1 CR 933/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski. Sędziowie: J. Ignatowicz (sprawozdawca), J. Krzyżanowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Henryka Ż. przeciwko Przedsiębiorstwu Geologiczno-Inżynierskiemu Budownictwa w W. o 26.434 zł, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 20 czerwca 1953 r.,zaskarżony wyrok o tyle zmienił, że zasądzoną nim rentę miesięczną od dnia 1 września 1957 r. podwyższa do kwoty 900 zł z odsetkami.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 20 czerwca 1958 r. Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy zasądził od Przedsiębiorstwa Geologiczno-Inżynierskiego Budownictwa w W. na rzecz Henryka Ż. m.in. rentę miesięczną w kwocie 500 zł, poczynając od dnia 1 września 1957 r., tytułem odszkodowania za wypadek przy pracy, jakiemu powód uległ ma skutek niezachowania przez stronę pozwaną przepisów o bezpieczeństwie pracy. Ustalając wysokość renty, Sąd Wojewódzki miał na uwadze - poza zmniejszeniem się dochodów pozwanego po wypadku - spodziewany jego awans, gdyż jako robotnik wykwalifikowany w wieku 30 lat, cieszący się bardzo dobrą opinią i zmierzający do poprawy swej sytuacji ze względu na liczną rodzinę (żonę i troje dzieci), powód najpewniej uzyskałby wkrótce lepiej wynagradzane stanowisko brygadzisty, tym więcej, że praktycznie pełnił on już funkcję zastępcy brygadzisty.Sąd Wojewódzki uznał natomiast za bezzasadne żądanie powoda zasądzenia ma jego rzecz dalszej kwoty 400 zł w stosunku miesięcznym z tej racji, że musi on korzystać, jako inwalida I kategorii, niezdolny do pracy i do obsłużenia się, ze stałej pomocy osoby trzeciej. Sąd Wojewódzki ustalił wprawdzie, że pozwany jest niedołężny, gdyż m.i. nie może się sam ubrać, ale zdaniem tego Sądu tnie stanowi to podstawy do podwyższenia renty, gdyż powód nie korzysta z żadnej płatnej pomocy, a wszelkie posługi koło jego osoby spełnia żona, która nie pracuje i nie pracowała zarobkowo przed wypadkiem.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył powód w części oddalającej jego powództwo o zasądzenie dodatkowej kwoty 400 zł w stosunku miesięcznym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że powodowi nie przysługuje roszczenie o odpowiednie podwyższenie renty z tego tytułu, iż potrzebuje on stałej opieki, gdyż konieczną pomoc niesie mu żona, nie jest uzasadnione. Zgodnie z art. 14 i 18 k.r. małżonkowie są obowiązani m.i. do wzajemnej pomocy, a więc każdy z małżonków obowiązany jest także do wykonywania przy osobie drugiego małżonka takich posług, jakie okażą się ze względu na stan zdrowia tego drugiego małżonka konieczne. Z tego jednakże nie wynika, aby małżonek mogący te posługi wykonywać czynił to na korzyść osoby trzeciej, która z mocy przepisów o czynach niedozwolonych obowiązana jest ponieść koszty tych posług w ramach należnego choremu małżonkowi odszkodowania. A tak właśnie jest w sprawie niniejszej, skoro żądanie powoda przyznania mu odpowiednio podwyższonej renty uzasadnione jest przepisem art. 161 § 2 k.z., który stanowi, że o wysokości renty decydują także zwiększone potrzeby poszkodowanego.Rzecz się przedstawia identycznie jak w wypadku świadczeń alimentacyjnych, albowiem okoliczność, że istnieją osoby, które z mocy przepisów prawa rodzinnego są obowiązane do alimentowania osoby poszkodowanej, nie uchyla bynajmniej obowiązku sprawcy szkody uiszczania odpowiedniej renty.Z tych przyczyn nie ma z jednej strony żadnej racji do zwolnienia strony pozwanej od takiego obowiązku tylko dlatego, że wyręcza ją w nim żona powoda, jak i z drugiej strony nie można wymagać, aby żona powoda ponosiła dodatkowy wysiłek, niezbędny tylko wskutek tego, że powód doznał uszkodzenia ciała i rozstroju zdrowia z przyczyn zawinionych przez stronę pozwaną.Roszczenie powoda jest przeto uzasadnione, i to bez względu na to, czy opiekuje się nim płatna pielęgniarka, czy też jego żona, oraz bez względu na to, czy ta ostatnia może, czy też nie może się zająć pracą zarobkową i czy taką pracą się zajmuje. Co więcej, dla rodziny powoda może się okazać korzystniejsze, aby żona jego zrezygnowała z tej pracy i zajęła się - poza dziećmi - także powodem. Jeśli bowiem ewentualny zarobek jej okazałby się taki sam, jak koszty związane z zaangażowaniem dla powoda specjalnej pomocy albo niewiele od tych kosztów odbiegający, to - życiowo biorąc - rezygnacja pozwanej z pracy w domu nie byłaby uzasadniona. Zresztą decyzja w tej mierze należy wyłącznie do powoda i jego żony.Pełnomocnik strony pozwanej podważał na rozprawie rewizyjnej ustalenie faktyczne Sądu Wojewódzkiego, że powód nie może się sam obsłużyć i w związku z tym potrzebuje pomocy. Jednakże zarzuty te są nieuzasadnione. Ustalenia tego Sąd Wojewódzki dokonał na podstawie zeznań żony powoda oraz orzeczenia komisji lekarskiej, która określała stopień inwalidztwa powoda i która orzekła, że powód jest "zupełnie niezdolny do jakiejkolwiek pracy i wymaga opieki drugiej osoby", co zresztą jest całkowicie uzasadnione dowodami zebranymi przez tę Komisję i przez Sąd Wojewódzki oraz wynikami odpowiednich badań lekarskich, z których wynika, że powód doznał uszkodzenia mózgu, następstwem czego jest padaczka pourazowa. W tych warunkach oraz wobec tego, że strona pozwana powyższych wyników postępowania dowodowego nie kwestionowała, Sąd Wojewódzki nie był obowiązany przeprowadzać dowodu z opinii biegłego.Ocenę wymienionej Komisji potwierdza złożone przez powoda na rozprawie w Sądzie Najwyższym urzędowe zaświadczenie lekarskie z dnia 23.VI.1959 r., z którego wynika, że powód nadal "wymaga stałego leczenia i opieki domowej".Jeśli chodzi o wysokość renty w tym zakresie, w jakim uzasadniona jest ona koniecznością zapewnienia powodowi odpowiedniej opieki, to żądana przez powoda kwota 400 zł miesięcznie znajduje całkowite usprawiedliwienie w doświadczeniu życiowym. Jak to wynika z ustaleń Sądu Wojewódzkiego, powód potrzebuje stałej, choć może nie ciągłej opieki osoby trzeciej. Zaangażowanie pomocy na cały dzień wymagałoby oczywiście wyższej kwoty, skoro jednak pomoc ta może się ograniczyć do pewnych godzin w ciągu dnia, kwota 400 zł jest wystarczająca i bynajmniej nie wygórowana.Z zasad powyższych, skoro Sąd Wojewódzki dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, a jedynie wyszedł z błędnych założeń, jeśli chodzi o wykładnię prawa materialnego, wyrok tego Sądu należało w zaskarżonej części zmienić z mocy art. 386 k.p.c.