III PZP 18/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski. Sędziowie: M. Wilewski, J. Knap (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana R., Tadeusza R., Stanisława K. i Michała B. przeciwko Państwowemu Szpitalowi dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w A. o należność za pracę, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 1 kwietnia 1966 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy powodowie, jako pracownicy fizyczni, mogą się domagać premii na postawie regulaminu premiowania robotników według załącznika Nr 4 do zarządzenia Min. Zdrowia z dnia 28.X.1958 r., jeżeli zostały spełnione przesłanki wypłaty premii, a zakład pracy nie tworzył funduszu premiowego dla pracowników fizycznych?"udzielił następującej odpowiedzi:Fakt nieutworzenia funduszu premiowego dla robotników nie pozbawia ich premii przewidzianej w regulaminie premiowania pracowników zatrudnionych w brygadach remontowo-budowlanych (załącznik Nr 4 do zarządzenia Ministra Zdrowia z dnia 28 X 1958 r. w sprawie brygad remontowo-budowlanych w jednostkach budżetowych resortu zdrowia - Dz. Urz. Min. Zdr. Nr 21, poz. 99), jeżeli zostały spełnione regulaminowe przesłanki nabycia prawa do premii. Uzasadnienie faktycznePowodowie, z których dwaj pierwsi zatrudnieni byli od dnia 16.VII.1962 r. w czynnej przy Państwowym Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w A. Brygadzie Remontowo--Budowlanej jako stolarze, oraz dwaj pozostali tamże jako malarze, po zmodyfikowaniu roszczeń, domagali się zasądzenia oznaczonych w piśmie procesowym z dnia 29.IX.1965 r. sum tytułem należnych im premii za lata 1962-1964.Pozwany Szpital wniósł o oddalenie powództwa.Sąd Powiatowy w Lublinie wyrokiem z dnia 18.X.1965 r. oddalił powództwo.Sąd ten wskazał w uzasadnieniu, że postanowienia układu zbiorowego pracy w budownictwie z dnia 15.III.1958 r. nie przewidują premii dla pracowników fizycznych. Układ ten zawiera jedynie przepisy dotyczące tworzenia i dysponowania funduszem premiowym dla premiowania pracowników umysłowych. Toteż u pozwanego fundusz premiowy dla pracowników fizycznych w ogóle nie był tworzony i nie ma też regulaminu premiowania. Wprawdzie przyjęty w charakterze pracownika fizycznego Ryszard F. otrzymał premię, jednakże stało się tak dlatego, że w rzeczywistości pełnił on czynności pracownika umysłowego jako faktyczny kierownik budowy.Z podanych przyczyn Sąd Powiatowy nie znalazł podstaw do uznania żądań powodów za słuszne.W rewizji powodowie żądali zmiany tego wyroku przez "uwzględnienie ich powództwa w całej rozciągłości i zasądzenie kosztów procesu".Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowił w dniu 1.IV.1966 r. na podstawie art. 391 § 1 k.p.c. przedstawić do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu przytoczone w sentencji wyroku zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi wyrażonej w uchwale, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarządzenie Ministra Zdrowia z dnia 28 października 1958 r. (Dz. Urz. Min. Zdr. Nr 21, poz. 99) stanowi w § 5, że pracownicy brygad remontowo-budowlanych mogą być premiowani zgodnie z regulaminem premiowania, stanowiącym załącznik Nr 4 do zarządzenia (pkt 1) i że premie przyznawane są raz na kwartał (pkt 2). Regulamin premiowania pracowników zatrudnionych w brygadach remontowo-budowlanych wskazuje w ustępie I, zatytułowanym "premiowanie robotników", okoliczności, od nastąpienia których uzależnia powołanie funduszu premiowego dla robotników (§ 1 pkt 2 i 3) oraz możność wypłaty premii dla poszczególnych robotników za wykonanie ściśle z góry określonych zadań planowych (pkt 4). W ten sposób zarządzenie ustala wystarczająco sprecyzowane przesłanki i wskaźniki pozwalające stwierdzić, czy ziściły się warunki nabycia prawa do premii. Skoro więc źródłem powstania prawa do premii nie jest swobodna decyzja kierownika danej jednostki budżetowej resortu zdrowia, lecz nastąpienie oznaczonej sytuacji faktycznej wymaganej przez prawo, to zachodzi dostateczne kryterium do uznania premii, o jakich mowa w § 1 załącznika, za premie regulaminowe. Zresztą rozważany regulamin wyróżnia wyraźnie wypadek premii uznaniowej (§ 2 pkt 3).Należy przy tym dodać, że wyodrębnienie funduszu premiowego robotników w ramach oszczędności funduszu płac ma w kwestii uprawnień do premii znaczenie całkiem uboczne, to mianowicie, że tylko w granicach funduszu premiowego robotnicy mogą otrzymywać premie niezależnie od systemu zapłaty za pracę (§ 1 pkt 1 załącznika Nr 4). Utworzenie zaś funduszu premiowego nie jest warunkiem nabycia prawa do premii. Użycie natomiast sformułowania, że "fundusz premiowy dla robotników brygady remontowo-budowlanej można tworzyć", jeżeli zajdą opisane w § 1 pkt 2 i 3 regulaminu okoliczności, oznacza pod adresem kierownictwa jednostki nie tylko zezwolenie, ale i powinność konkretnego działania zmierzającego do utworzenia funduszu, jeżeli powołanie go usprawiedliwia stan rzeczy istniejący w brygadzie remontowo-budowlanej.Z podanych przyczyn należało na wysuniętą w przedstawionym pytaniu wątpliwość odpowiedzieć jak w uchwale.Udzielona odpowiedź nie stanowi jednakże aprobaty założenia podzielanego - jak zdaje się, sądząc z treści pytania - przez Sąd Wojewódzki, tzn. że w sprawie zostały spełnione przesłanki wypłaty premii. Rzecz ta jest otwarta. W szczególności w zarządzeniu Ministra Zdrowia mówi się o premiach przyznawanych raz na kwartał za wykonanie ściśle z góry określonych zadań planowych, w granicach jednak oszczędności, jaka musi powstać w sposób określony w § 1 pkt 2 regulaminu premiowania pracowników zatrudnionych w brygadach remontowo-budowlanych.