V KRN 1124/65

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Bronisławy A. oskarżonej z art. 77 § 2 u.k.s. po rozpoznaniu założonej przez Prokuratora Generalnego PRL rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Powiatowego w Białymstoku z dnia 26 lutego 1963 r. na zasadzie art. 394-396, 400 § 1 k.p.k. rewizję nadzwyczajną Generalnego Prokuratora PRL pozostawił bez uwzględnienia.Uzasadnienie faktyczneBronisława A. została oskarżona o to, że: "w roku 1960 (w B.) będąc podatnikiem podatku obrotowego i dochodowego naraziła Skarb Państwa na uszczuplenie zobowiązań podatkowych przez nierzetelne prowadzenie ksiąg handlowych", to jest o przestępstwo z art. 77 § 2 u.k.s.Sąd Powiatowy w Białymstoku - rozpoznając sprawę po raz drugi - wyrokiem z dnia 26 lutego 1963 r. uniewinnił oskarżoną Bronisławę A. od zarzuconego jej czynu.Wyrok ten - który uprawomocnił się w dniu 5 marca 1963 r. wobec niezaskarżenia go przez oskarżyciela publicznego - został zaskarżony rewizją nadzwyczajną Prokuratora Generalnego PRL na niekorzyść oskarżonej Bronisławy A.Rewizja nadzwyczajna zarzucając obrazę przepisów art. 8 i 320 k.p.k., polegającą na nierozważeniu wszystkich okoliczności, wynikających z ujawnionych na rozprawie głównej dowodów, które mają znaczenie dla kwestii winy oskarżonej Bronisławy A. - co doprowadziło do niesłusznego jej uniewinnienia, wnosi o ustalenie uchybień, opisanych w zarzucie niniejszej rewizji nadzwyczajnej, których dopuścił się Sąd Powiatowy w Białymstoku z dnia 26 lutego 1963 r.Rewizja nadzwyczajna wywodzi, że wprawdzie brak uzasadnienia tego wyroku nie pozwala na zorientowanie się, jakimi przesłankami kierował się Sąd Powiatowy uniewinniając oskarżoną Bronisławę A. od zarzutu aktu oskarżenia, to jednak należy dojść do wniosku, że nastąpiło to skutkiem nierozważenia przez Sąd wszystkich okoliczności, wynikających z ujawnionych na rozprawie głównej dowodów, które wskazują na winę oskarżonej.W tych warunkach Sąd Powiatowy nie mógł należycie ocenić wartości poszczególnych dowodów - a zwłaszcza opinii biegłych - oraz dokonać prawidłowych ustaleń w zakresie winy oskarżonej, którą niesłusznie uniewinnił pomimo znamion przestępstwa w jej działaniu.Jak wynika z protokółu kontroli przedsiębiorstwa prowadzonego przez oskarżoną - remanent towarów wybrakowanych na dzień 1 stycznia 1960 r., znajdujący się w tzw. brudnopisie remanentów, nie został wyceniony i ujęty w księgowości firmy w sposób przewidziany przepisami rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 listopada 1952 r. w sprawie zasad i sposobów prowadzenia ksiąg handlowych przez podatników podlegających opodatkowaniu na zasadach obowiązujących gospodarkę nieuspołecznioną (Dz. U. z 1953 r. Nr 3, poz. 6).W myśl tych przepisów oskarżona miała obowiązek uwidocznić w inwentarzu w odrębnych rubrykach cenę kosztu nabycia i cenę przyjętą do inwentarza - "w wypadku przyjęcia do inwentarza wyceny towarów w kwocie odmiennej od kosztu nabycia... z powodu uszkodzenia, wysortowania, wyjścia z mody, niższej ceny rynkowej" tych towarów (§ 5 - zdanie drugie - cytowanego rozporządzenia).Remanent towarów wybrakowanych na dzień 31 grudnia 1960 r. został sporządzony również niezgodnie z tymi przepisami. Oskarżona wykazała bowiem wartość tych towarów jedynie na symboliczną złotówkę.Zaznaczyć trzeba, że wartość towarów wybrakowanych w 1960 r. była dość duża. Świadczy o tym okoliczność, że ze sprzedaży tych towarów uzyskano 74 443,60 zł, a ustalając wartość remanentu takich towarów na dzień 31 grudnia 1960 r. na symboliczną złotówkę zmniejszono wartość remanentu towarów o 12 591 zł.Z protokółu Wojewódzkiego Inspektoratu Państwowej Inspekcji Handlowej w Białymstoku Nr 548162 wynika, że w czasie kontroli przeprowadzonej w przedsiębiorstwie oskarżonej w dniach 22-28 listopada i 1-6 grudnia 1960 r. stwierdzono, iż wartość remanentu towarów, sporządzonego z natury na dzień 22 listopada 1960 r. przewyższała wartość remanentu podaną w księgach o kwotę 118 582,88 zł.Gdyby nawet można było uznać za wiarygodne odnośne wyjaśnienia oskarżonej, że ustalona w czasie kontroli kwota (tekst jedn.: 118 582,88 zł) dotyczyła towarów wybrakowanych - a nie towarów wprowadzonych do sklepu bez udokumentowania, to wysokość tej kwoty świadczyłaby o znacznej wartości towarów wybrakowanych, której nie podano w remanencie.Zaznaczyć należy, że te wyjaśnienia oskarżonej nie zasługują na wiarę w świetle zeznań świadka Edmunda P., z których wynika, że w czasie kontroli dokonanej w sklepie oskarżonej znajdowały się towary "nie mające pokrycia w dokumentacji". Niewątpliwie gdyby były to towary wybrakowane, to oskarżona przedstawiłaby odnośne dokumenty.W myśl przepisów powołanego rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 listopada 1952 r. (poz. 6) - wyceny przedmiotów majątkowych uwidocznionych w inwentarzu należy dokonać zgodnie z obowiązującymi w tej mierze przepisami (§ 5 - zdanie pierwsze), przy czym przez określenie "towary" należy rozumieć m.in. "braki" (towary wybrakowane, o których mowa w § 5 - zdanie drugie). Według art. 58 § 1 k.h. - przedmioty wycenia się w takim wypadku zgodnie z ich rzeczywistą wartością.Dopiero tak wycenione towary wybrakowane winna była oskarżona wpisać do remanentu tych towarów i do kontroli ilościowej towarów oraz zaksięgować na koncie "towary", a różnicą między ceną nabycia a ceną sprzedaży obciążyć konto "straty".Oskarżona nie dopełniając tych obowiązków prowadziła księgi handlowe niezgodnie z tymi przepisami, a uwidaczniając w nich wartość tych towarów jako symboliczną złotówkę podała dane niezgodne z rzeczywistością.Zauważyć trzeba, że sytuacja wytworzona skutkiem niezgodnego z przepisami prowadzenia ksiąg handlowych sprzyjała wprowadzeniu do obrotu towarów "nieudokumentowanych" - zwłaszcza, że niektórych zapisów dokonywano tylko ołówkiem zwykłym - a tym samym niewykazywania właściwego obrotu i dochodu ze szkodą dla Skarbu Państwa.Poza tym rewizja nadzwyczajna zauważa, że nawet gdyby można było uznać, że księgi handlowe przedsiębiorstwa oskarżonej są prawidłowe pod względem materialnym, i że oskarżona działaniem swym nie naraziła Skarbu Państwa na uszczuplenie podatku w postępowaniu podatkowym - to należy mieć na uwadze, że w działaniu oskarżonej, która prowadziła księgi handlowe niezgodnie z obowiązującymi przepisami, są także znamiona przestępstwa przewidzianego w art. 83 u.k.s., co wskazuje również na to, że wyrok Sądu Powiatowego w Białymstoku z dnia 26 lutego 1963 r. uniewinniający oskarżoną jest niesłuszny.Sąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego PRL jest bezzasadna.W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji dysponował rozległym materiałem dowodowym m.in. w postaci trzech orzeczeń biegłych sądowych z zakresu księgowości i rachunkowości i to Witolda B., Kazimierza B. oraz Zbigniewa D. Opinie wydane przez wszystkich trzech biegłych wbrew twierdzeniom rewizji nadzwyczajnej, rozważyły wszystkie okoliczności będące przedmiotem sprawy a mające wpływ na treść wyroku. Biegli ci stwierdzają, że księgi handlowe przedsiębiorstwa prowadzonego przez oskarżoną A. za 1960 r. nie były prowadzone całkowicie zgodnie z wymogami formalnymi, tym niemniej usterki, o których będzie mowa poniżej, nie miały istotnego wpływu na ich treść i dochodzą do zgodnego wniosku, że były one prowadzone prawidłowo pod względem materialnym a tym samym rzetelne, co w efekcie końcowym ma decydujący wpływ na zaistnienie przestępstwa z art. 77 § 1 i 2 ustawy karno-skarbowej z dnia 13 kwietnia 1960 r. (Dz. U. z 1960 r. Nr 21, poz. 123).W szczególności biegły B. stwierdza, że 1. Księgi handlowe przedsiębiorstwa za rok 1960 były prowadzone nieformalnie (wadliwie), gdyż:a) remanentu braków na dzień 31 grudnia 1959 r. nie wyceniono zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 listopada 1952 r. (Dz. U. z 1953 r. Nr 3, poz. 6) i nie wprowadzono jego wartości do ksiąg handlowych na konto "towary", gdy tymczasem sprzedaż braków wykazywano w księgach na koncie "sprzedaż",b) w kartotekach kontroli ilościowej nie wpisywano dat zapisów,c) pierwopisy remanentu na dzień 31 grudnia 1959 r. sporządzono zwykłym ołówkiem, co sprzeczne jest z § 4 ust. 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 listopada 1959 r.,d) kartoteki kontroli ilościowej braków założone ołówkiem zwykłym,e) nie przeksięgowano w księgach sumy 12 591,77 zł z tytułu obniżenia cen niektórych towarów w remanencie na dzień 31 grudnia 1960 r.Przepis art. 106 dekretu o postępowaniu podatkowym (Dz. U. z 1957 r. Nr 7, poz. 25) stwierdza, że w wypadku stwierdzenia przez organ finansowy wadliwości ksiąg polegających na formalnych usterkach i brakach a nie mających w konkretnym wypadku istotnego znaczenia, organ finansowy księgi takie uznać winien za dowód, Z uwagi na fakt, że wyżej omówione usterki formalne nie miały znaczenia dla zasadności zarzutu stawianego oskarżonej A., księgi prowadzone w jej przedsiębiorstwie uznać należało za dowód i za prowadzone rzetelnie. Za rzetelnością prowadzonych ksiąg przemawia i fakt, że chociaż do nich nie wprowadzono braków na dzień 31 grudnia 1959 r., tym niemniej sprzedaż ich przeprowadzono przez księgi, ujawniając osiągnięty obrót w wysokości 74 443,00 zł.Do takiej samej konkluzji w przedmiocie rzetelności ksiąg prowadzonych przez oskarżoną A. doszedł i biegły D. dysponujący całym materiałem dowodowym sprawy po zajęciu szczegółowego stanowiska co do zarzutów stawianych oskarżonej A. oskarżenie, a obejmujących również i elementy wprowadzone przez rewizję nadzwyczajną, jako nierozważne. Opinia jego w efekcie końcowym pozwala na stwierdzenie, że zarzuty stawiane oskarżonej A. miały charakter uchybień formalnych nie mających istotnego znaczenia dla oceny materialnej wartości i rzetelności prowadzonych przez nią ksiąg handlowych, stanowiących podstawę do wymiaru podatku obrotowego i dochodowego.Należy więc stwierdzić, że Sąd I instancji dysponując tego rodzaju materiałem dowodowym sprawy, miał zasadną podstawę do wydania orzeczenia, będącego przedmiotem zaskarżenia przez rewizję nadzwyczajną Generalnego Prokuratora.Niezależnie od powyższego Sąd Najwyższy stwierdza, że zarzuty rewizji nadzwyczajnej kwestionujące poszczególne orzeczenia biegłych były przedmiotem rozważań Sądu i jako takie znajdują się pod ochroną art. 9 k.p.k. Argumentacja rewizji nadzwyczajnej ma charakter ściśle polemiczny i nie obala ani ustaleń ani wniosków zaskarżonego wyroku i sprowadza się nie do rozważania okoliczności wynikających z ujawnionych na rozprawie dowodów a raczej do błędnej oceny materiału dowodowego.O uchybieniach w rozumieniu art. 397 k.p.k. można mówić tylko co do obrazy prawa materialnego lub procesowego. Natomiast błędnej oceny dowodów nie można wytknąć, skoro ocena wyników przewodu sądowego jest przejawem swobody sędziowskiej w zakresie wartościowania tych wyników.Nietrafny jest ponadto zarzut rewizji nadzwyczajnej zmierzający do wykazania, iż w działaniu oskarżonej A. mieszczą się znamiona przestępstwa z art. 83 u.k.s.Z materiału dowodowego sprawy a w szczególności z opinii biegłego B. oraz Zbigniewa D. wynika, że brak w przedmiotowej sprawie dowodów mogących uzasadnić fakt popełnienia przez oskarżoną A. przestępstwa z art. 83 u.k.s.Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku postanawiając o kosztach postępowania zgodnie z przepisami ustawy.