I CZ 74/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski. Sędziowie: B. Łubkowski (sprawozdawca), R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Ireny P. przeciwko Okręgowemu Przedsiębiorstwu Przemysłu Drzewnego P.P. w P. o odszkodowanie, na skutek zażalenia powódki na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 23 czerwca 1967 r.,uchylił zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktycznePowódka domaga się zasądzenia od pozwanego odszkodowania za użytkowanie parceli nr 220/40 o pow. 1,57 ha, wchodzącej w skład nieruchomości wpisanej do księgi wieczystej S. t. VII wyk. 135. Dla udowodnienia swego prawa własności powódka powołała się na fakt wpisania jej prawa własności do wymienionej księgi wieczystej oraz na treść dołączonej do akt korespondencji stron, twierdząc zarazem, że pozwany nie kwestionował pierwotnie prawa własności powódki, w związku z czym czynił starania o zamianę parceli powódki na inne parcele, i że dopiero gdy do tej zamiany nie doszło, wystąpił z twierdzeniem, że sporna parcela przeszła na jego własność na podstawie przepisów ustawy o nacjonalizacji. W szczególności pozwany wyjaśnił, że parcela ta była już w czasie okupacji włączona do tartaku, stanowiącego wówczas własność obywateli niemieckich, i razem z tym przedsiębiorstwem przeszła na podstawie art. 2 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. (Dz. U. Nr 3, poz. 62) na własność Państwa Polskiego zgodnie z orzeczeniem Ministra Leśnictwa z dnia 3 kwietnia 1948 r., ogłoszonym w Monitorze Polskim (Nr 60, poz. 402), że wprawdzie parcela ta nie została ujęta w protokole zdawczo-odbiorczym z dnia 3.XII.1948 r., ustalającym składniki przejmowanego przedsiębiorstwa, jednakże pismem pozwanego Przedsiębiorstwa z dnia 13.II.1967 r. nastąpiło wdrożenie postępowania o sporządzenie dodatkowego protokołu zdawczo-odbiorczego w celu ujęcia także i tej parceli.Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 23 czerwca 1967 r. zawiesił postępowanie i zakreślił powódce miesięczny termin do wszczęcia postępowania administracyjnego zmierzającego do stwierdzenia, czy sporna działka wchodziła w skład przedsiębiorstwa tartacznego przed wejściem w życie ustawy nacjonalizacyjnej. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Wojewódzki stwierdził, że spór stron sprowadzający się do tego, kiedy działka powódki weszła w skład znacjonalizowanego przedsiębiorstwa pozwanego, należy do wyłącznej kompetencji właściwych organów administracyjnych, i że powódka, jako dochodząca swych praw z tytułu własności, ma obowiązek wszcząć to postępowanie administracyjne.Postanowienie to zaskarżyła zażaleniem powódka zarzucając, że Sąd Wojewódzki błędnie przyjął, iż spór sprowadza się do tego, kiedy działka weszła w skład znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, gdyż powódka wykazała, że parcela ta dostała się we władanie pozwanego dopiero po znacjonalizowaniu tartaku w wyniku zawartej przez strony umowy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Powódka swoje prawo własności wykazała dokumentami świadczącymi, że jej prawo własności figuruje zarówno w odpowiedniej księdze wieczystej, jak i w księgach (matrykułach) prowadzonych przez Powiatowe Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych. Okoliczność ta zresztą nie była kwestionowana przez pozwanego, który w późniejszej fazie procesu wystąpił z zarzutem, że prawo własności parceli nr 220/40 przeszło na własność Państwa z mocy ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przyjęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17).Przejęcie na podstawie art. 2 i 3 wymienionej ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. przedsiębiorstwa przechodzą z mocy samego prawa na własność Państwa w całości wraz z majątkiem w najszerszym znaczeniu, bez wyłączenia jakichkolwiek obiektów stanowiących składniki przedsiębiorstwa w chwili przejścia i bez względu na to, czyją są własnością. Orzeczenie właściwego ministra wydane na podstawie § 65 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62; zm. Dz. U. z 1949 r. Nr 29, poz. 212), jak również decyzja tego ministra wydana na podstawie § 75 lit. a tego rozporządzenia, zatwierdzająca protokół zdawczo-odbiorczy i ustalająca w związku ze zgłoszonymi zarzutami i uwagami, które składniki majątkowe objęte protokołem zdawczo-odbiorczym stanowią część składową - mają jedynie znaczenie deklaratoryjne, ale jednocześnie stanowią one wyłączny dowód świadczący o tym, że dane przedsiębiorstwo z mocy ustawy o nacjonalizacji przeszło na własność Państwa i z jakimi mianowicie składnikami.Z tej przyczyny prawidłowy jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, że ustalenie, czy parcela nr 220/40 uległa nacjonalizacji jako składnik pozwanego Przedsiębiorstwa, może być dokonane wyłącznie w postępowaniu administracyjnym - w trybie przewidzianym w wymienionym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. Błędny natomiast jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, że na powódce spoczywa ciężar wykazania, iż parcela nr 220/40 nie stanowiła części składowej przedsiębiorstwa pozwanego i że dlatego nie przeszła na własność Państwa razem z tym przedsiębiorstwem. Nie powódka bowiem z tego faktu wywodzi swe prawo do własności spornej parceli, lecz strona pozwana, która twierdzi, że parcela ta przeszła na własność Państwa wraz z przedsiębiorstwem (tartakiem). Pozwana zatem winna udowodnić tę okoliczność przez złożenie protokołu zdawczo-odbiorczego, zatwierdzonego przez właściwego Ministra (§ 75 lit. a rozp. RM z dnia 30.I.1957 r.), w którym parcela nr 220/40 będzie figurowała jako składnik przejętego przedsiębiorstwa.Pozwany nie udowodnił, by parcela nr 220/40 przeszła wraz z tartakiem na własność Państwa, albowiem protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 3.XII.1948 r. nie wymienia tej parceli. Protokół ten nie zawiera również wzmianki o okolicznościach wymienionych w § 75 ust. 2 rozporządzenia RM z dnia 30 stycznia 1947 r. Pozwany nie poczynił też kroków przewidzianych w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.I.1947 r. i w Instrukcji Przewodniczącego Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów z dnia 18.XII.1948 r. (Dz. Urz. Min. Przem. i Handlu Nr 26, poz. 327). Wprawdzie pozwany w piśmie z dnia 13.II.1967 r. skierowanym do powódki zawiadomił ją o przystąpieniu do sporządzenia dodatkowego protokołu zdawczo-odbiorczego i zakreślił powódce 7-dniowy termin do zgłoszenia uwag lub zastrzeżeń, jednakże mimo otrzymania od powódki w jej piśmie z dnia 28.II.1967 r. uwag i zastrzeżeń nie nadał dalszego biegu postępowaniu administracyjnemu.W tej sytuacji Sąd Wojewódzki powinien był zakreślić pozwanemu odpowiedni termin do złożenia dodatkowego protokołu zdawczo-odbiorczego zatwierdzonego przez właściwego Ministra albo do podania bliższego oznaczenia akt postępowania administracyjnego, jeżeli już toczy się sprawa o przejęcie parceli nr 220/40. Zawieszenie postępowania i polecenie powódce wszczęcia kroków w postępowaniu administracyjnym było sprzeczne z przepisami § 72 i 73 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., tym samym więc brak było przesłanek do zastosowania art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 397 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie, odmawiając zarazem powódce przyznania jej zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego wskutek braku podstaw z art. 108 § 1 k.p.c.