III CZP 121/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski. Sędziowie: W. Markowski, Z. Trybulski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zofii M. o stwierdzenie nabycia spadku po Annie P., po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Łodzi postanowieniem z dnia 5 października 1968 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy na wypadek zaskarżenia jednego z członów postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (dziedziczenie na zasadach ogólnych oraz dziedziczenie gospodarstwa rolnego) można uchylić lub zmienić także drugi jego człon, jeśli się okaże, że jest on również niezgodny z prawem?"udzielił następującej odpowiedzi:W razie zaskarżenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku jedynie w części dotyczącej dziedziczenia gospodarstwa rolnego sąd rewizyjny nie może rozpoznawać postanowienia w części dotyczącej dziedziczenia na zasadach ogólnych.Uzasadnienie prawneRozpoznając przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Jedną z podstawowych zasad postępowania, które znalazły swój wyraz w kodeksie postępowania cywilnego z 1964 r., jest zasada kontrolowanej rozporządzalności (dyspozytywności) stron lub uczestników postępowania. W postępowaniu odwoławczym realizacja tej zasady przejawia się po pierwsze w tym, że postępowanie to może być wszczęte tylko wskutek wniesienia środka zaskarżenia, nigdy zaś z urzędu, a po wtóre w tym, iż podmiot legitymowany do zaskarżenia orzeczenia decyduje w zasadzie o zakresie i przedmiocie postępowania odwoławczego. Tę ostatnią zasadę wyrażają przepisy art. 381 i 384 k.p.c. W szczególności z art. 381 § 1 k.p.c. wynika, że sąd rewizyjny rozpoznaje sprawę w zasadzie w granicach rewizji, a więc w ramach wniosków i podstaw rewizyjnych wskazanych przez stronę skarżącą. Uzasadnione charakterem socjalistycznego postępowania cywilnego, ograniczenia w zakresie związania sądu granicami wniosków rewizyjnych wprowadzają przepisy art. 381 § 2 i 384 k.p.c., przy czym jedynie pierwszy z tych przepisów określa wypadki, w których sąd rewizyjny nie jest związany wnioskami rewizyjnymi w zakresie przedmiotowym.Po rozważeniu więc przedstawionego przez Sąd Wojewódzki zagadnienia prawnego należało, stosownie do przepisu art. 381 k.p.c., udzielić odpowiedzi negatywnej, gdyż spraw o stwierdzenie nabycia spadku nie można zaliczyć do żadnej z kategorii spraw, w których sąd rewizyjny na podstawie art. 381 § 2 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. nie byłby związany granicami wniosków rewizyjnych.Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejsze zagadnienie prawne podziela przy tym pogląd wyrażony w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów z dnia 13.V.1968 r. III CZP 19/68 (OSNCP z 1968 r. nr 12, poz. 205), że nie można dopatrzyć się podstaw do wyłączenia lub ograniczenia zasady art. 381 § 1 k.p.c. co do związania sądu granicami wniosków rewizyjnych (poza wypadkami z art. 384 § 2 i 384 k.p.c.) w "niepodzielnym" charakterze postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku, które w myśl art. 677 § 1 k.p.c. powinny wymieniać "spadkodawcę oraz wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł, jak również wysokość ich udziałów", a w myśl art. 677 § 2 k.p.c. - w wypadku gdy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne - wymieniać ponadto "spadkobierców dziedziczących to gospodarstwo oraz ich udziały w nim". Jak to już bowiem wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów z dnia 13.III.1967 r. III CO 89/65 (OSNCP z 1967 r. nr 7-8, poz. 118), przepisy te oznaczają tylko, że postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku w ostatecznym wyniku powinno obejmować wszystkich spadkobierców i określać ich udziały w spadku, natomiast nie uniemożliwiają one jego częściowej korektury, gdy tylko tego dotyczy wniosek rewizji.Zgodnie z art. 391 § 1 k.p.c. przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego jest przedstawione zagadnienie prawne, jednakże tylko w takim zakresie, w jakim ono występuje w związku z rozpoznaniem rewizji. W sprawie rozpoznawanej przez Sąd Wojewódzki uczestnik postępowania zaskarżył jedynie tę część postanowienia Sądu Powiatowego, w której orzeczono o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego.Z powyższych więc względów należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji.