III CR 124/65

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jany Z. przeciwko Skarbowi Państwa o zwolnienie od przepadku części nieruchomości, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 14 lutego 1964 r. oraz części wyroku Sądu Powiatowego w Lublinie z dnia 21.X.1963 r., uchylił oba zaskarżone wyroki i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Lublinie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 28.V.1963 r. skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa (Prokuratura Wojewódzka w Lublinie oraz Wydział Finansowy Prezydium MRN w Lublinie), Janina Z. domagała się ustalenia, że część nieruchomości położonej w Lublinie o powierzchni 2.500 m2, której własność nabył mąż powódki Edward Z. na własne nazwisko aktami notarialnymi z 1954 r., stanowiła majątek dorobkowy jej i jej męża. Edward Z. prawomocnym wyrokiem karnym został skazany m. in. na przepadek całego majątku. W związku z faktem, że prawo własności części nieruchomości, o której wyżej mowa, zostało na podstawie wyroku karnego przepisane na rzecz Skarbu Państwa, powódka żądała równocześnie zwolnienia od przepadku odpowiedniej części nieruchomości, jako stanowiącej jej własność.Wyrokiem z dnia 21.X.1963 r. Sąd Powiatowy w Lublinie ustalił, że nabyty przez Edwarda Z. w 1954 udział w nieruchomości wchodzi w skład majątku dorobkowego małżonków oddalając powództwo w pozostałej części. Na skutek rewizji powódki Sąd Wojewódzki w Lublinie w dniu 14.II.1964 r. zmienił wyrok Sądu Powiatowego w części oddalającej powództwo i zwolnił od przepadku połowę udziału Edwarda Z. w własności nieruchomości - zgodnie z żądaniem powódki.Powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego oraz wyrok Sądu Powiatowego w części prawomocnej, uwzględniającej powództwo, zaskarżył Prokurator Generalny PRL rewizją nadzwyczajną wniesioną w dniu 3 lipca 1965 r. Rewizja nadzwyczajna oparta na zarzutach rażącego naruszenia przepisów prawa, w szczególności art. 218 § 1, 235, 236, 242 § 1, 326 i 336 § 2 k.p.c. (obowiązujących w dacie wydania powołanych orzeczeń) w związku z art. 21 kodeksu rodzinnego z r. 1950 oraz interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, zawiera wniosek o uchylenie obu zaskarżonych wyroków i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie zarzuca rewidujący, że uznanie, iż kupiona przez Edwarda Z. w r. 1954 część nieruchomości weszła w skład majątku dorobkowego małżonków Z., oparł Sąd Powiatowy jedynie - jak wynika z treści uzasadnienia orzeczenia - na fakcie, że nabycie miało miejsce w czasie trwania małżeństwa, bez wyjaśnienia istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, a mianowicie czy Edward Z. nabył udział w nieruchomości za pieniądze, które stanowiły majątek dorobkowy małżonków.Nie da się bowiem zaprzeczyć stanowisku wyrażonemu w rewizji nadzwyczajnej, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał dostatecznej podstawy do ustalenia, że w rzeczywistości Edward Z. nabył w r. 1954 udział w nieruchomości za pieniądze będące dorobkiem małżonków. W akcie notarialnym z dnia 22.V.1954 r. Edward Z. stwierdził, że dokonał kupna z majątku osobistego. Fakt posiadania przez Edwarda Z. funduszów osobistych w okresie dokonywania transakcji kupna, z tytułu sprzedania otrzymanych od ojca gruntów, potwierdził on w protokole przesłuchania z dnia 17.II.1961 r. W tych warunkach zeznania i oświadczenia Edwarda Z. złożone w rozpatrywanej sprawie oraz zeznania powódki, przesłuchanej w charakterze strony, co do tego, że nabycie miało miejsce z funduszów uzyskanych ze sprzedaży inwentarza wspólnie prowadzonego gospodarstwa rolnego, budzą poważne wątpliwości co do ich wiarygodności.Niewyjaśnienie decydującej dla wyniku sprawy okoliczności (art. 21 k.k. z 1950 r.) i niedokonanie w zakresie tej okoliczności, opartych na właściwej i wszechstronnej ocenie materiału dowodowego, ustaleń, jak również nieprzeprowadzenie w sprawie dowodu z zeznań Edwarda K., który brał udział w nabywaniu przez Edwarda Z. udziału w nieruchomości i którego zeznania mogły w sposób decydujący przyczynić się do wyjaśnienia, z jakich funduszów Edward Z. nabył wymieniony udział, narusza powołane w rewizji nadzwyczajnej przepisy postępowania.Ponieważ wydany w sprawie wyrok Sądu Powiatowego oparty został na całkowicie wadliwych ustaleniach, powziętych z naruszeniem art. 21 k.r. z 1950 r. oraz wskazanych uprzednio przepisów postępowania, również i wyrok Sądu Wojewódzkiego obciążony jest rażącym uchybieniem przepisów prawa. Skoro w rozpoznawanej sprawie, jak to wyżej zostało wyjaśnione, brak było podstaw do uznania, że nabyta w r. 1954 część nieruchomości była majątkiem dorobkowym małżonków, to tym samym brak było również podstaw do orzeczonego przez Sąd Wojewódzki zwolnienia części nieruchomości od przepadku na rzecz Skarbu Państwa.Powyższe uchybienia sprawiają, że oba zaskarżone wyroki, wydane na podstawie wadliwych ustaleń, nie mogą być utrzymane i z mocy art. 422 § 2 k.p.c. podlegają uchyleniu, czemu nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że rewizja nadzwyczajna została wniesiona po upływie terminu przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c.Uznanie bowiem, że mienie, które w związku z orzeczeniem sądu karnego zostało objęte wykonaniem przepadku, jest majątkiem dorobkowym małżonków i zwolnienie w związku z tym części tego mienia od przepadku bez dokonania koniecznych i prawidłowych ustaleń, które by rozstrzygnięcie takie uzasadniały, narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.