III CR 146/66

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Tekli P. przy uczestnictwie Marianny K. o rozgraniczenie na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Powiatowego w Ostrowcu, Wydział Zamiejscowy w Opatowie z dnia 1 września 1965 r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Ostrowcu, Wydział Zamiejscowy w Opatowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneAktem notarialnym z dnia 30 października 1934 r. Maria I. sprzedała "działkę" o powierzchni "około trzech morgów Tekli P. i Mariannie K., w szczególności Tekli P. "jedną morgę lub 5599 m2 gruntu od strony zachodniej" a Mariannie K. - "około dwóch morgów lub 1 ha 1197 m2 gruntu od strony wschodniej".W 1962 r. Tekla P. twierdząc, że ma mniej niż 5599 m2 gruntu, wniosła o rozgraniczenie z gruntem Marianny K. W toku postępowania administracyjnego okazało się, że Tekla P. posiada tylko 4203 m2 (zamiast 5599 m2) gruntu, a Marianna K. - tylko 8235 m2 (zamiast 1 ha 1197 m2 gruntu). Wynika z tego, że działka sprzedana przez Marię L. nie ma 3 mórg (1 ha 6797 m2), lecz zaledwie 1 ha 2438 m2, tj. za mało o 4359 m2.Przed geodetą nie doszło do ugody i sprawa została przekazana Sądowi Powiatowemu do rozpoznania.Sąd Powiatowy po rozpatrzeniu sprawy po raz trzeci, będąc już związany wskazaniami Sądu Wojewódzkiego, rozgraniczył grunty Tekli P. i Marianny K. w ten sposób, że w wyniku rozgraniczenia Tekli P. przypadł przygraniczny pas gruntu, który powiększył jej grunt do obszaru 5599 m2, a Mariannie K. pozostało 6839 m2 gruntu. Postanowienie to uprawomocniło się z upływem dnia 22 września 1965 r.W dniu 28 kwietnia 1966 r. Minister Sprawiedliwości założył od wspomnianego postanowienia rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 46 § 1 k.c. nieruchomościami (gruntami) są części powierzchni ziemskiej, stanowiące odrębne przedmioty własności. Wyodrębnienie tych prawnie samoistnych części następuje przez oznaczenie granic. Granice są więc środkiem skonkretyzowania nieruchomości. Jeżeli te granice stają się sporne, dokonuje się rozgraniczenia. Wynika z tego, że rozgraniczenie w rozumieniu dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 53, poz. 298), w zw. z art. 153 k.c., może być. dokonane tylko pomiędzy nieruchomościami. Natomiast nieruchomościami nie są grunty odpowiadające udziałom we współwłasności. W wypadku współwłasności, dopiero jej zniesienie powoduje powstanie odrębnych przedmiotów własności. Jeżeli zaś do rozstrzygnięcia sprawy o zniesienie współwłasności potrzebne jest ustalenie granic, to w wyniku tego postępowania następuje swoiste rozgraniczenie przewidziane w art. 15 dekretu z dnia 13 września 1946 r. Ustawa wyłącza zatem rozgraniczenie między gruntami odpowiadającymi udziałom we współwłasności. W sprawie, powołany na wstępie akt notarialny może być zrozumiany albo w ten sposób, że Tekla P. i Marianna K. nabyły w drodze sprzedaży, jedną nieruchomość na współwłasność, albo w ten - że nabyły dwie odrębne nieruchomości. Sądy nie wyjaśniały i nie rozważały treści aktu notarialnego. W pierwszym z wymienionych wypadków, Tekla P. i Marianna K., jeżeli nie nabyłyby przez zasiedzenie odrębnych przedmiotów własności, to jako współwłaścicielki, nie mogłyby się domagać rozgraniczenia. Wtedy wniosek o rozgraniczenie należałoby potraktować jako wniosek o zniesienie współwłasności.Rozgraniczenie wchodziłoby w rachubę, jeżeliby Tekla P. i Marianna K. bądź nabyły w drodze sprzedaży dwie odrębne nieruchomości, bądź nabyły przez zasiedzenie odrębne przedmioty własności, bądź dokonały zniesienia współwłasności. Jeżeliby w którymkolwiek z tych wypadków uprawomocniło się orzeczenie o rozgraniczeniu, a od tej chwili nie zaszła zmiana okoliczności faktycznych, to nowe rozgraniczenie byłoby niedopuszczalne. Sąd Wojewódzki podważając w tej materii stanowisko Sądu Powiatowego sam nie zajął stanowiska co do zgodnych twierdzeń stron o dokonaniu rozgraniczenia i braku zmiany okoliczności faktycznych.Jeżeliby w sprawie rozgraniczenia wchodziło w rachubę i nowe rozgraniczenie było dopuszczalne, to w myśl art. 153 k.c., musiałoby być ono dokonane według stanu prawnego, chyba, że tego stanu nie można by stwierdzić, przy czym wówczas, rozgraniczenie następowałoby stosownie do posiadania. Nie znajduje się uzasadnienia w ustawie zapatrywanie (Sąd Powiatowy i rewizja nadzwyczajna), jakoby już okoliczność, że stan prawny jest wątpliwy, pozwalała na dokonanie rozgraniczenia według posiadania. Rozgraniczenie stosownie do stanu prawnego mogłoby znaleźć oparcie w zawartych w akcie notarialnym umowach sprzedaży dwóch odrębnych nieruchomości. Wyjaśnienie i rozważenie treści tych umów nie mogłoby ograniczać się do ich dosłownego brzmienia, nawet gdyby sens brzmienia przedstawiał. się jako jednoznaczny. Otóż co się tyczy tej ostatniej kwestii, to akt notarialny głosi np., że Marianna K. nabywa "około dwóch morgów lub 1 ha 1197 m2 gruntu". Można by zatem twierdzić, że nie nabywa ściśle oznaczonej powierzchni (argument z użycia słowa "około"), można by jednak również utrzymywać, że nabywa ściśle oznaczoną powierzchnię (argument z podania tej powierzchni z dokładnością do 1 m2). Przeto jeżeli chodzi o przytoczony fragment aktu notarialnego, to jego dosłowne brzmienie nie jest bynajmniej jednoznaczne. Tym bardziej więc, wyjaśnienie i rozważenie treści całokształtu umów sprzedaży (m.in. postanowień co do cen sprzedaży, powinno by stanowić wynik badania zgodnego zamiaru stron i celu umów (art. 65 § 2 k.c.). We wskazanym kierunku szedł właśnie Sąd Powiatowy, jednakże wskutek związania go odmiennym zapatrywaniem Sądu Wojewódzkiego, musiał od swego stanowiska odstąpić.W okolicznościach sprawy, zaskarżone postanowienie Sądu Powiatowego także narusza interes PRL.Z wyżej przedstawionych względów, postanowienie to nie może być utrzymane w mocy.