I KR 52/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Kryże.Sędziowie: S. Dąbrowski (sprawozdawca), S. Mirski.Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie 1) Jerzego N., oskarżonego z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11), 2) Ryszarda M., oskarżonego z art. 161 k.k., po rozpoznaniu rewizji założonych przez obu oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 23 grudnia 1967 r., na podstawie art. 375, 384 pkt 2 k.p.k.1. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonego Jerzego N.;2. zmienił tenże wyrok w stosunku do oskarżonego Ryszarda M. w części dotyczącej kary w ten sposób, że za przypisany mu czyn skazał go na karę 1 roku aresztu z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 3 czerwca 1967 r. do dnia 15 listopada 1967 r.;3. ponadto zasądził od oskarżonego Jerzego N. na rzecz powoda cywilnego - Urzędu Wymiany Poczty W.3 1.000 złotych tytułem kosztów prowadzenia sprawy (...).Uzasadnienie faktyczneJerzy N. został oskarżony o to, że:I. w czasie od 1963 r. do 23 maja 1967 r. w W., jako kontroler odcinkowy Urzędu Wymiany Poczty W.3, materialnie odpowiedzialny za przyjęte do kontroli przesyłki zagraniczne, zagarnął z nich końcówki do długopisów o bliżej nie ustalonej wartości, jednakże wyższej niż 168.000 złotych na szkodę tegoż Urzędu, tj. o czyn z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11),Ryszard M. zaś o to, że:II. w czasie od 1963 r. do maja 1967 r. w W. nabył od Jerzego N. końcówki do długopisów za kwotę około 120.000 złotych, wiedząc o tym, że pochodzą one z kradzieży, tj. o czyn z art. 160 k.k.Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy wyrokiem z dnia 23 grudnia 1967 r. uznał za winnych:1. oskarżonego Jerzego N. - popełnienia zarzucanego mu czynu, przy czym wartość zagarniętego mienia wynosiła około 168.000 zł, i za tak przypisany czyn skazał go z mocy art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) i art. 47 § 1 lit. c) k.k. na karę 8 lat więzienia i 50.000 zł grzywny z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat i z przepadkiem określonej części majątku, zaliczając na poczet kary więzienia okres tymczasowego aresztu od dnia 23 maja 1967 r., a ponadto zasądził od niego na rzecz Urzędu Wymiany Poczty W.3 kwotę 121.500 zł z 8 % od dnia 23 maja 1967 r. oraz na rzecz Skarbu Państwa kwotę 6.635,50 zł tytułem nie uiszczonego wpisu sądowego i kwotę 2.000 zł za prowadzenie sprawy;2. oskarżonego Ryszarda M. - tego, że: w okresie od 1963 r. do maja 1967 r. w W. nabył od Jerzego N. końcówki do długopisów wartości około 120.000 złotych, o których na podstawie okoliczności towarzyszących nabyciu powinien był przypuszczać, że zostały uzyskane za pomocą przestępstwa, i za ten czyn skazał go z mocy art. 161 k.k. na karę 2 lat aresztu z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 3 czerwca 1967 r., pozostawiając powództwo cywilne w stosunku do tego oskarżonego bez rozpoznania.Od powyższego wyroku wnieśli odrębne rewizje obaj oskarżeni.I. Rewizja oskarżonego Jerzego N. wnosi o:1) uchylenie zaskarżonego wyroku;2) uznanie, że oskarżony dopuścił się zaboru mienia wartości 43.136 zł;3) wymierzenie oskarżonemu łagodnej kary oraz o4) zasądzenie od oskarżonego tytułem powództwa cywilnego jedynie kwoty 2.352 zł.Wywody rewizji sprowadzają się do zarzutu: niesłusznego obliczenia przez Sąd Wojewódzki wartości zagarniętego przez oskarżonego mienia społecznego według cen krajowych, gdy tymczasem wartość tę należało obliczyć według cen nadawcy, który ma otrzymać odszkodowanie.II. Rewizja oskarżonego Ryszarda M. wnosi o:1) uchylenie zaskarżonego wyroku i2) uniewinnienie oskarżonego.Wywody rewizji sprowadzają się do zarzutów:1) obrazy art. 8, 320 i 339 § 1 lit. a) k.p.k. przez mogące mieć wpływ na treść wyroku poczynienie sprzecznych ustaleń, a mianowicie przez przyjęcie, że oskarżony na przedstawione mu zarzuty złożył rzeczowe i logiczne wyjaśnienia, i wbrew temu przez przypisanie oskarżonemu zarzuconego przestępstwa;2) błędnej oceny okoliczności faktycznych, stanowiących podstawę wyroku, przez:a)niesłuszne uznanie, że oskarżony pozostawał w stosunkach handlowych ze współoskarżonym Jerzym N. na podstawie nie zasługującego na wiarę pomówienia ze strony tegoż oskarżonego Jerzego N.,b)niesłuszne przyjęcie, że nie zostały potwierdzone zeznaniami świadków wyjaśnienia oskarżonego, iż nabywał końcówki do długopisów w pudełkach identycznych z tymi, które u niego zostały zakwestionowane,c)niesłuszne uznanie pomówienia oskarżonego ze strony współoskarżonego Jerzego N. za wiarygodne jakoby dlatego, że oskarżony Jerzy N. starał się obniżyć wysokość zagarniętego mienia poniżej granic określonych w ustawie z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11),d)bezzasadne przyjęcie, że oskarżony przypuszczał, iż nabyte przez niego końcówki do długopisów pochodziły z przestępstwa, o czym świadczyła okoliczność, że oskarżony systematycznie obniżał ceny płacone oskarżonemu Jerzemu N. za owe końcówki oraz nie żądał od oskarżonego Jerzego N. rachunków, aczkolwiek płacenie niższych cen mogło wynikać z obniżenia się tych cen na wolnym rynku, a poza tym oskarżony mógł przypuszczać, że oskarżony Jerzy N. uzyskuje z zagranicy końcówki z pominięciem cła, co pozwalało na ich zbycie po niższej cenie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Co do rewizji oskarżonego Jerzego N.Rewizja ta jest niezasadna.Według przepisów art. 35 porozumienia o paczkach pocztowych Światowej Konwencji Pocztowej (zał. do Dz. U. Nr 9 z 1953 r., poz. 51) nadawca lub w określonych wypadkach również odbiorca ma prawo do wynagrodzenia za szkodę, tj. do tzw. odszkodowania odpowiadającego zasadniczo wysokości straty poniesionej wskutek zaginięcia, ograbienia lub uszkodzenia, z tym zastrzeżeniem, że nie może ono przekraczać:a) dla paczek z podaną wartością - kwoty podanej wartości we frankach złotych, ab) dla innych paczek - ściśle określonej sumy, zależnej od wagi paczki.Przepisy te stwierdzają, że odszkodowanie oblicza się według cen bieżących (przeliczonych na franki złote) towarów tego samego gatunku w miejscu i w czasie, w którym przyjęto paczkę do przewozu, z braku zaś cen bieżących oblicza się je według zwyczajnej wartości towaru ocenionego przy stosowaniu tych samych zasad.W sprawie niniejszej chodzi jednak o wypadek, gdy sprawca kradzieży jest znany, a jest nim pracownik poczty polskiej, która przyjęła paczki zagraniczne do przewozu i doręczenia na terenie Państwa Polskiego.W sprawie tej brak jest danych, które wskazywałyby na to, że oskarżony Jerzy N. okradał paczki zagraniczne z podaną wartością przez nadawcę.Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 września 1965 r. II CR 345/65 zajął stanowisko, że przewidziana w art. 56 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o łączności (Dz. U. Nr 8, poz. 48) ograniczona odpowiedzialność poczty za utratę paczki bez podanej wartości nie ma zastosowania do wypadków kradzieży przesyłki przez funkcjonariusza poczty i że w takim wypadku poczta ponosi odpowiedzialność na zasadach ogólnych przewidzianych w Kodeksie cywilnym.Wpisana do księgi zasad prawnych uchwała Sądu Najwyższego w składzie powiększonym z dnia 9 września 1967 r. III CZP 38/67 stwierdza również, że jeżeli zaginięcie paczki bez podanej wartości albo ubytek lub uszkodzenie jej wartości jest następstwem czynu niedozwolonego popełnionego przez pracownika Przedsiębiorstwa Państwowego "Polska Poczta, Telegraf i Telefon", to Przedsiębiorstwo to odpowiada za wynikłą stąd szkodę na podstawie przepisów prawa cywilnego o czynach niedozwolonych.Nie ma rozsądnych przesłanek, by tych zasad nie stosować do paczek zagranicznych.Nadmienić wypada, że z powyższym stanowiskiem Sądu Najwyższego zbieżne jest zeznanie świadka Stanisława M., inspektora Urzędu Wymiany Poczty W.3, który stwierdził, że jedynie za zaginioną przesyłkę wypłacane jest nadawcy odszkodowanie w wysokości 10 złotych franków, w razie jednak kradzieży przesyłki zagranicznej wypłacane jest nadawcy odszkodowanie odpowiadające rzeczywistej wartości przesyłki według cen krajowych.Według uchwały Sądu Najwyższego w składzie powiększonym z dnia 21 marca 1961 r. VI KO 88/62 (OSNKW zesz. 7-8 z 1963 r., poz. 126) w razie zaginięcia mienia prywatnego (np. zwykłej paczki pocztowej w obrocie z zagranicą) powierzonego przedsiębiorstwu i korzystającego z ochrony prawnej tak jak mienie społeczne - o zastosowaniu norm ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) rozstrzyga wysokość uszczerbku w mieniu społecznym, spowodowanego w szczególności obciążeniem tego mienia obowiązkiem wypłaty przepisanego odszkodowania.Skoro więc w konkretnym wypadku uszczerbek mienia społecznego według przytoczonych orzeczeń Sądu Najwyższego równałby się rzeczywistej wartości zagarniętego mienia obliczonej na podstawie cen obowiązujących w czasie i miejscu popełnienia przypisanego czynu, to wyliczoną przez Sąd Wojewódzki szkodę według cen ustalonych przez Wojewódzką Komisję Cen, obowiązujących w tym czasie i miejscu, jak również przyjętą przez Sąd Wojewódzki kwalifikację prawną tego czynu należy uznać za prawidłowe.Wymierzona zaś oskarżonemu Jerzemu N. kara w dolnej granicy ustawowego zagrożenia nie może być uznana za zbyt surową.2. Co do rewizji oskarżonego Ryszarda M.Zarzuty tej rewizji dotyczące winy oskarżonego nie są trafne.Sąd Wojewódzki słusznie oparł swoje ustalenia co do winy oskarżonego na wyjaśnieniach współoskarżonego Jerzego N., który kategorycznie stwierdził, że wszystkie skradzione przez niego końcówki do długopisów sprzedał oskarżonemu Ryszardowi M., nie wręczając mu rachunków. Oskarżony Jerzy N. opisał przy tym, gdzie sprzedawał oskarżonemu owe końcówki, a w szczególności podał opis mieszkania oskarżonego, w którym również dokonywał z oskarżonym transakcji sprzedaży owych końcówek. Poza tym oskarżony Jerzy N. na rozprawie stwierdził, że dostarczył oskarżonemu końcówki w pudełkach, jakie zostały u oskarżonego zakwestionowane.Ta ostatnia okoliczność nie ma oczywiście decydującego znaczenia dla oceny wartości dowodowej wyjaśnień współoskarżonego Jerzego N., skoro nie jest wyłączone, że Ryszard M. mógł nabywać końcówki do długopisów również od innych osób oraz, że mógł otrzymać takie same pudełka od świadka Stanisława K., jak to podniósł obrońca na rozprawie rewizyjnej, albowiem fakty te nie podważają ustaleń Sądu w zakresie winy oskarżonego.Słusznie Sąd Wojewódzki uznał, że oskarżony co najmniej mógł i powinien był przypuszczać, iż nabyte od oskarżonego Jerzego N. końcówki do długopisów pochodziły z przestępstwa, na co wskazuje duża ilość kupionych od Jerzego N. tych końcówek, a zwłaszcza okoliczność, że Jerzy N. nie mógł mu dostarczyć rachunków lub kwitów celnych, dotyczących tego towaru.Oskarżony niewątpliwie orientował się, że gdyby oskarżony Jerzy N. posiadał owe rachunki lub kwity celne, to wręczyłby mu je, bo wówczas mógłby uzyskać wyższe ceny, o czym zresztą wspominał Jerzemu N.Okoliczność ta wskazuje na to, że oskarżony Ryszard M. mógł i powinien był przypuszczać, iż nabywane przez niego zagraniczne końcówki do długopisów mogą pochodzić z przestępstwa (np. z przemytu), i dlatego przyjęta przez Sąd kwalifikacja prawna czynu oskarżonego z art. 161 k.k. nie budzi zastrzeżeń.Natomiast jeśli chodzi o karę wymierzoną w najwyższym ustawowym zagrożeniu, to trzeba stwierdzić, że jest ona zbyt surowa, jeśli się uwzględni nienaganną przeszłość oskarżonego oraz fakt, że zysk jego z tego czynu nie był tak duży.Zdaniem Sądu Najwyższego karę 1 roku aresztu można uznać za wystarczającą sankcję karną.Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.