III PO 35/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski. Sędziowie: W. Glabisz (sprawozdawca), S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z z powództwa Leokadii Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Z., po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Trybunał Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do rozstrzygnięcia w trybie art. 3551 pr. o s.u.s.:"Czy przepis § 10 rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 27.XI.1958 r. w sprawie orzekania o inwalidztwie i zaliczania do jednej z grup inwalidów (Dz. U. Nr 73, poz. 368) - ogranicza uprawnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wynikające z § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 października 1958 r. w sprawie ustroju i zakresu działania komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia (Dz. U. Nr 65, poz. 319), do przekazywania orzeczeń obwodowych i wojewódzkich komisji lekarskich do ponownego rozpatrzenia tym samym lub innymi komisjom lekarskim?"udzielił następującej odpowiedzi:Przepis § 10 rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 27 listopada 1958 r. w sprawie orzekania o inwalidztwie i zaliczania do jednej z grup inwalidów (Dz. U. Nr 73, poz. 368) nie ogranicza uprawnień Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wynikających z § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 października 1958 r. w sprawie ustroju i zakresu działania komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia (Dz. U. Nr 65, poz. 319), do przekazywania orzeczeń obwodowych i wojewódzkich komisji lekarskich do ponownego rozpoznania tym samym lub innym komisjom lekarskim. Uzasadnienie faktyczneW rozpatrywanej sprawie organ rentowy przyznał Leokadii Z. urodzonej w 1904 r. rentę inwalidzką III grupy na podstawie orzeczenia Obwodowej KIZ z 1.II.1962 r., która uznała skarżącą za inwalidkę III grupy ustalając, że inwalidztwo istniało najprawdopodobniej już przed dniem 5.VIII.1959 r.Dnia 26.X.1962 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zakwestionował w trybie § 11 i 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13.X.1958 r. (Dz. U. Nr 65, poz. 319) orzeczenie Obwodowej KIZ z dnia 1.II.1962 r. i przekazał sprawę Wojewódzkiej KIZ do ponownego rozpoznania.Wojewódzka KIZ w wyniku badania z dnia 27.XII.1962 r. nie stwierdziła u skarżącej inwalidztwa.Organ rentowy wydał decyzję z dnia 5.I.1963 r. wstrzymującą rentę skarżącej i decyzja ta wobec jej niezaskarżenia do Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych stała się prawomocna.Skarżąca w grudniu 1963 r. wystąpiła z wnioskiem o "reaktywowanie jej renty" podając, że po otrzymaniu odmownej decyzji podjęła pracę, ale na skutek choroby została zwolniona.Badania przeprowadzone przez Obwodową i Wojewódzką KIZ nie stwierdziły inwalidztwa u oskarżonej i organ rentowy decyzją z dnia 17.IV.1963 r. odmówił jej renty inwalidzkiej.Okręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych, rozpatrując skargę zainteresowanej, wyrokiem z dnia 25.VIII.1964 r. uchylił decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5.I.1963 r. oraz z dnia 17.IV.1964 r. i zniósł postępowanie rentowe objęte tymi decyzjami.W uzasadnieniu wyroku Okręgowy Sąd wyraził pogląd, że w wypadku skarżącej, która ukończyła 55 lat, przeprowadzenie kontrolnego badania lekarskiego było niedopuszczalne wobec postanowień § 10 rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z 27.XI.1958 r. (Dz. U. Nr 73, poz. 368), a przeprowadzenie badania wbrew dyspozycji § 10 nie może uzasadniać ustania prawa do renty.Od wyroku tego pełnomocnik organu rentowego założył rewizję.Trybunał Ubezpieczeń Społecznych przekazał Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego do rozstrzygnięcia określone na wstępie zagadnienie prawne.Sąd Najwyższy uznał, że przepis § 10 cytowanego rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 27.XI.1958 r. nie ogranicza uprawnień Prezesa Ubezpieczeń Społecznych, które wynikają z § 12 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13.X.1958 r.Rozporządzenie Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 27.XI.1958 r. wydane zostało z upoważnienia art. 12 dekretu o p.z.e. Przepis § 10 rozporządzenia z 27.XI.1958 r. przewiduje, że badań kontrolnych nie przeprowadza się między innymi u osób, które ukończyły: mężczyźni 60, kobiety 55, a inwalidztwo ich powstało z innych przyczyn niż wypadek w zatrudnieniu. Co to są badania kontrolne w rozumieniu § 10 cytowanego rozporządzenia z dnia 27.XI.1958 r., wyjaśnia wyraźnie przepis § 9 tego rozporządzenia, z którego wynika, że badania te mają na celu stwierdzenie okoliczności określonych w art. 40 dekretu o p.z.e., tzn. tego, czy w stanie zdrowia inwalidy nastąpiła istotna zmiana. Natomiast badania te nie mają na celu sprawdzenia prawidłowości orzeczenia komisji lekarskiej, która uznała daną osobę za inwalidę danej grupy. Renciści, których inwalidztwo powstało z innych przyczyn niż wypadek w zatrudnieniu, a którzy ukończyli określony w § 10 cytowanego rozporządzenia z dnia 27.XI.1958 r. wiek, nie mogą być już pozbawieni prawa do renty inwalidzkiej, ani nie może być im obniżona grupa inwalidztwa, chociażby w stanie ich zdrowia po zakończeniu tego wieku nastąpiła poprawa.Natomiast cytowane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13.X.1958 r. wydane zostało z upoważnienia art. 13 ust. 3 dekretu o p.z.e., które to upoważnienie dotyczy określenia ustroju i zakresu działania komisji lekarskich ,trybu odwoławczego i zakresu sprawowania nadzoru nad działalnością tych komisji. Zgodnie z tym upoważnieniem Rada Ministrów unormowała w § 9 kwestię bezpośredniego nadzoru nad działalnością obwodowych i wojewódzkich komisji lekarskich, który sprawuje lekarz - wojewódzki inspektor orzecznictwa, a w § 11 i § 12 i kwestię zwierzchniego nadzoru nad tymi komisjami, który sprawuje Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, realizując ten nadzór w sposób określony w § 12. Mianowicie ma on prawo przekazywania orzeczeń obwodowych i wojewódzkich komisji lekarskich do ponownego rozpoznania tym samym albo innym komisjom lekarskim, i to na wniosek wojewódzkiego inspektora orzecznictwa (§ 9 punkt 4). Nie zachodzi tu więc kontrola, czy od ostatniego badania w stanie zdrowia rencisty nastąpiła zmiana, o czym mowa w art. 40 dekretu o p.z.e. i w § 9 oraz § 10 cytowanego rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 27.XI.1958 r., lecz sprawdzenie w drodze nadzoru, czy orzeczenie komisji lekarskiej było prawidłowe, a to w przypadkach, gdy powstaną uzasadnione wątpliwości co do tej prawidłowości. Nadzór Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nad komisjami lekarskimi przewidziany jest nie tylko w cytowanym rozporządzeniu z dnia 13.X.1958 r., ale również w art. 13 ust. 3 dekretu o p.z.e., brak zaś jest podstaw prawnych do uznania, że nadzór ten jest niedopuszczalny w wypadkach, gdy dana osoba badana ukończyła wiek określony w § 10 cytowanego rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej. Nadzór ten ma na celu umożliwienie uchylenia błędnego orzeczenia komisji lekarskiej, natomiast nie ma na celu skontrolowania, czy po wydaniu orzeczenia przez komisję lekarską nastąpiła zamiana stanu zdrowia inwalidy. Przepisy § 12 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13.X.1958 r. i przepisy § 10 rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 27.XI.1958 r. dotyczą zatem zupełnie odrębnych sytuacji faktycznych i spełniają inną funkcję oraz nie ma między nimi sprzeczności.