III CZP 55/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędziowie: M. Grudziński, Z. Wasilkowska, H. Dąbrowski, J. Ignatowicz, W. Bryl, W. Kuryłowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa (Prezydium Miejskiej Rady Narodowej - Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w G.) przeciwko Wincentemu i Walerii małż. L. o unieważnienie umowy sprzedaży, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 17 maja 1966 r. do rozstrzygnięcia składowi 7 sędziów:"Czy pełnomocnictwo udzielone przez organ władzy i administracji państwowej pracownikowi tegoż organu do zawarcia umowy zbycia nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego"?uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Pełnomocnictwo udzielone przez organ władzy lub administracji państwowej pracownikowi tego organu do zawarcia umowy przeniesienia prawa własności nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego; udzielenie pełnomocnictwa jest zbędne w wypadku, gdy umowę w imieniu Skarbu Państwa zawiera pracownik wymienionego organu, powołany do jego reprezentowania w tym zakresie w akcie administracyjnym. Uzasadnienie faktyczne1. Zagadnienie udzielenia przez organ władzy lub administracji państwowej pracownikowi tego organu pełnomocnictwa do dokonania określonych czynności prawa cywilnego, zwłaszcza zaś zagadnienie formy tego pełnomocnictwa, występuje na tle szeregu aktów normatywnych, a w szczególności na tle aktów dotyczących sprzedaży przez państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych (ustawa z dnia 28.V.1957 r. - Dz. U. Nr 31, poz. 132), sprzedaży nieruchomości rolnych (ustawa z dnia 12.III.1958 r. - Dz. U. Nr 17, poz. 71), ustanowienia wieczystego użytkowania lub wykonania prawa pierwokupu (ustawa z dnia 14.VII.1961 r. - Dz. U. Nr 32, poz. 159 z późn. zm.) i in.W praktyce obrotu prawnego działają w tym zakresie jako terenowe organy władzy państwowej - rady narodowe i reprezentujące je na zewnątrz prezydia (art. 42 pkt 2 Konstytucji PRL i art. 55 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 25.I.1958 r. o radach narodowych - Dz. U. z 1963 r. Nr 29, poz. 172), a jako terenowe organy administracji państwowej w sprawach należących do kompetencji rad narodowych - wydziały utworzone przez prezydia tych rad (art. 61 ustawy o radach narodowych).Prezydia rad narodowych działają kolegialnie; reprezentuje je przewodniczący prezydium (art. 56 i 59 cyt. wyżej ustawy). Na czele wydziałów stoją kierownicy (art. 64 tejże ustawy).2. Właściwy do dokonania określonej czynności organ (prezydium rady lub wydział) wskazany jest w akcie normatywnym. Dokonując czynności prawa cywilnego, prezydium może to uczynić przez swego przewodniczącego, a wydział - przez swego kierownika. Byłaby to wtedy czynność samego organu.W zakresie czynności cywilnoprawnych organy władzy lub administracji państwowej mogą działać również przez swoich funkcjonariuszy bądź na mocy udzielonego im pełnomocnictwa, skoro ani z przepisów regulujących stosunek służbowy (stosunek pracy) pracowników prezydium, ani z istoty tego stosunku nie wynika zakaz udzielania im pełnomocnictwa, bądź też na skutek zlecenia dokonania danej czynności, udzielonego w trybie administracyjnym.Jeżeli organ władzy lub administracji wybiera tryb przewidziany w prawie cywilnym, obowiązany jest dostosować się do wymagań tego prawa. Udzielenie zatem pełnomocnictwa powinno nastąpić w formie dla danej czynności przewidzianej (art. 98 i 99 kod. cyw.), a więc dla przeniesienia prawa własności nieruchomości - w formie aktu notarialnego. Okoliczność, że na pełnomocnika zostaje wybrany funkcjonariusz prezydium odpowiedniej rady narodowej, nie ma z tego punktu widzenia znaczenia, skoro żaden przepis nie przewiduje dla takiego wypadku odstępstwa od zasad ogólnych (por. np. OSNCP 1966, poz. 32; zamieszczone tam orzeczenie dotyczy umów zawieranych na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12.III.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości).3. Jak to już jednak zaznaczono, możliwe jest, że dokonanie określonej czynności prawnocywilnej zostanie zlecone w akcie administracyjnym właściwego do jego wydania organu funkcjonariuszowi organu, w tymże akcie wymienionemu. Zawarte w akcie zlecenie (skierowane do oznaczonego funkcjonariusza) nie jest udzieleniem pełnomocnictwa na podstawie prawa cywilnego i nie podlega jego przepisom. Jest to czynność objęta treścią aktu administracyjnego, wydanego w ramach konkretnego stosunku prawnoadministracyjnego przez powołany do tego organ. Wyznaczony w akcie dla dokonania danej czynności pracownik organu jest w takim wypadku uprawniony do dokonania tej czynności bez potrzeby legitymowania się odrębnym pełnomocnictwem. O zakresie uprawnień pracownika wyznaczonego rozstrzyga wyłącznie organ, który w związku z konkretną czynnością wydał dany akt. Akt taki wiąże - zgodnie z utrwalonym orzecznictwem - sąd cywilny.Gdyby jednak tak wyznaczony pracownik zleconej mu czynności z jakichkolwiek przyczyn nie mógł dokonać, a wydany akt nie zostałby zastąpiony lub uzupełniony innym, to byłoby rzeczą niezbędną udzielenie pełnomocnictwa innej osobie na zasadach ogólnych, przewidzianych w prawie cywilnym.