2 CO 11/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Marowski. Sędziowie: K. Kwapiszewski, S. Breyer (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Kazimiery M. przeciwko Antoniemu Janowi U. i Zofii Danucie U., działających przez matkę Helenę U., o ustalenie, po rozpoznaniu rewizji powódki od wyroku Sądu Powiatowego w Starachowicach z dnia 16 stycznia 1958 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneApolonia U. wniosła przeciwko pozwanym jako spadkobiercom swego zmarłego męża Romana U. do Sądu Powiatowego w Starachowicach (w sprawie C 417/56) powództwo o ustalenie, że nieruchomość obejmująca działkę nr 38 o powierzchni 1727 m2, wchodząca w skład kolonii O. stanowiącej część osady P., wydzielonej z dawnych dóbr ziemskich "Starachowice II", wraz ze znajdującym się na tej działce domem drewnianym 5-izbowym stanowi wspólną własność Romana U. bądź jego spadkobierców w połowie, a powódki Apolonii U. w drugiej połowie. Powódka twierdziła w pozwie, że wspólnie ze swym mężem, po zawarciu z nim w 1936 r. związku małżeńskiego, wybudowała na opisanej działce z własnych funduszów i za pożyczkę zaciągniętą w 1937 r. w b. Banku Gospodarstwa Krajowego wspomniany dom jednorodzinny, stanowiący majątek dorobkowy. Apolonia U. zmarła w toku postępowania sądowego i w jej miejsce wstąpiła jej jedyna spadkobierczyni Kazimiera M. Ta ostatnia wniosła powództwo do Sądu Powiatowego w Starachowicach - o ustalenie tej samej treści jak w sprawie C 417/56 - przeciwko dalszej, ujawnionej później współspadkobierczyni Romana U., małoletniej Krystynie Mariannie U. Sąd Powiatowy obie te sprawy połączył.Pozwani nie uznali powództwa, dowodząc, że sporna nieruchomość stanowiła osobistą własność Romana U., który nabył plac jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego z Apolonią U., jak również nabył materiał na budowę za pieniądze własne zarobione jeszcze przed zawarciem małżeństwa oraz otrzymane za spłaty rodzinne i z tych też funduszów opłacał robociznę przy budowie domu. Dom był przeznaczony również dla rodzeństwa Romana U. oraz matki pozwanych, którzy także dostarczali pieniędzy na budowę i dali wkład własnej pracy.Sąd Powiatowy oddalił powództwo, ustaliwszy, że plac pod dom kupiony został przez Romana U. 3 lata przed zawarciem małżeństwa z Apolonią U., że materiał budowlany przygotował on również jeszcze przed zawarciem tego małżeństwa, że korzystał z nieodpłatnej pomocy swojej rodziny oraz że otrzymał spłatę rodzinną w kwocie 900 zł. Powódka nie pracowała zarobkowo. Wszystkie wydatki na budowę domu pokrywał jej mąż z funduszów osobistych przy wydatnej pomocy rodziny. W konsekwencji Sąd I instancji nie uznał budynku za majątek dorobkowy.Wyrok ten zaskarżyła strona powodowa, zarzucając w rewizji, że Sąd I instancji nie poddał ocenie dwóch aktów notarialnych powołanych w sprawie, z których wynika, że Roman U. zaciągnął pożyczkę na budowę domu, a przy kupnie działki wpłacił na poczet ceny sprzedaży, wynoszącej 1.170 zł, zaledwie 243 zł. Również zarzuca rewizja, że Sąd nie poddał ocenie dowodu co do zapłaty w 1949 r. długu w kwocie 3.920 zł na rzecz Zakładów Starachowickich, od których plac był kupiony. W Banku Gospodarstwa Krajowego do dnia 30.VI.1945 r. została spłacona jedynie kwota 800 zł, reszta zaś, to jest 2.700 zł, dopiero po tym terminie. W okresie małżeństwa zaciągnięta była poważna pożyczka na budowę domu, czego Sąd Powiatowy nie uwzględnił. Również Sąd ten nie ustalił, kiedy Roman U. otrzymał wymienioną w wyroku spłatę rodzinną. Rewizja zarzuca dalej, że mąż powódki wniósł do małżeństwa jedynie działkę obciążoną długiem, którego spłata, jak również budowa domu na tej działce pokryte zostały ze środków uzyskanych wspólną pracą obojga małżonków, wobec czego stanowią one ich dorobek w rozumieniu art. 21 k.r.Sąd Wojewódzki Ośrodek w Radomiu zwrócił się do Sądu Najwyższego w trybie art. 388 k.p.c. z pytaniem prawnym następującej treści:"Czy nabyty na kredyt przez jednego z małżonków przed zawarciem związku małżeńskiego majątek ma być uznany za majątek dorobkowy, jeśli spłata ceny kupna nastąpiła w całości lub w części w czasie trwania małżeństwa?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy na zasadzie art. 388 § 1 k.p.c. sprawę do własnego rozpoznania, zważył, co następuje:Przez przedmioty majątkowe w rozumieniu art. 21 k.r. rozumieć należy zarówno rzeczy, to jest nieruchomości i ruchomości, jak i wierzytelności oraz inne zbywalne prawa i roszczenia majątkowe, m.i. również roszczenie z art. 73 § 2 pr. rz.Przy ustaleniu, czy dany przedmiot jako dorobek któregokolwiek z małżonków podlega wspólności ustawowej, decydujące jest m.i. to, kiedy ten przedmiot został nabyty. W sprawie niniejszej jest poza sporem, że nieruchomość (działka) została nabyta przez jednego z małżonków, poprzednika prawnego strony pozwanej, aktem notarialnym z dnia 19.VI.1933 r., a zatem trzy lata przed zawarciem przez niego małżeństwa z powódką Apolonią U. Ponieważ małżonkowie nie zawarli żadnej umowy majątkowej małżeńskiej, nieruchomość ta stanowiła własność Romana U. nie podlegającą wspólności ustawowej.Dom mieszkalny na tej nieruchomości bez względu na to, kiedy został wybudowany, stanowi część składową nieruchomości, zgodnie więc z art. 9 pr. rz. nie może być przedmiotem odrębnych praw rzeczowych.W tym stanie rzeczy, w świetle materiału dowodowego, roszczenie strony powodowej o uznanie wymienionej nieruchomości, to jest działki wraz z domem, za majątek dorobkowy małżonków Romana i Apolonii U. nie może być uznane za uzasadnione.Nie przesądza to jednak, czy strona powodowa nie ma roszczeń z tytułu nakładów poczynionych z funduszów dorobkowych lub własnych Apolonii U. na majątku jej małżonka. Zgodnie z art. 26 kod. rodz. przy podziale majątku, który był objęty wspólnością ustawową, każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z tego majątku na jego majątek wspólnością nie objęty. Jeżeli zatem strona powodowa twierdzi, że większa część ceny sprzedaży za działkę nabytą przez Romana U. jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego z Apolonią U. została zapłacona z funduszów uzyskanych z pracy obojga małżonków, jak również że za tego samego rodzaju fundusze wybudowany został dom na taj działce, to roszczenia z tego tytułu wprawdzie nie mogą zmienić tytułu własności nieruchomości, mogą jednak być podniesione w postępowaniu o podział majątku wspólnego.Przy przesłankach art. 73 § 2 pr. rz. również roszczenie o nabycie nieruchomości może być zrealizowane, jeżeli budowa domu na placu należącym do jednego z małżonków sfinansowana została z funduszów stanowiących dorobek któregokolwiek z małżonków. Pozostaje poza tym otwarta droga sądowa do dochodzenia przez stronę powodową zwrotu ewentualnych nakładów poczynionych z majątku osobistego jednego z małżonków na majątek osobisty drugiego z małżonków.Z tych powodów należałoby orzec jak w sentencji.