowadziłoby do wniosku, że nawet skazanie przełożonego i podwładnego tym samym wyrokiem nie dawałoby podstawy do stosowania wzglądem przełożonego art. 51 § 2 lit. a) k.k.W.P., gdyż w momencie skazania przełożonego wyrok skazujący podwładnego nie byłby jeszcze prawomocny i przez to nie stanowiłby jeszcze - z punktu widzenia procesowego - stwierdzenia popełnienia przez podwładnego przestępstwa.Nie można także zgodzić się z argumentacją prokuratora, że art. 51 § 2 lit. a) i art. 55 § 4 k.k.W.P. staje w tej sprawie na przeszkodzie zastosowaniu warunkowego zawieszenia wykonania kary więzienia.Prokurator ma rację, że sens szczególnych obostrzeń wynikających z art. 51 § 2 lit. a) k.k.W.P. wynika z tego, iż przełożony, który dopuszcza się przestępstwa wspólnie z podwładnym albo jest podżegaczem lub pomocnikiem do przestępstwa popełnionego przez podwładnego, działa w sposób demoralizujący na podwładnego i wykorzystuje swój autorytet przełożonego do popchnięcia tegoż podwładnego na drogę przestępstwa. Dlatego zastosowanie art. 51 § 2 lit. a) k.k.W.P. względem przełożonego możliwe jest tylko wówczas, gdy czyn podwładnego wypełnia wszystkie znamiona przestępstwa i jest przez niego zawiniony. Jeżeli jednak czyn podwładnego, jakkolwiek obiektywnie wypełnia znamiona czynu zabronionego przez ustawę karną, nie jest zawiniony, to przepis art. 51 § 2 lit. a) k.k.W.P. nie może mieć zastosowania do przełożonego, gdyż demoralizujący wpływ przełożonego na podwładnego nie został zrealizowany. Z brzmienia zresztą art. 51 § 2 lit. a) k.k.W.P. wynika, że przestępstwo musi być przez podwładnego popełnione (dokonane lub usiłowane), popełnienie zaś przestępstwa przez podwładnego zachodzi tylko przy istnieniu po jego stronie winy.W sprawie niniejszej, wbrew twierdzeniu prokuratora, nie można ani kierowcy samochodu, ani żołnierzom, którzy ładowali drzewo i je wyładowywali, postawić zarzutu, że udzielili pomocy Ryszardowi H. do zagarnięcia tego drzewa. Nie ma bowiem w sprawie dowodów, by podwładni Ryszarda H. wiedzieli, że działa on nielegalnie, tzn. że nie ma on zezwolenia administracji leśnej na wywóz drzewa. Wprawdzie okoliczności, w których odbywało się wywiezienie drzewa, uzasadniały wątpliwości co do legalności poczynań Ryszarda H., nie ma jednak pewności, czy podwładni żołnierze mieli te wątpliwości, a jeśli je mieli, to czy rozstrzygnęli je w sposób uzasadniający przypisanie im umyślności działania.Wbrew twierdzeniu prokuratora art. 55 § 4 k.k.W.P. nie stanowi bezwzględnego zakazu warunkowego zawieszenia wykonania kary przy istnieniu przesłanek z art. 51 § 2 lit. b) k.k.W.P. W kwestii tej zapadła uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 3 stycznia 1964 r. (w sprawie R Nw 46/63), której teza jest następująca:"Wynikające z art. 55 § 4 k.k.W.P. wyłączenie stosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary dotyczy osób wymienionych w art. 51 k.k.W.P., a więc sprawcy działającego w warunkach recydywy określonej w art. 51 § 1 k.k.W.P. oraz przełożonego, który wspólnie z podwładnym popełnił przestępstwo albo był podżegaczem lub pomocnikiem w przestępstwie dokonanym lub usiłowanym przez podwładnego; wyłączenie to nie obejmuje wypadków określonych w art. 51 § 2 lit. b) - e) k.k.W.P."Równocześnie w uzasadnieniu tej uchwały wyrażony został następujący pogląd: "Popełnienie przestępstw w okolicznościach określonych w art. 51 § 2 lit. b) - e) k.k.W.P., uznanych przez ustawę za szczególnie obciążające (skoro dają one sądowi podstawę nawet do wyjścia poza górną granicę ustawowego zagrożenia), powinno być brane pod uwagę przez sąd przy rozważaniu zastosowania w sprawie przepisów art. 55 § 1 i 2 k.k.W.P. i może, w powiązaniu z innymi okolicznościami sprawy, przemawiać przeciwko warunkowemu zawieszeniu wykonania kary. Jednakże bezwzględny zakaz z art. 55 § 4 k.k.W.P. nie dotyczy wypadków określonych w art. 51 § 2 lit. b) - e) k.k.W.P., a tylko sprawcy, o jakim mowa w art. 51 § 1 k.k.W.P., oraz przełożonego (art. 51 § 2 lit. a) k.k.W.P.) - jako osób wymienionych "w omawianym przepisie, do których jedynie odnosi się norma art. 55 § 4 k.k.W.P."Skład Sądu Najwyższego orzekający w sprawie niniejszej, zgadza się całkowicie z poglądami zawartymi w powołanej uchwale.Pomimo że Sąd Najwyższy nie podziela uzasadnienia skargi rewizyjnej prokuratora, jednakże samo jej petitum uznaje za słuszne. Wyrok bowiem Sądu I instancji narusza art. 8 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciwko własności społecznej. Stosując warunkowe zawieszenie wykonania kary, Sąd I instancji przytoczył jedynie okoliczności uzasadniające warunkowe zawieszenie wykonania kary w myśl art. 55 § 2 k.k.W.P. oraz pokrycie szkody, nie wskazał jednak i nie uzasadnił, w czym dopatruje się "wyjątkowych okoliczności danego wypadku", których istnienie w myśl art. 8 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. jest warunkiem dopuszczalności stosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary. Skoro więc Sąd I instancji nie ustalił w wyroku istnienia "wyjątkowych okoliczności", to zastosowanie warunkowego zawieszenia wykonania kary stanowi naruszenie prawa materialnego, które zgodnie z art. 275 lit. a) k.w.p.k. powoduje konieczność uchylenia wyroku.