III PZP 6/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rejman (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Stypułkowska, J. Dankowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Mieczysława P. przeciwko Spółdzielni Inwalidów "Współpraca" w K. o nawiązanie stosunku pracy i odszkodowanie, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Kielcach postanowieniem z dnia 10 grudnia 1965 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 1 k.p.c.:"Czy uchwała rady nadzorczej spółdzielni podjęta w przedmiocie wypowiedzenia członkowi spółdzielni warunków pracy i płacy, a zatem w przedmiocie wchodzącym w zakres uprawnień zarządu spółdzielni (art. 44 § 2 ustawy z dnia 17.II.1961 r. o spółdzielniach i ich związkach), jest prawnie bezskuteczna, a w razie odpowiedzi twierdzącej - czy można przyjąć, że wzgląd na zasady współżycia społecznego w Państwie Ludowym (art. 5 k.c.) stoi na przeszkodzie uznaniu, iż członek spółdzielni nie nadużywa prawa, powołując się na niekompetencję rady nadzorczej, gdy wypowiedzenie warunków pracy i płacy było następstwem jego działania w zarządzie spółdzielni"?postanowił udzielić następującej odpowiedzi:1. Uchwała rady spółdzielni podjęta w przedmiocie wchodzącym w zakres uprawnień zarządu, a dotycząca wypowiedzenia członkowi spółdzielni warunków pracy i płacy, jest prawnie bezskuteczna; 2. Powołanie się członka spółdzielni na nieważność oświadczenia woli złożonego mu co do wypowiedzenia warunków pracy i płacy może być w szczególnie uzasadnionych okolicznościach uznana za nadużycie prawa. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu przez Sąd Wojewódzki zagadnienie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego.Mieczysław P. był członkiem Spółdzielni Inwalidów "W" w K. Na posiedzeniu w dniu 26 maja 1962 r. Rada odwołała go ze stanowiska prezesa i członka zarządu, a następnie pismem z dnia 29 maja 1962 r. wypowiedziała mu warunki pracy i płacy. W związku z tym powód domaga się nawiązania z nim spółdzielczego stosunku pracy, który ustał z dniem 31.VIII.1962 r., oraz zasądzenia odszkodowania w wysokości 9.000 zł.Sąd Powiatowy oddalił powództwo, ale wyrok ten został uchylony przez Sąd Wojewódzki. Po uzupełnieniu postępowania dowodowego, Sąd Powiatowy ponownie oddalił powództwo ustalając, że powód został odwołany ze stanowiska prezesa i członka zarządu ze względu na brak kwalifikacji. Pociągnęło to za sobą konieczność wypowiedzenia mu warunków pracy i płacy. Powodowi zaoferowane inne stanowisko, którego jednak nie przyjął bez uzasadnionej przyczyny. Wyrok ten zaskarżył powód, stojąc na stanowisku, że wypowiedzenie mu warunków pracy i płacy jest prawnie bezskuteczne. Sądowi Wojewódzkiemu nasunęły się wątpliwości na tle wykładni niektórych przepisów ustawy z dnia 17.II.1961 r. o spółdzielniach i ich związkach oraz statutu pozwanej Spółdzielni z 1959 r. Nowy statut został zarejestrowany dopiero w dniu 15.VIII.1962 r.W myśl art. 44 § 2 ustawy z dnia 17.II.1961 r. podejmowanie wszelkich decyzji nie zastrzeżonych w ustawie lub statucie innym organom należy do zarządu. Ani z przepisów cytowanej ustawy, ani też z przepisów obowiązującego wówczas w pozwanej Spółdzielni statutu nie wynika, żeby wypowiedzenie członkowi warunków pracy i płacy należało do zakresu uprawnień innego organu niż zarządu. W szczególności uprawnienie to nie zostało przekazane Radzie Spółdzielni, która w myśl art. 40 § 1 ustawy z dnia 17.II.1961 r. nadzoruje i kontroluje działalność zarządu. Uprawnienia Rady przewidziane w § 38 statutu Spółdzielni z 1959 r. nie sięgają poza ramy zakreślone ustawą o spółdz. i ich związkach.Zarząd Spółdzielni działa kolegialnie i we wszystkich ważniejszych sprawach podejmuje uchwały, których wykonanie może zlecić poszczególnym członkom. Zarząd kieruje działalnością spółdzielni, będąc odpowiednikiem dyrektora przedsiębiorstwa państwowego, które to przedsiębiorstwo kierowane jest jednoosobowo. Nikt nie jest uprawniony do działania za zarząd, gdy nie jest do tego upoważniony. Z samego faktu, że Rada Spółdzielni nadzoruje i kontroluje działalność zarządu Spółdzielni nie wynika, że może działać za niego. Przeciwnie, jest ona nawet wyłączona od zarządzania spółdzielnią, a więc nie może m.in. przydzielać pracy członkom spółdzielni, określać ich wynagrodzenia za pracę, rozwiązywać z nimi spółdzielczego stosunku pracy w wypadkach określonych w ustawie lub statucie ani też - jak w rozpoznawanym wypadku - wypowiadać członkom spółdzielni warunków pracy i płacy. Te czynności wchodzą w zakres administrowania i kierowania spółdzielnią i z istoty swojej należą do gestii zarządu, skoro nie zostały wyraźnie przekazane Radzie.Skoro więc powodowi wypowiedziała warunki pracy i płacy Rada, a nie zarząd spółdzielni, to oświadczenie woli w tym przedmiocie, jako pochodzące od organu niewłaściwego, jest prawnie nieskuteczne. Z tych też względów Sąd Najwyższy udzielił na pierwszą część pytania odpowiedzi jak w sentencji uchwały. Co się tyczy drugiej części pytania, to Sąd najwyższy stwierdza, że zastosowanie art. 5 k.c. nie jest w zasadzie wyłączone wówczas, gdy powoływanie się na nieważne oświadczenie woli drugiej strony nie da się pogodzić z zasadami współżycia społecznego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Takie bowiem działanie nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Takie właśnie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 26.X.1959 r. I CO 27/59 (OSNCP 3/1960, poz. 64), dając temu wyraz w końcowej części uzasadnienia. Czy jednak powód nadużywa prawa, zależy to od konkretnych ustaleń i ich oceny przez sąd. Nie jest to więc zagadnienie prawne, lecz rozstrzygnięcie konkretnej sprawy. Art. 5 k.c. z istoty swojej może być stosowany tylko w wyjątkowych wypadkach, po uwzględnieniu całokształtu okoliczności sprawy, a nie tylko niektórych jej aspektów.