II PR 604/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jana B. i 22 innych przeciwko Skarbowi Państwa - Zarządowi Kwaterukowo-Budowlanemu Okręgu Wojskowego w N., Garnizonowej Administracji Mieszkań w N. o odszkodowanie, na skutek rewizji pozwanego Skarbu Państwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 30 września 1969 r.,zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym 11 czerwca 1969 r. powodowie domagali się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa określonych w pozwie kwot z tytułu premii należnych im za okres od lipca 1964 r. do końca roku 1966. Powodowie twierdzą, że pracują jako robotnicy w pozwanym Zarządzie w zespołach dla robót remontowo-budowlanych i budowlano-montażowych i że każdy zespół składa się z pracowników umysłowych i fizycznych, a premiowanie ich przewiduje zarządzenie Ministra Obrony Narodowej nr 64 z dnia 19 września 1958 r., wydane na podstawie § 1 art. 2 i 8 uchwały nr 50/58 Rady Ministrów z dnia 7.III.1958 r., które uzależnia wypłatę premii pracownikom umysłowym od wyników działalności całego zespołu oraz od należytego i oszczędnego wykonania zadań przez cały zespół, a więc także przez robotników, i w związku z tym niezgodnie z zarządzeniem wypłacano premię jedynie pracownikom umysłowym. Na skutek wystąpienia w imieniu powodów i innych robotników Związku Zawodowego Pracowników Państwowych i Społecznych, prawo robotników do otrzymania premii na podstawie cytowanego wyżej zarządzenia zostało przez pozwanego uznane i po pewnym czasie zarządzono wypłatę powodom (robotnikom) premii od stycznia 1967 r., natomiast za okres ubiegłych lat premii im nie wypłacono, tłumacząc się brakiem kredytów na ten cel.Skarb Państwa wniósł o oddalenie powództwa i wyjaśnił, że uruchomienie funduszu premiowego dla robotników nastąpiło dopiero od 1 stycznia 1967 r. i od tego czasu powodowie otrzymują premię. Z powyższych względów nie mogą się oni domagać premii za lata ubiegłe.Również pozwany Zarząd twierdził, że były dwa odmienne systemy premiowania: jeden system premiowania robotników, przewidujący możliwość utworzenia miesięcznego funduszu premiowego dla robotników, oraz drugi system premiowania pracowników umysłowych według tworzonego kwartalnego funduszu. Poza tym pozwany zarzucił, że żądanie powodów dotyczące należności za okres 2-letni, tj. od 1 lipca 1964 roku do 1 lipca 1966 roku, uległo przedawnieniu.Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem uwzględnił powództwo. Sąd uznał za niesporne, że warunki, od których spełnienia uzależnia regulamin premiowania prawo otrzymania premii, zostały przez powodów spełnione, jak również uznał, że niesporna jest wysokość kwot z tytułu premii dla powodów za okres objęty żądaniem, ponieważ wysokość ta opiera się na naliczeniu dokonanym przez stronę pozwaną zgodnie z poleceniem Szefa Wojskowego Rej. Zarządu Kwat.-Budowl. z dnia 22 maja 1968 r.Natomiast zarzuty pozwanego Zarządu nie zasługują - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - na uwzględnienie.Fakt nieutworzenia funduszu premiowego dla powodów w okresie ubiegłym nie pozbawia ich prawa do premii przewidzianej w zarządzeniu nr 64/58, stanowiącym uzupełnienie układu zbiorowego, oraz w regulaminie premiowania robotników zatrudnionych u pozwanego. Premia ta należy się powodom, skoro wykonane zostały zadania przez cały zespół, od czego regulaminowo uzależniona była wypłata premii. Takiej treści pogląd zawarty jest w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 21.VI.1966 r. (OSNCP 1966 r., nr 12, poz. 209).Twierdzenie pozwanego co do utworzenia 2 odrębnych systemów premiowania nie ma prawnego znaczenia, gdyż zarządzenie nr 64/58 przewiduje przyznanie premii całemu zespołowi pracowniczemu w wypadku wykonania przez ten zespół określonych zadań. Zespół pracowniczy tworzą zarówno robotnicy jak i pracownicy umysłowi. Zresztą późniejsze zarządzenie nr 40 MON z dnia 30 maja 1967 r., nowelizujące zarządzenie nr 64/58, nie wprowadziło żadnych nowych zasad w premiowaniu robotników, albowiem w zarządzeniu tym utrzymane zostały te same zasady dotyczące warunków uzasadniających przyznanie premii oraz jej charakteru zespołowego.Również zarzut pozwanego co do przedawnienia jest nietrafny, ponieważ roszczenie powodów zostało uznane przez stronę pozwaną, a w takim wypadku zgodnie z art. 123 § 1 pkt 2 k.c. bieg przedawnienia uległ przerwie przeciw pozwanemu. Dowodzi tego treść pisma pozwanej Garnizonowej Administracji Mieszkań z dnia 13.X.1967 r., skierowanego do Związku Zaw. Prac. Państw. i Społecznych, na podstawie którego to pisma ustalono, że pozwany złożył oświadczenie tej treści, iż wykazanym pracownikom należnej premii za okres ubiegłych 3 lat nie wypłacono z braku kredytów na te cele. Związek ten występował w imieniu powodów. Oświadczenie to stanowi, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, bezsprzecznie uznanie należności powodów z tytułu zaległej premii.Z tych więc przyczyn powództwo w całości należało uwzględnić na podstawie art. 445 § 1 k.z.W rewizji opartej na zarzucie naruszenia art. 445 § 1 i 284 k.z. oraz zarzucie sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału, pozwany Skarb Państwa wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w ten sposób, że powództwo w całości podlega oddaleniu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Rozstrzygnięcie zagadnienia, czy powodom, robotnikom zatrudnionym w pozwanej jednostce wojskowej, przysługuje roszczenie o premię z wykonanie zadań rzeczowych za lata 1964-1966, zależy od treści łączącej strony umowy o pracę. Na tę treść składają się postanowienia indywidualnej umowy oraz postanowienia układu zbiorowego dotyczącego stron, jak również wydanych na ich podstawie zarządzeń, precyzujących szczegółowe kwestie wiążące się z wykonaniem wspomnianych postanowień i nie pozostających z nimi w sprzeczności bądź wykraczających poza zakres uprawnień i obowiązków nimi określonych.Jeśli chodzi o okres, za który powodowie dochodzą premii, obowiązywał przede wszystkim Układ zbiorowy pracy w budownictwie z dnia 15.III.1958 r. (z wyjątkiem § 36) oraz załączniki do tego układu, w szczególności załącznik nr 1 do tego układu, zawierający unormowanie zasad wynagrodzenia pracowników fizycznych. Ponieważ w sprawie chodzi o premię, przeto odpowiednie postanowienie zawarte jest w § 8, według którego (ust. 1) kierownictwo w granicach posiadanych środków może ustalić fundusz premiowy robotników i w jego granicach przyznawać premie za wykonanie określonych zadań, zwłaszcza w zakresie terminowości wykonania, jakości robót i oszczędności materiałów.W myśl § 8 ust. 2 tego załącznika szczegółowe zasady tworzenia funduszu premiowego oraz dokonywania wypłat z tego funduszu ustali Minister Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych w porozumieniu z Zarządem Głównym Związku. Dokonał tego Minister Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych w zarządzeniu nr 42 z dnia 15.III.1958 r. w sprawie wynagradzania pracowników zatrudnionych w przedsiębiorstwach budowlano-montażowych, w szczególności w załączniku nr 1 do tego zarządzenia. Według tych aktów dyrektor przedsiębiorstwa może tworzyć fundusz premiowy dla robotników, jeżeli będą zachodziły pewne przewidziane tam okoliczności.Jeżeli idzie o robotników i pracowników umysłowych zatrudnionych w jednostkach wojskowych przy wykonywaniu robót remontowo-budowlanych i drobnych robót budowlano-montażowych, to Minister Obrony Narodowej, powołując się na uchwałę Rady Ministrów nr 50/58 z dnia 7.III.1958 r., określił bliżej stan prawny dotyczący wynagrodzeń pracowników zatrudnionych przy takich pracach w zarządzeniu nr 64/58 z dnia 19.IX.1958 r. Co się tyczy premii dla robotników, to Minister Obrony Narodowej stwierdził - zgodnie z obowiązującymi strony postanowieniami układu zbiorowego - że na cele te może być tworzony w granicach posiadanych na ten cel środków finansowych miesięczny fundusz premiowy do wysokości 10% wypłaconych robotnikom za dany miesiąc wynagrodzeń zasadniczych, pod warunkiem terminowego wykonania określonych z góry zadań rzeczowych itd. (§ 3 ust. 4), przy czym o utworzeniu funduszu premiowego i jego wysokości decyduje szef wojskowego rejonowego zarządu wojskowego (§ 3 ust. 5).W § 7 tego zarządzenia Minister Obrony Narodowej wyjaśnia jeszcze, że uprawnienia przewidziane w układzie dla "dyrektora przedsiębiorstwa" przysługują dowódcy (szefowi) jednostki wojskowej zatrudniającej pracowników cywilnych.Taki jest stan prawny zagadnienia będącego przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie. Stan faktyczny natomiast jest taki, że dopiero od 1.I.1967 r. został utworzony - decyzją szefa właściwego wojskowego rejonowego zarządu - fundusz premiowy dla robotników. W latach poprzednich - co jest niesporne - nie był taki fundusz utworzony. Skoro zaś tak, to brak jest podstawowego warunku, od którego uzależniona jest możliwość wypłacenia premii.Gdyby więc nawet założyć, że wszystkie zadania, od których wykonania uzależniona byłaby wypłata premii, zostały należycie spełnione, to mimo to - z braku funduszu na ten cel - nie można by dokonywać wypłat. Pomijając zagadnienie, jak sklasyfikować te premie, jest rzeczą niewątpliwą, że uruchomienie tego funduszu premiowego zależało od decyzji szefa właściwej jednostki wojskowej. Niewydanie takiej decyzji, a tym samym nieutworzenie funduszu premiowego mogło dawać podstawę do podjęcia ze strony zainteresowanych pewnych inicjatyw, np. przez związki zawodowe, organizacje partyjne, władze zwierzchnie itd., w celu uzyskania takiej decyzji, braku jej jednak nie może zastąpić ten wzgląd, że w świetle okoliczności sprawy utworzenie funduszu byłoby usprawiedliwione. Względy słuszności lub względy celowościowe nie mogą zastąpić podstawy, od której uzależniona jest możliwość dokonywania wypłat wynagrodzeń pracowniczych na podstawie obowiązujących strony postanowień umownych albo przepisów układu zbiorowego pracy.Sąd Najwyższy w obecnym składzie, wyrażając powyższy pogląd, jest świadomy odmiennego stanowiska, jakie zajął skład sądzący SN w uchwale z dnia 21.VI.1966 r. w sprawie III PZP 18/66 (OSNCP 1966 r., nr 12, poz. 209).Z tych przyczyn zaskarżony wyrok należało zmienić, orzec co do istoty i całkowicie oddalić powództwo.Już tylko na marginesie można jeszcze dodać, że w wypadku nie zachodzi uznanie roszczeń przez stronę pozwaną, odmienne zaś wywody i stanowisko zajęte przez Sąd Wojewódzki nie mogą znaleźć aprobaty. Zarzut zatem przedawnienia z art. 284 k.z., gdyby nawet roszczenie co do zasady uznać za usprawiedliwione, musiałby być uwzględniony, co w efekcie redukowałoby należność powoda do 1/5 zasądzonej wysokości.Od roku 1967 fundusz premiowy w pozwanej jednostce jest utworzony i robotnicy pobierają od tego czasu - co roku - premie, o których mowa.W tych warunkach zagadnienie będące przedmiotem sporu nabiera znaczenia marginesowego i jest już od lat w konkretnych stosunkach pracy nieaktualne.