III CR 136/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski. Sędziowie: R. Czarnecki (sprawozdawca), T. Szymanek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Wacława B. o dział spadku po Władysławie B., na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego dla Wojew. Warszawskiego w Warszawie z dnia 18 listopada 1964 r.,uchylił zaskarżone postanowienie w części zmieniającej postanowienie Sądu Powiatowego w Łosicach z dnia 18 czerwca 1964 r. i oddalił rewizję wnioskodawcy.Uzasadnienie faktyczneWedług ustaleń Sądu Powiatowego spadkodawca, jeszcze za swego życia, tj. przed 1935 r., wydzielił wnioskodawcy część gruntu, a na pozostałej części prowadził gospodarstwo rolne. Wspomniany stan faktyczny utrzymał się po śmierci spadkodawcy, a następnie jego drugiej żony i jednego z dwojga dzieci z tego drugiego małżeństwa. Wnioskodawca posiadał więc wydzieloną część gruntu, a jego siostra przyrodnia, uczestniczka w sprawie - pozostałą część gruntu należącego do spadku, przy czym ta ostatnia wydzierżawiła grunt i przeniosła się do miasta. Na tle przytoczonego stanu faktycznego Sądu Powiatowy stwierdził, że gospodarstwo rolne dziedziczy wnioskodawca i uczestniczka.Sąd Wojewódzki zajął stanowisko, że w sprawie nastąpił podział gospodarstwa rolnego, ale jeszcze między spadkodawcą a wnioskodawcą, natomiast między wnioskodawcą a uczestniczką nie doszło do faktycznego działu. Skoro zaś uczestniczka nie odpowiada wymaganiom art. LVI § 2 przep. wpr. k.c. w związku z art. 1059 k.c., to Sąd Wojewódzki zmienił postanowienie Sądu Powiatowego uznając, że gospodarstwo rolne dziedziczy w całości wnioskodawca.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę wskutek rewizji nadzwyczajnej, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Art. LVI § 1 przep. wpr. k.c. uzależnia zachowanie prawa dziedziczenia gospodarstwa rolnego, należącego do spadku i otwartego przed dniem 5 lipca 1963 r., od objęcia w posiadanie przed tym dniem gospodarstwa lub jego części "w drodze faktycznych (nieformalnych) działów".W tym przedmiocie w piśmiennictwie (J. Pietrzykowski: Dziedziczenie gospodarstw rolnych, 1965, s. 46-47) został wyrażony pogląd, iż "zdarza się, że spadkodawca bez zachowania wymaganej prawem formy podzielił gospodarstwo między swych przyszłych spadkobierców lub oddał im w posiadanie poszczególne części tego gospodarstwa za swego życia (...)". "Dla zachowania prawa dziedziczenia wystarczy (...) objęcie przez poszczególnych spadkobierców części gospodarstwa za dorozumianą zgodą innych współspadkobierców. Taka dorozumiana zgoda może wynikać m.in. z tolerowania przez spadkobierców stanu faktycznego powstałego wskutek objęcia w posiadanie poszczególnych części gospodarstwa przez innych spadkobierców". "Obojętne jest przy tym, czy spadkobierca objął w posiadanie część gospodarstwa odpowiadającą jego udziałowi w spadku, czy też część większą albo »mniejszą«". "Władać zaś rzeczą, czyli wykonywać posiadanie, można bądź osobiście, bądź za pośrednictwem osób trzecich, a więc (...) dzierżawców".Przytoczone stanowisko piśmiennictwa znajduje oparcie w okoliczności, że objęcie gospodarstwa rolnego w posiadanie w drodze faktycznego (nieformalnego) działu spadku następuje na podstawie umowy, która może być zawarta przez każde zgodne zachowanie się spadkobierców, ujawniające ich wolę w sposób dostateczny. Okoliczność zaś, że spadkobiercy utrzymali podział dokonany jeszcze przez spadkodawcę, wskazuje na ich zgodne oświadczenie woli co do takiego faktycznego (nieformalnego) działu spadku, inaczej mówiąc - wskazuje na zawarcie w sposób dorozumiany umowy w tym przedmiocie.W sprawie wnioskodawca sprzedał wprawdzie budynki znajdujące się na części gruntu objętej w posiadanie przez uczestniczkę, ale milcząco godził się z faktem wydzierżawiania tych gruntów przez uczestniczkę, przebywającą w mieście. W ten sposób wyraził milcząco zgodę co do utrzymania podziału dokonanego jeszcze przez spadkodawcę, a to zachowanie się wnioskodawcy było zgodne z zachowaniem się uczestniczki.Ponieważ w sprawie zostały spełnione przesłanki z art. LVI § 1 przep. wpr. k.c., uczestniczka zachowała prawo dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Toteż Sąd Wojewódzki powinien był oddalić rewizję wnioskodawcy, a skoro postąpił inaczej, orzeczono jak w sentencji.