III CO 37/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta (sprawozdawca). Sędziowie: B. Łubkowski, Z. Masłowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Józefa D. o stwierdzenie praw do spadku, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 § 1 k.p.c.:"Czy spadkobierca będący użytkownikiem własnego gospodarstwa rolnego obszaru 0,86 ha i prowadzący to gospodarstwo tak w chwili otwarcia spadku, jak i w dniu 5 lipca 1963 r., a jednocześnie będący w zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę poza rolnictwem - może być uznany za prowadzącego inne gospodarstwo rolne, a tym samym za uprawnionego do dziedziczenia gospodarstwa spadkowego w myśl art. 1059 § 1 pkt 3 k.c.?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Powołany do spadku, który w chwili otwarcia spadku prowadzi indywidualne gospodarstwo rolne (art. 1059 § 1 pkt 3 k.c.), dziedziczy należące do spadku gospodarstwo rolne także w tym wypadku, gdy zarazem jest on zatrudniony gdzie indziej na podstawie umowy o pracę. Uzasadnienie faktyczneWedług przepisu pkt 3 art. 1059 § 1 k.c., dziedziczy z ustawy należące do spadku gospodarstwo rolne dziecko spadkodawcy, które w chwili otwarcia spadku prowadzi inne indywidualne gospodarstwo rolne. Z mocy art. 1060 § 1 k.c. warunek dziedziczenia określony w pkt 3 § 1 art. 1059 k.c. stosuje się także do małżonka oraz do wnuków spadkodawcy powołanych stosownie do art. 931 § 2 k.c., jak również z mocy art. 1062 k.c. do rodzeństwa spadkodawcy, a nadto z mocy art. 1065 k.c. do spadkobierców testamentowych.Prowadzenie indywidualnego gospodarstwa rolnego - jako warunek dziedziczenia - polega na stałym wykonywaniu przez spadkobiercę niezbędnych prac w tym gospodarstwie i kierowaniu nim, a w związku z tym wymaga również, jeżeli nie zachodzą szczególne okoliczności (np. gospodarstwo jest drobne) - zamieszkania w nim.Prowadzącym gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisu pkt 3 § 1 art. 1059 k.c. może być właściciel tego gospodarstwa, użytkownik, dzierżawca, a nawet samoistny posiadacz.Podniesioną w pytaniu przekazanym przez Sąd Wojewódzki wątpliwość, czy może być uznany za prowadzącego gospodarstwo rolne w rozumieniu omawianego przepisu spadkobierca, który pracuje jednocześnie poza rolnictwem na podstawie umowy o pracę, należy rozstrzygnąć w ten sposób, że zatrudnienie takie nie wyłącza dziedziczenia. Wymienione wyżej przesłanki prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego mogą być spełnione mimo łączenia pracy w gospodarstwie z pracą poza tym gospodarstwem na podstawie umowy o pracę. Jeżeli zatem są one spełnione, to nie ma usprawiedliwionej podstawy w sformułowaniu oraz w celu społeczno-gospodarczym przepisu do wyłączenia od dziedziczenia spadkowego gospodarstwa rolnego tych spadkobierców, którzy zatrudnieni są jednocześnie gdzie indziej na podstawie umowy o pracę. Niewątpliwe jest bowiem, że spadkobierca taki wykonywa zawód rolnika, a okoliczność, że łączy ten zawód z innym zawodem, nie powinna mieć niekorzystnego wpływu na samo dziedziczenie, natomiast ma znaczenie dla kwestii pierwszeństwa do otrzymania w dziale spadku gospodarstwa w naturze.Odmienny pogląd pozbawiłby dziedziczenia na podstawie pkt 3 § 1 art. 1059 k.c. tak zwanych chłopów-robotników i chłopów-rzemieślników, co z punktu widzenia rzeczywistych stosunków istniejących w naszym rolnictwie przyniosłoby więcej szkody niż korzyści. Ponadto trzeba mieć na uwadze, że warunek dziedziczenia na podstawie pkt 1 art. 1059 § 1 k.c. obejmuje w pewnych sytuacjach również chłopów-robotników i chłopów-rzemieślników (por. § 13 ust. 2 pkt 1 lit. c i pkt 2 rozp. Rady Ministrów z dnia 28.XI.1964 r. - Dz. U. Nr 45, poz. 304), a ponieważ warunek dziedziczenia na podstawie pkt 3 § 1 art. 1059 k.c. jest oczywiście łagodniejszy, stanowi to dalszy argument za udzieleniem odpowiedzi przytoczonej w sentencji niniejszej uchwały.