III CRN 134/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Bladowski.Sędziowie SN: A. Wypiórkiewicz, T. Żyznowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z wniosku Zdzisława K. o stwierdzenie nabycia spadku po Janinie K. na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Rejonowego w Pińczowie z dnia 17 września 1987 r. uchylił zaskarżone postanowienie w zakresie stwierdzającym nabycie wchodzącego w skład spadku po Janinie K. gospodarstwa rolnego i w uchylonym zakresie przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Pińczowie do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o pobraniu opłaty należnej od rewizji nadzwyczajnej. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca Zdzisław K. wnosił o stwierdzenie nabycia spadku po swojej matce Janinie K. zmarłej dnia 2 sierpnia 1986 r. Spadek obejmuje gospodarstwo rolne. Jako uczestniczkę postępowania wnioskodawca wskazał swoja siostrę Helenę S. Do wniosku załączony został notarialny testament spadkodawczyni. W toku rozpoznawania sprawy (dnia 13 sierpnia 1987 r.) wnioskodawca złożył zapewnienie oraz oświadczył, że na spadkowym gospodarstwie rolnym pracował od urodzenia. Oprócz tego pracował poza rolnictwem. Jednocześnie wskazał, że siostra Helena S. zawsze pracowała poza rolnictwem i nie ma kwalifikacji rolniczych. Na następnej rozprawie (dnia 17 września 1987 r.) uczestniczka postępowania Helena S. potwierdziła prawdziwość zapewnienia złożonego przez wnioskodawcę i oświadczyła, że nie pracowała w rolnictwie i nie ma uprawnień do dziedziczenia spadkowego gospodarstwa rolnego. Powyższe wystąpienia uczestników postępowania poprzedzone zostały załączeniem do akt sprawy zaświadczenia Urzędu Miasta i Gminy w S. z dnia 3 sierpnia 1986 r. zaopatrzone prezentatą Sądu Rejonowego, stwierdzającą, że wpłynęło ono dnia 5 sierpnia 1986 r. W piśmie tym wskazany Urząd informuje, że Ob. Zdzisław K. w 1986 r. nie pracował w gospodarstwie rolnym i obecnie także nie pracuje. Postanowieniem z dnia 17 września 1987 r. Sąd Rejonowy w Pińczowie stwierdził, że po Janinie K. na podstawie testamentu z dnia 1 sierpnia 1986 r. spadek w całości nabył syn zmarłej Zdzisław K., z tym że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne dziedziczą z mocy ustawy wymienione Zdzisław K. i córka zmarłej Helena S. po połowie. Powyższe postanowienie, które uprawomocniło się bez zaskarżenia w zwykłym trybie, nie zawiera pisemnego uzasadnienia. Zostało zaskarżone rewizją nadzwyczajną, złożoną przez Ministra Sprawiedliwości w terminie przewidzianym w art. 421 § 2 k.p.c. Wymienionemu postanowieniu skarżący zarzucił rażące naruszenie prawa, w tym zwłaszcza art. 3 § 2 i art. 316 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., art. 670 § 2 k.p.c. oraz art. 1059 pkt 1, 1063 i 1065 § 1 i 2 k.c. i wnosił o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w części stwierdzającej nabycie wchodzącego w skład spadku po Janinie K. gospodarstwa rolnego i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w Pińczowie do ponownego rozpoznania. Do rewizji nadzwyczajnej dołączone zostały dwa zaświadczenia Urzędu Miasta i Gminy w S. z dnia 9 listopada 1987 r. stwierdzające, że Zdzisław K. pracował wraz z matką od 1946 r. i nadal pracuje w tym gospodarstwie oraz ma praktyczne przygotowanie do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wnioskodawca - jak to wynika z jego twierdzeń - dowodził, że odpowiada warunkom wymaganym do nabycia własności nieruchomości rolnej w drodze przeniesienia własności. Także określanie przesłanek testamentowych dziedziczenia gospodarstwa rolnego nastąpiło przez odesłanie do art. 160 § 1 k.c. Stosownie do tego przepisu spadkobierca dziedziczy gospodarstwo rolne, jeżeli stale pracuje w jakimkolwiek gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej, albo ma kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych - jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 19, poz. 86). Skoro wnioskodawca dowodził, że pracował na tym gospodarstwie nieprzerwanie od dzieciństwa, co potwierdziła uczestniczka postępowania, to takiej treści twierdzenia pozostawały w oczywistej sprzeczności z przytoczonym na wstępie zaświadczeniem Urzędu Miasta i Gminy w S., które wpłynęło do Sądu dnia 5 sierpnia 1987 r. Znając treść tego dokumentu sąd orzekający nie podjął nawet próby wyjaśnienia tych sprzeczności i ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego. Obowiązek wszechstronnego zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i wyjaśnienia rzeczywistej treści stosunków faktycznych i prawnych wynika z art. 3 § 2 k.p.c. W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku obowiązki te konkretyzują przepisy szczególne, w tym m.in. art. 670 § 2 k.p.c., który nakazuje badanie z urzędu, czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne oraz którzy spośród spadkobierców odpowiadają warunkom przewidzianym do dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Lektura akt sprawy w aspekcie odzwierciedlającym przebieg postępowania i czynności podejmowanych przez Sąd orzekający nie pozwala na stwierdzenie, że powyższym obowiązkom tenże Sąd uczynił zadość. Powierzchnia spadkowego gospodarstwa rolnego wynosi 2,03 ha. Oczywiste jest, że obszar, profil gospodarstwa rolnego oraz prowadzonej produkcji wyznaczają intensywność i zakres czynności wykonywanych w takim gospodarstwie. Wykonując stale niezbędne czynności związane z funkcjonowaniem gospodarstwa rolnego spadkobierca może jednocześnie wykonywać inną pracę poza rolnictwem. Dlatego takiej treści oświadczenie wnioskodawcy samo przez się nie podważało istnienia po jego stronie przesłanki określonej w art. 160 § 1 pkt 1 k.c.Niezależnie od powyższego trafnie w rewizji nadzwyczajnej zostało podniesione, że wykluczenie istnienia uprawnienia do dziedziczenia spadkowego gospodarstwa rolnego obligowało sąd orzekający - przed wydaniem zaskarżonego postanowienia - do wyjaśnienia i ustalenia, czy poza uczestnikami postępowania nie ma innych krewnych spadkodawczyni, którzy w takiej sytuacji mogliby dziedziczyć to gospodarstwo jako spadkobiercy ustawowi (art. 1060 i 1062 k.c.). W konsekwencji przytoczone orzeczenie w zaskarżonym zakresie, jako zapadłe z rażącym naruszeniem obowiązujących przepisów, podlega uchyleniu z przekazaniem sprawy właściwemu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania (art. 422 § 2 k.p.c.).Z powyższych przyczyn i na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych odnośnie do obowiązku uiszczenia opłaty odpowiadającej wpisowi należnemu od rewizji nadzwyczajnej orzeczono jak w sentencji postanowienia.