II PZ 20/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Glabisz.Sędziowie SN: W. Formański, Z. Stypułkowska (spr.).Protokolant: K. Kowalska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 1966 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Teresy G. i małoletnich Marioli G. i Barbary G. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego "Sosnowiec" w Sosnowcu o odszkodowanie na skutek zażalenia powodów na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 22 stycznia 1966 r. sygn. akt II C. 1155/65uchyla zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktyczneW związku ze śmiertelnym wypadkiem przy pracy górnika, jego matka, żona i dwoje małoletnich dzieci żądało zasądzenia od pozwanej Kopalni odszkodowania w łącznej kwocie 105.000 zł.Sąd Wojewódzki stwierdzając swą niewłaściwość przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu. Orzeczenie swoje uzasadnił tym, że jakkolwiek łączna wartość dochodzonego przez powódki roszczenia przewyższa kwotę 100.000 zł, to jednak żądanie każdej z powódek nie przekracza kwoty 100.000 zł (art. 16 i 17 k.p.c.). Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że w sprawie niniejszej dla oznaczenia właściwości sądu miarodajna jest wartość każdego poszczególnego roszczenia, a nie łączna wartość wszystkich dochodzonych pozwem roszczeń. Jako podstawę prawną swego rozstrzygnięcia Sąd podał art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c.Powódki zaskarżyły powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c., a ponadto wysunęły argument w postaci wagi spraw o odszkodowanie za śmiertelny wypadek przy pracy, co ich zdaniem uzasadnia właściwość Sądu Wojewódzkiego.Zażalenie jest uzasadnione, jakkolwiek nie z motywów w nim przytoczonych.Zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 72 § 1 k.p.c., który przewiduje odmienne wymogi co do właściwości sądu w przypadku współuczestnictwa materialnego i współuczestnictwa formalnego.W przypadku współuczestnictwa formalnego nie można łączyć roszczeń lub zobowiązań, dla których właściwe rzeczowo są różne sądy, jak również wtedy, gdy z uwagi na obliczoną wartość przedmiotu sporu właściwy jest sąd wojewódzki, jeśli dla poszczególnych roszczeń właściwy jest sąd powiatowy (art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c.). Natomiast dla przypadków współuczestnictwa materialnego, Kodeks postępowania cywilnego nie stawia żadnych wymogów co do właściwości sądu. W tym przypadku obowiązuje ogólna zasada, wedle której należy zliczyć razem wartość dochodzonych jednym pozwem roszczeń majątkowych (art. 72 § 1 pkt 1 i art. 21 k.p.c.).Naruszenie przez Sąd Wojewódzki art. 72 § 1 k.p.c. polegało na wadliwej ocenie zachodzącego w niniejszej sprawie stosunku między współuczestnikami - jako, współuczestnictwa formalnego. Między roszczeniami powodów zachodzi związek o charakterze materialnym, jako że oparte są one na tej samej podstawie faktycznej i prawnej, a nie na jednakowej, która występuje przy więzi charakteru formalnego (pkt 1 i 2 art. 72 § 1 k.p.c.).Podstawę faktyczną żądania powódek stanowi to samo zdarzenie, a mianowicie śmierć ich syna, męża i ojca. Podstawę prawną żądania stanowi utrata wspólnego żywiciela, na którym ciążył ustawowy obowiązek alimentacyjny w stosunku do wszystkich powódek (art. 446 § 2 k.p.). W takich przypadkach istota materialnej więzi między współuczestnikami procesu polega na tym, że podstawą ich roszczeń jest pozbawienie poszkodowanych tej osoby, która była zobowiązana w stosunku do nich do opieki i pomocy oraz której wynagrodzenie za pracę stanowiło ich wspólne źródło utrzymania. Z tych względów łączność materialna zachodzi zarówno co do roszczeń o rentę (art. 446 § 2 k.c.), jak i o odszkodowanie z art. 446 § 3 k.c. Pogorszenie sytuacji życiowej najbliższych członków rodziny, wywołane utratą ich opiekuna czy żywiciela, jest wspólna, tak jak wspólna była więź rodzinna stanowiąca podstawę ich roszczenia.Za powyższą wykładnią art. 72 § 1 k.p.c. przemawiają również względy racjonalnej polityki w zakresie rozstrzygania tego typu spraw, w których maksymalna koncentracja materiału dowodowego w jednym procesie ułatwia sądowi prawidłową ocenę sytuacji rodziny i poszczególnych jej członków, zarówno za życia ich wspólnego żywiciela i opiekuna, jak i po jego stracie.Przyjęte, w tego typu procesach, przez orzecznictwo sądów indywidualizowanie szkody każdego ze współuczestników nie zmienia charakteru łączącej ich materialnej więzi, której źródłem, jak to wyżej zostało wykazane, jest to samo zdarzenie faktyczne i ta sama podstawa prawna.Z powyższych względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie (art. 397 k.p.c. w zw. z art. 388 k.p.c.).