II CR 345/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz. Sędziowie: W. Bryl, J. Krajewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jadwigi i Józefa A. przeciwko Dyrekcji Okręgu Poczt i Telekomunikacji w K. o 700 zł, na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Powiatowego w Katowicach z dnia 17 lutego 1964 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy oddalił powództwo o odszkodowanie w kwocie 700 zł stanowiącej równowartość płaszcza, który zaginął w przesyłce pocztowej.Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, Sąd Powiatowy ustalił następujący stan faktyczny.W dniu 1.VIII.1962 r. powód nabył płaszcz ortalionowy na kwotę 700 zł i przesłał go za pośrednictwem poczty paczką - bez podania wartości - żonie przebywającej na wczasach w M.Przesyłka nie została doręczona osobiście adresatce, lecz złożona u kierownika domu wczasowego, a po rozpakowaniu paczki okazało się, że znajduje się w niej worek zamiast przesłanego płaszcza.Sąd Powiatowy uznał powództwo za bezzasadne. Zgodnie bowiem z przepisem art. 56 ust. 3 ustawy o łączności (Dz. U. z 1961 r. Nr 8, poz. 48) Przedsiębiorstwo Państwowe "Poczta Polska, Telegraf i Telefon" odpowiada za zaginięcie paczki - bez podanej wartości - w wysokości rzeczywiście poniesionej szkody, jednakże odszkodowanie nie może przekraczać iloczynu, którego jednym czynnikiem jest 10-krotna najniższa opłata taryfowa za przewóz paczki jednokilogramowej, a drugim ciężar paczki.Skoro powód nie podał wartości przesyłki i nie uiścił pełnej opłaty za paczkę wartościową, nie może domagać się odszkodowania, jakie przysługiwałoby mu w razie nadania paczki wartościowej.Przepisy ustawy o łączności wyłączają w tym względzie przepisy kodeksu zobowiązań, wobec czego skoro powód otrzymał odszkodowanie określone według art. 56 ust. 3 powołanej ustawy, to roszczenie o zapłatę pełnej wartości ulega oddaleniu.Przy rozpoznawaniu rewizji powoda od tego wyroku Sąd Wojewódzki przekazał Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 388 k.p.c. budzące wątpliwości następujące zagadnienie prawne:"Czy w sytuacji, w której zaginięcie zawartości przesyłki pocztowej jest wynikiem ewidentnego czynu niedozwolonego pracownika P.P.T.T., a nadawca przesyłki nie został zapoznany z treścią art. 56 ust. 3 ustawy o łączności (Dz. U. Nr 8, poz. 48), tzn. nie pouczono go, że w razie nienadania przesyłki jako wartościowej P.P.T.T. praktycznie nie odpowiada za dojście przesyłki do adresata w całości - nie wchodzą w grę przy zasądzaniu odszkodowania przepisy ogólne o odszkodowaniu zamieszczone w kodeksie zobowiązań, jeżeli się zważy, że tego rodzaju brak odpowiedzialności przedsiębiorstwa państwowego za wyrządzoną kontrahentowi szkodę jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego?"Uzasadnienie prawnePo przejęciu sprawy do rozpoznania we własnym zakresie Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 34 pkt 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o łączności (Dz. U. Nr 8, poz. 48) wykonywanie usług wchodzących w zakres kompetencji organów łączności odbywa się na podstawie umów zawieranych z korzystającymi z nich osobami.Zgodnie z treścią obowiązującego w chwili zawarcia umowy art. 189 k.z. oraz obecnie obowiązującego art. 354 k.c. zobowiązanie powinno być wykonane zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego.W świetle przytoczonych przepisów korzystający z usług poczty klient ma prawo działać w zaufaniu, że nadana przez niego paczka zostanie w sposób prawidłowy dostarczona adresatowi lub że w wypadku niewykonania lub nienależytego wykonania usługi otrzyma prawem przewidziane odszkodowanie.Wychodząc z założenia, że przy stosunkowo niskich opłatach pobieranych za paczki bez podanej wartości i możliwości przesyłania tą drogą nawet stosunkowo drogich przedmiotów zwrot pełnej wartości zawartości przesyłki w określonych wypadkach nie byłby słuszny, ustawa z art. 56 ust. 3 wprowadza pewne ograniczenie stanowiąc, że w wypadku zaginięcia paczki bez podanej wartości nadawcy przysługuje niższe wynagrodzenie, określone w ustawie.W tym zakresie - zgodnie z art. 55 ust. 4 ustawy - przepisy ustawy o łączności wyłączają stosowanie przepisów prawa cywilnego.Trafny jest zatem pogląd Sądu Powiatowego, że w wypadku niewykonania lub nienależytego wykonania usługi co do przesłania paczki wysokość odszkodowania może być określona tylko na podstawie przepisów ustawy o łączności.Przepisy te jednak, jako zawierające wyjątek od zasady pełnej odpowiedzialności, nie mogą być wykładane rozszerzająco i nie mogą odnieść się do wypadków nimi nie objętych.Zgodnie z treścią art. 56 ust. 3 o łączności ograniczona odpowiedzialność poczty określona w tym przepisie odnosi się tylko do wypadków zaginięcia paczki, ubytków lub uszkodzenia jej wartości.Na tle stanu faktycznego podanego w pozwie w grę wchodzi tylko zaginięcie przesyłki. W związku z tym powstaje zagadnienie, czy w pojęciu "zaginięcia" mieści się również kradzież przesyłki przez pracowników poczty. Na postawione pytanie zdaniem Sądu Najwyższego należy udzielić negatywnej odpowiedzi.O zaginięciu można mówić wtedy tylko, gdy przesyłka nie dotrze do adresata na skutek przyczyn niezależnych od poczty (np. utrata z powodu rozbicia środka lokomocji przy przewożeniu przesyłek, pożaru pomieszczeń, rabunku ze strony osób nienależących do personelu pocztowego itp.). Pojęciem zaginięcia nie mogą być natomiast objęte wypadki kradzieży przesyłki przez personel pocztowy. Jest on bowiem powołany do szczególnej pieczy nad powierzonym sobie mieniem i obowiązany do dołożenia starań w celu należytego wykonania usług. Nieuczciwość obsługi poczty nie może szkodzić prawom jej klienta.W tych warunkach należy przyjąć, że przewidziana w art. 56 ust. 3 ustawy z dnia 31.I.1961 r. o łączności (Dz. U. Nr 8, poz. 48) ograniczona odpowiedzialność poczty za utratę paczki bez podanej wartości nie ma zastosowania do wypadków kradzieży przesyłki przez funkcjonariuszów poczty; w takim wypadku poczta ponosi odpowiedzialność na zasadach ogólnych przewidzianych w kodeksie cywilnym. W tych warunkach powództwo jest słuszne w zasadzie. Brak jednak ustaleń co do wartości przesyłki i jej kradzieży przez pracowników poczty nie pozwala Sądowi Najwyższemu na wydanie orzeczenia co do istoty sprawy.Z powyższych zasad orzeczono jak w sentencji (art. 388 k.p.c.).