V KRN 591/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski (sprawozdawca). Sędziowie: dr J. Bratoszewski, dr T. Majewski.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Rzeszewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Eugeniusza S., oskarżonego z art. 145 § 2 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 10 lipca 1972 r.rewizję nadzwyczajną oddalił (...).Uzasadnienie faktyczneEugeniusz S. wyrokiem Sądu Powiatowego we Włodawie z dnia 21 marca 1972 r. został uznany za winnego tego, że dnia 13 października 1971 r. w W. naruszył zasady bezpieczeństwa ruchu drogowego w ten sposób, iż kierując samochodem osobowym marki "Warszawa", podczas skręcania samochodem w lewo wymusił pierwszeństwo przejazdu wobec nadjeżdżającego z przeciwnego kierunku motocyklisty Ryszarda I. kierującego motocyklem marki MZ, w wyniku czego nastąpiło zderzenie obydwu pojazdów, a kierujący motocyklem Ryszard I. i pasażer Tadeusz I. doznali ciężkich obrażeń ciała, w następstwie których w dniu 22 listopada 1971 r. nastąpił zgon Tadeusza I., motocykl zaś został uszkodzony na kwotę około 14.000 zł, i na podstawie art. 145 § 2 k.k. skazany na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Ponadto na podstawie art. 43 § 1 k.k. Sąd ten orzekł w stosunku do oskarżonego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 5 lat i na poczet orzeczonej kary zaliczył oskarżonemu okresy tymczasowego aresztowania od dnia 13 października 1971 r. do dnia 15 października 1971 r. oraz od dnia 26 stycznia 1971 r. do dnia 21 marca 1972 r.Na skutek rewizji obrońcy oskarżonego Sąd Wojewódzki w Lublinie wyrokiem z dnia 10 lipca 1972 r. zaskarżony wyrok Sądu Powiatowego zmienił w orzeczeniu o karze w ten sposób, że wykonanie wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres 4 lat, a na podstawie art. 75 k.k. wymierzył mu 12.000 zł grzywny i zobowiązał go do wpłacenia na rzecz Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej - Zarząd Wojewódzki w Lublinie kwoty 7.000 zł w terminie do dnia 1 września 1972 r. Na poczet orzeczonej kary grzywny sąd zaliczył oskarżonemu okresy tymczasowego aresztowania od dnia 13 października 1971 r. do dnia 15 października 1971 r., od dnia 26 stycznia 1972 r. do dnia 21 marca 1972 r. oraz od dnia 22 marca 1972 r. do dnia 10 lipca 1972 r.Od wyroku Sądu Wojewódzkiego Prokurator Generalny PRL wniósł na niekorzyść oskarżonego rewizję nadzwyczajną, która zarzuca obrazę art. 73 § 2 k.k., polegającą na orzeczeniu warunkowego zawieszenia wykonania wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności bez należytego wzięcia pod uwagę tego, że względy na społeczne oddziaływanie kary przemawiają w tym wypadku przeciwko takiemu orzeczeniu.W uzasadnieniu rewizja nadzwyczajna powołuje się na to, że "wzgląd na społeczne oddziaływanie kary przemawia zdecydowanie przeciwko tolerancyjnemu potraktowaniu oskarżonego, czego wyrazem było niesłuszne warunkowe zawieszenie wykonania orzeczonej wobec niego przez sąd pierwszej instancji kary pozbawienia wolności", a ponadto rewizja ta wyraża pogląd, że Sąd Wojewódzki niesłusznie zaliczył do okoliczności łagodzących stopień winy oskarżonego fakt, iż popełnił on przestępstwo nieumyślnie, ponieważ okoliczność ta należy do znamion przypisanego oskarżonemu czynu i jako taka została już przez ustawodawcę uwzględniona przy zakreślaniu ram ustawowego zagrożenia, oraz że wątpliwa jest prognoza sądu, iż oskarżony w przyszłości podobnego przestępstwa nie popełni.W konkluzji rewizja nadzwyczajna wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku przez utrzymanie w mocy wyroku Sądu Powiatowego we Włodawie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna nie jest zasadna.W szczególności nietrafny jest zarzut, że Sąd Wojewódzki do okoliczności łagodzących winę oskarżonego zaliczył nieumyślność popełnienia przypisanego mu przestępstwa. Sąd Wojewódzki, jak wynika z uzasadnienia jego wyroku, podzielił stanowisko Sądu Powiatowego co do winy oskarżonego oraz co do wysokości wymierzonej mu kary pozbawienia wolności, i dlatego uznał rewizję obrońcy oskarżonego, wnoszącą o uchylenie wyroku Sądu Powiatowego i uniewinnienie oskarżonego, za nie zasługującą na uwzględnienie. W związku z tym Sąd Wojewódzki nie zajmował się kwestią okoliczności mających wpływ na wymiar kary w świetle zasad określonych w art. 50 k.k.Natomiast Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu wyroku zajął się przesłankami warunkowego zawieszenia wykonania wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności, uzasadniającymi dodatnią prognozę co do oskarżonego, dochodząc do wniosku, że zespół zastosowanych w wyroku tego Sądu "środków skutecznie spełni zadanie prewencji ogólnej oraz szczególnej i mimo nieodbycia kary w całości oskarżony w przyszłości nowego podobnego przestępstwa nie popełni". Wśród tych przesłanek sąd wymienił fakt, że działanie oskarżonego było nieumyślne.Rodzaj winy ma istotne znaczenie dla oceny, czy w konkretnym wypadku należy stosować warunkowe zawieszenie wykonania kary. Wyrazem szczególnego potraktowania w kodeksie karnym osób dopuszczających się przestępstw nieumyślnie jest okoliczność, że kodeks karny stwarza szersze możliwości do orzekania zawieszenia wykonania kary za przestępstwo nieumyślne (do 3 lat pozbawienia wolności) niż za przestępstwo umyślne (do 2 lat).W tych warunkach Sąd Wojewódzki zasadnie wymienił nieumyślność działania oskarżonego wśród okoliczności rozważonych z punktu widzenia art. 73 § 1 i 2 k.k.Nietrafne są również podniesione w rewizji nadzwyczajnej argumenty, mające podać w wątpliwość przyjętą przez Sąd Wojewódzki dodatnią prognozę co do oskarżonego. Dla uzasadnienia tych wątpliwości rewizja nadzwyczajna powołuje się na to, że oskarżony na rozprawie nie przyznał się do winy i nie okazał skruchy. Jednakże rewizja pomija fakt, że nieprzyznanie się oskarżonego do przestępstwa, jako forma obrony przed odpowiedzialnością, nie może być poczytane na niekorzyść oskarżonego i samo przez się nie osłabia dodatniej prognozy co do oskarżonego, jeżeli ta prognoza wynika z analizy osobowości oskarżonego, jego warunków życiowych, zachowania się po popełnieniu przestępstwa oraz innych okoliczności dotyczących jego dotychczasowego życia.To samo dotyczy braku na rozprawie skruchy oskarżonego, stanowiącej konsekwencję jego obrony. Zresztą - wbrew wątpliwościom wyrażonym w rewizji nadzwyczajnej - Sąd Powiatowy w uzasadnieniu swego wyroku przytoczył wiele okoliczności mających oparcie w przeprowadzonych na rozprawie dowodach, a wskazujących na szczerą skruchę oskarżonego.Mianowicie Sąd Powiatowy wśród okoliczności, które miał na względzie przy wymiarze kary, przytoczył następujące stwierdzenie:- "sąd miał na uwadze zachowanie się oskarżonego po spowodowaniu wypadku, a mianowicie nieoddalenie się z miejsca wypadku i troskę o złagodzenie skutków wypadku (...)";- "oskarżony odwiedzał pokrzywdzonych w szpitalu, wyrażał swój żal i rozpacz, a z zebranych materiałów wynika, że były one szczere";- "sąd uwzględnił także tragizm sytuacji oskarżonego, który na skutek lekkomyślności spowodował tak poważne skutki, a przede wszystkim śmierć człowieka, oraz to, że głęboko to przeżył, o czym świadczy zachowanie oskarżonego".Rozważając całokształt okoliczności dotyczących osoby oskarżonego w związku z przypisanym mu czynem, Sąd Powiatowy wyraził pogląd: "Te wszystkie momenty, a przede wszystkim jego dotychczasowy nienaganny sposób życia i jego stosunek do pokrzywdzonych dają podstawę do uznania, że nie popełni on ponownie przestępstwa". W poglądzie tym w zasadzie zawarte są przesłanki wskazujące na podstawę do warunkowego zawieszenia wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności. Z dobrodziejstwa tego sąd nie skorzystał ze względu jedynie na to, że "przeciwko warunkowemu zawieszeniu wykonania kary przemawiają jednak względy na społeczne oddziaływanie kary".Gdy się uwzględni wskazane wyżej okoliczności oraz inne okoliczności przemawiające za oskarżonym, a przytoczone w wyrokach Sądu Powiatowego i Sądu Wojewódzkiego, to uznać należy, że analiza osobowości oskarżonego oraz jego zachowanie się po popełnieniu przestępstwa, jego dobra, pominięta przez rewizję nadzwyczajną, opinia, wyróżnienia i awansowanie na stanowisko kierownika budowy Rejonowego Przedsiębiorstwa Melioracyjnego w P. uzasadniają przekonanie Sądu Wojewódzkiego, że oskarżony, pomimo niewykonania kary, nie popełni nowego przestępstwa oraz że Sąd ten w konkretnej sytuacji zasadnie dał pierwszeństwo względom prewencji szczególnej przed względami społecznego oddziaływania kary, zwłaszcza że zastosował art. 75 k.k., wymierzając oskarżonemu karę grzywny w kwocie 12.000 zł oraz zobowiązując go do wpłacenia 1.000 zł na rzecz Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej - Zarząd Wojewódzki w Lublinie.Za trafnością przyjętej przez Sąd Wojewódzki prognozy przemawiają ponadto złożone na rozprawie w Sądzie Najwyższym dokumenty, świadczące bardzo dodatnio o oskarżonym.Mianowicie w dokumencie z dnia 1 marca 1973 r., nazwanym "poręczenie", Rada Zakładowa i Rada Robotnicza Rejonowego Przedsiębiorstwa Melioracyjnego w P. stwierdzają, że roztoczą szczególną opiekę nad oskarżonym - wieloletnim kolegą oraz zapewnią podjęcie starań, by "skazany przestrzegał porządku drogowego, a zwłaszcza by nie popełnił nowego przestępstwa".Natomiast Rejonowe Przedsiębiorstwo Melioracyjne w P. w piśmie z dnia 1 marca 1973 r. stwierdza, że oskarżony ponownie został przyjęty do pracy na stanowisko kierownika budowy, i podkreśla, że obecność Eugeniusza S. w tym przedsiębiorstwie jako fachowca wysokiej klasy jest bardzo pożądana i przyczynia się w poważnym stopniu do wykonawstwa planów melioracyjnych powiatu P. i sąsiednich powiatów. Ponadto w piśmie tym zawarte są następujące stwierdzenia:"Z powierzonych obowiązków wyżej wymieniony wywiązywał się zawsze i wywiązuje się bardzo dobrze. Prowadzone przez niego budowy odznaczają się dobrą organizacją pracy i wykonawstwem planów. Pod względem służbowym kierownictwo Rejonowego Przedsiębiorstwa Melioracyjnego w P. nie miało i nie ma do Eugeniusza S. żadnych zastrzeżeń. Wyżej wymieniony jest koleżeński i stosunki międzyludzkie na budowach prowadzonych przez niego układają się pozytywnie".Z przedstawionych wyżej względów Sąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za niezasadną.