II CR 670/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski. Sędziowie: Z. Wasilkowska (sprawozdawca), Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Władysława P. przeciwko Skarbowi Państwa (Komendzie Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w R.) o zapłatę 36.568 zł i rentę, na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 3 maja 1963 r.,obie rewizje oddalił.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 3.V.1963 r. Sąd Wojewódzki, rozpoznając sprawę po raz trzeci, zasądził od pozwanego Skarbu Państwa na rzecz powoda kwotę 36.568 zł oraz rentę uzupełniającą po 557 zł miesięcznie, począwszy od 1.XII.1960 r.Sąd Wojewódzki ustalił m. in., że na skutek stosowania wobec powoda niedozwolonych metod śledztwa stał się on inwalidą I grupy, niezdolnym do pracy i wymagającym opieki osoby trzeciej, zwłaszcza ze względu na bezwład dolnych kończyn i bezwiedne oddawanie moczu i stolca. Koszt takiej opieki wynosić będzie - zgodnie z opinią biegłego - 700-900 zł miesięcznie. Powód przed aresztowaniem był pracownikiem pocztowym; po zwolnieniu z więzienia (w 1954 r.) nie pracował, następnie zaś został zatrudniony przez urząd pocztowy (tylko ze względów humanitarnych, gdyż do pracy był niezdolny).Sąd Wojewódzki uznał za zasadne roszczenie odszkodowawcze powoda za lata ubiegłe, tj. 1954-1960, w łącznej kwocie 36.568 zł, gdyż - niezależnie od tego, że powód gdyby był zdrów, mógłby spodziewać się wyższych zarobków od faktycznie wypłaconych przez urząd pocztowy - jego potrzeby uległy znacznemu zwiększeniu ze względu na konieczność korzystania z pomocy innej osoby. Jeśli chodzi o rentę bieżącą (poczynając od 1.XII.1960 r.), to Sąd Wojewódzki wziął pod uwagę, że powód otrzymuje rentę inwalidzką z ubezpieczenia Społecznego w kwocie 915 zł oraz że poprzednim prawomocnym wyrokiem zasądzona została na jego rzecz renta w kwocie 228 zł. Po zasądzeniu obecnym wyrokiem kwoty 557 zł powód będzie dysponował łącznie kwotą 1.700 zł miesięcznie, w czym mieści się już koszt pomocy osoby trzeciej.Od powyższego wyroku wniosły rewizje obie strony.Powód wnosi o zmianę wyroku w części oddalającej powództwo i o podwyższenie renty do kwoty 900 zł miesięcznie, począwszy od 1.XII.1960 r., i do kwoty 1.128 zł miesięcznie, począwszy od dnia 6.VII.1970 r.Pozwany wnosi o zmianę bądź o uchylenie wyroku w części uwzględniającej powództwo.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie ze wskazówkami zawartymi w poprzednim wyroku Sądu Najwyższego uchylenie wyroku co do kwoty 36.568 zł z tytułu odszkodowania za okres ubiegły nastąpiło m. in. po to, żeby ustalić dokładniej, jakie uposażenie pobrał powód w tym czasie z urzędu pocztowo-telekomunikacyjnego oraz jakich zarobków mógłby się spodziewać, gdyby nie uległ kalectwu.Rewizja strony pozwanej trafnie podnosi, że powyższa wskazówka Sądu Najwyższego nie została w pełni przez Sąd Wojewódzki wykonana, jednakże - wbrew poglądowi rewizji - okoliczność powyższa nie może prowadzić do uchylenia wyroku. Zgodnie z ustaloną judykaturą wskazówki sądu rewizyjnego udzielone przy uchyleniu wyroku przestają być wiążące wówczas, gdy ulegnie zmianie stan faktyczny sprawy. A to właśnie nastąpiło w sprawie niniejszej. W szczególności Sąd Wojewódzki wobec uchylenia poprzedniego wyroku - nie tylko na skutek rewizji pozwanego, lecz również na skutek rewizji powoda - ustalił, że szkoda powoda wyrażała się nie tylko w utracie różnicy zarobków otrzymywanych i spodziewanych, lecz przede wszystkim w zwiększonych potrzebach, polegających na konieczności korzystania z opieki osoby trzeciej. W tej zaś nowej sytuacji zbędne stało się precyzyjne ustalenie różnicy między zarobkami uzyskanymi a spodziewanymi. Gdyby bowiem nie było w tym względzie nawet żadnej różnicy na korzyść powoda, to zasądzenie kwoty 36.568 zł, której domagał się powód za okres przeszło 6 lat (czerwiec 1954 - grudzień 1960), znajdowałoby pełne usprawiedliwienie w ekwiwalencie z tytułu zwiększonych potrzeb powoda, pomijając już nawet okoliczność, że powód uzyskał zatrudnienie w urzędzie pocztowym po upływie przeszło roku od daty zwolnienia z więzienia, a więc przez cały ten czas był całkowicie pozbawiony zarobków.Mylny jest przy tym pogląd strony pozwanej, że powód mógłby się domagać powyższego ekwiwalentu tylko wówczas, gdyby wykazał, że efektywnie wydatkował odpowiednie kwoty na koszty opieki. Okoliczność, że opiekę tę sprawowali domownicy powoda, nie pozbawia go prawa żądania renty opartej na przepisie art. 161 § 2 k.z., podobnie jak nie powoduje utraty prawa do renty odszkodowawczej za okres ubiegły fakt, że poszkodowany pozostawał w tym czasie na utrzymaniu członków rodziny.Pozwany kwestionuje ponadto (podobnie jak powód w swojej rewizji) prawidłowość określenia wysokości kosztów opieki. Sąd Najwyższy uznał jednak w tym względzie obie rewizje za nieuzasadnione.Zasądzona poprzednim (prawomocnym w tej części) wyrokiem Sądu Wojewódzkiego kwota 228 zł tytułem renty stanowiła wyrównania do pełnych zarobków powoda. Obecnie więc chodziło jedynie o ustalenie dalszej renty odpowiadającej zwiększonym potrzebom powoda.Biegły ustalił koszt opieki nad powodem na kwotę 700-900 zł. Niezależnie od tego, że w sprawie brak było przesłanek do zasięgania opinii biegłego, gdyż nie chodziło o wiadomości specjalne (art. 293 § 1 k.p.c.), ale raczej o fakty znane z doświadczenia życiowego, Sąd nie był tą opinią związany i mógł inaczej ocenić wydatki związane z potrzebami sprawowania częściowej opieki nad powodem. Jeżeli, jak to wynika z kwoty ostatecznie zasądzonej, Sąd Wojewódzki ocenił te wydatki na około 500 zł, a zasądził kwotę 557 zł celem zaokrąglenia łącznej renty, przypadającej powodowi, do 1.700 zł, to nie można przyjąć, żeby przekroczył w ten sposób ramy zakreślone przez art. 242 § 1 i 330 k.p.c.Rewizja powoda zawiera ponadto zarzut, że renta, poczynając od 6.VII.1970 r., powinna być podwyższona o 228 zł, albowiem co do tej kwoty poprzedni wyrok Sądu Wojewódzkiego został uchylony przez Sąd Najwyższy za czas po 6.VII.1970 r.Powyższy zarzut nie może również odnieść skutku.Sąd Najwyższy, uchylając poprzedni wyrok w części zasądzającej rentę za czas po dniu 6.VII.1970 r., zaznaczył, że w tym dniu powód uzyskałby rentę starczą, i dochody jego ograniczałyby się w zasadzie do tejże renty. Przyznanie więc po tym dniu renty w granicach wyższych niż wynosiłaby renta starcza mogłoby być uzasadnione jedynie zwiększonymi potrzebami powoda.Powyższy pogląd prawny Sądu Najwyższego wiązał Sąd Wojewódzki z mocy art. 385 k.p.c. i wiąże też Sąd Najwyższy orzekający obecnie. Skoro zaś powód nie wskazał ani nie twierdził, żeby renta starcza była wyższa od otrzymywanej renty inwalidzkiej, to zgodnie z omawianym poglądem powodowi przysługuje - począwszy od dnia 6.VII.1970 r. - tylko renta związana z jego większymi potrzebami. Gdy zaś potrzeby te zostały przez Sąd Wojewódzki ocenione na kwotę 557 zł miesięcznie i kwota ta została zasądzana bez ograniczenia w czasie, a więc również po dniu 6.VII.1970 r., to dalsze roszczenia powoda nie są zasadne.W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 383 k.p.c. Sąd Najwyższy obie rewizje oddalił.Orzeczenie o kosztach postępowania rewizyjnego nastąpiło na podstawie art. 101 w związku z art. 110 k.p.c.