III CR 94/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wasilkowska. Sędziowie: B. Łubkowski, W. Bryl (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Stanisława S. o uzupełnienie postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku po Mariannie i Andrzeju S., na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Powiatowego w Kielcach z dnia 7 grudnia 1965 r.,1)uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie z dnia 2.X.1965 r. i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Kielcach do ponownego rozpoznania;2)zlecił Sądowi Powiatowemu w Kielcach pobranie od Anny D. opłaty sądowej od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 14.V.1964 r. Sąd Powiatowy w Kielcach stwierdził, że po zmarłej w dniu 23.VIII.1944 r. Mariannie S. cały spadek dziedziczy syn, Stanisław S., z prawem pozostałego przy życiu męża spadkodawczyni, Andrzeja S., do dożywotniego użytkowania 1/2 części spadku oraz że po zmarłym w dniu 3.I.1945 r. Andrzeju S. cały spadek dziedziczy syn Stanisław S., a drugiej żonie spadkodawcy przysługuje prawo dożywotniego użytkowania 1/2 części pozostałego po nim spadku. Ponieważ po wymienionych spadkodawcach pozostało w spadku gospodarstwo rolne, przeto Stanisław S. złożył wniosek o stwierdzenie, że zachował on prawo dziedziczenia tego gospodarstwa.W toku postępowania zgłosiła uczestnictwo w sprawie siostra spadkodawcy Andrzeja S., Anna D., która użytkuje gospodarstwo spadkowe, twierdząc, że Stanisław S. nie zachował prawa dziedziczenia gospodarstwa rolnego, wobec czego powinno być stwierdzone jej prawo do tego gospodarstwa.Sąd Powiatowy w Kielcach postanowieniem z dnia 2.X.1965 r. odmówił Annie D. dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze uczestniczki i postanowienie to stało się prawomocne.Następnie Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 7.XII.1965 r. stwierdził, że należące do spadku po Mariannie i Andrzeju S. gospodarstwo rolne dziedziczy w całości Stanisław S.Postanowienie to zaskarżyła Anna D. i jej siostra, Maria S. Rewizja ta jednak została odrzucona wskutek prawomocnego postanowienia z dnia 2.X.1965 r.Od postanowienia Sądu Powiatowego w Kielcach z 7.XII.1965 r. wniósł Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną, w której domaga się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia z 2.X.1965 r. i przekazania sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Rewizja nadzwyczajna zarzuca, że zaskarżone postanowienie narusza art. 510 § 1 k.p.c. oraz art. 316 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd najwyższy zważył, co następuje:Zaskarżone postanowienia podlegają uchyleniu z następujących względów.W myśl art. 510 § 1 k.p.c. zainteresowanym w sprawie jest każdy, którego praw dotyczy wynik postępowania. Osoba zainteresowana może wziąć udział w sprawie w każdym jej stanie. Anna D. jest niewątpliwie osobą zainteresowaną, gdyż w razie wykazania, że jedyny syn spadkodawców nie zachował prawa dziedziczenia gospodarstwa rolnego, ona sama wchodziłaby w grę jako spadkobierczyni na podstawie art. 1062 § 2 k.c. w związku z art. LVI § 2 przep. wpr. k.c. Sąd Powiatowy odmówił Annie D. dopuszczenia do udziału w sprawie z tym uzasadnieniem, że Sąd z urzędu wezwie dalszych spadkobierców, jeżeli zostanie ustalone, że wnioskodawca nie zachował prawa dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Nie miał zaś Sąd na uwadze tego, że interes Anny D. polega na wykazaniu braku uprawnień do dziedziczenia gospodarstwa rolnego po stronie wnioskodawcy, co mogłoby nastąpić, gdyby była ona uczestnikiem postępowania.Sytuacja Anny D. jest podobna do sytuacji, jaka zachodzi w razie dziedziczenia testamentowego. Nie ulega zaś wątpliwości, że w wypadku takim, obok powołanych spadkobierców testamentowych, mogą, a nawet powinni wziąć udział w sprawie również spadkobiercy ustawowi, interes ich bowiem polega na ewentualnym wykazaniu, że testament jest nieważny i że w sprawie zachodzi dziedziczenie ustawowe.Okoliczność zatem, że Anna D. dziedziczyłaby w dalszej kolejności, nie uzasadniała odmowy dopuszczenia jej do udziału w sprawie, gdy zgłaszała ona okoliczności mające przemawiać za tym, iż spadkobierca dziedziczący w pierwszej kolejności nie zachował prawa dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Niedopuszczenie jej do udziału w sprawie pozbawiło ją możności zwalczania uprawnień wnioskodawcy, a tym samym możności obrony swych praw. Postanowienie zatem z dnia 7.XII.1965 r. wydane bez jej uczestnictwa powinno być uchylone.W konsekwencji uchyleniu podlega również wadliwe postanowienie z dnia 2.X.1965 r., które zamyka drogę do uczestnictwa w sprawie zainteresowanej Annie D., a w dalszej konsekwencji - uniemożliwia jej zaskarżenie do Sądu Wojewódzkiego postanowienia z dnia 7.XII.1965 r.Wadliwe jest też postanowienie z dnia 29.XII.1965 r., odrzucające rewizję Anny D. i Marii S. Postanowienie to nie ma jednak samodzielnego bytu i wobec uchylenia postanowienia z dnia 7.XII.1965 r. stało się bezprzedmiotowe.