II CR 1118/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielni Inwalidów "Tęcza" w Ł. przeciwko S. S. o zapłatę odszkodowania na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 2 czerwca 1961 r. zmienił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo o tyle, że zasądzoną od pozwanego kwotę 26.438 zł, 45 gr. obniżył do kwoty 22.645 zł, 68 gr. W pozostałej części rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowodowa Spółdzielnia domagała się zasądzenia od pozowanego, zatrudnionego - jak twierdzi się w pozwie - w charakterze kierownika sklepu spożywczego w Grabowie, kwoty 44.014 zł 05 gr. Jest to wyliczona przez powódkę wartość braków stwierdzonych w sklepie za okres od 1.VI.1956 r. do 15.I.1957 r.W związku z tym niedoborem toczyło się postępowanie karne, w którym pozwany został prawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego w Kutnie z 18.VI.1959 r. Kp. 245/59 skażany za przestępstwo z art. 1 § 1 dekretu z 4.III.1953 r. (Dz. U. poz. 68) popełnione przez to, że w czasie od lutego 1955 r. do 15 stycznia 1957 r. w Grabowie pow. łęczyckiego, jako kierownik sklepu-kiosku należącego do Spółdzielni Inwalidów "Tęcza", przywłaszczył sobie na szkodę tej Spółdzielni 28.159 zł 30 gr.Pozwany zaprzeczył zarówno wysokości niedoboru, jak i jego istnieniu i wniósł o oddalenie powództwa. Zarzucił nadto, że Spółdzielnia wypłacała mu prowizję za niską w stosunku do obowiązujących w tym względzie norm.Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego 26.438 zł 45 gr z prawnymi odsetkami i częściowymi kosztami procesu, w pozostałej zaś części, wobec ograniczenia powództwa, postępowanie umorzył.Sąd stanął na stanowisku, że skazujący pozwanego wyrok zapadły w postępowaniu karnym wiąże w postępowaniu cywilnym z mocy art. 7 k.p.c. co do winy. Wysokość niedoboru ustalił na 31.952 zł 07 gr na podstawie opinii biegłego, a od tej kwoty odjął 5.513 zł 62 gr stanowiące różnicę między prowizją wypłacaną pozwanemu przez Spółdzielnię, a prowizją, która według stosowanych przy tego rodzaju umowach norm pozwanemu się należała. Pozwany winien był w szczególności otrzymywać tytułem wynagrodzenia nie 3,5 lecz 5% prowizji od obrotu.W rewizji od tego wyroku pozwany zarzuca, że Sąd Wojewódzki nie uwzględnił treści złożonych w postępowaniu karnym opinii biegłych K. i B., którzy zakwestionowali prawdziwość zapisów w księgowości strony powodowej, a nie miał też na uwadze usterek w opinii biegłego B., który dokumentację księgową sprawdzał tylko wyrywkowo.Zdaniem skarżącego szkoda jest znacznie mniejsza, a do jej powstania przyczyniła się i strona powodowa przez nienależyte zorganizowanie zaopatrzenia sklepu kierowanego przez pozwanego. Skarżący zarzuca dalej, że Sąd nie uwzględnił jego zgłoszonych do potrącenia roszczeń o czynsz za lokal sklepowy i wreszcie, że z naruszeniem art. 311 k.p.c. nie przeprowadził dowodu z przesłuchania stron.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Stosownie do przepisów art. 7 § 1 k.p.c. sąd cywilny związany jest ustaleniami zapadłego w karnym postępowaniu wyroku skazującego co do spełnienia przestępstwa. Ponieważ przestępstwo przypisane pozwanemu polega na zagarnięciu konkretnych wartości majątkowych, ustalenia skazującego wyroku karnego wiązały nie tylko w zakresie winy, ale odmiennie aniżeli to ma miejsce przy przestępstwie z art. 286 § 1 i 3 k.k., do którego istoty wystarcza sama możliwość powstania szkody, również i co do przedmiotu przestępstwa. Sąd cywilny był zatem związany ustaleniami skazującego wyroku i co do wysokości zagarniętej kwoty ustalonej w wyroku nie w przybliżeniu, ale dokładnie na 28.159 zł 30 gr.Wbrew zarzutom skarżącego zebrany w sprawie materiał, a w szczególności opinie biegłych złożone w postępowaniu karnym nie nasuwają wątpliwości co do istnienia szkody i jej wysokości. Biegli zdyskwalifikowali wprawdzie księgowość strony powodowej, ale też sami dokonali wyliczenia szkody nie na podstawie zapisów w księgowości, lecz na podstawie analizy dowodów uzasadniających obciążenia i uznania sklepu. Biegły B. odbywał nawet konferencje z pozwanym - ówczesnym oskarżonym - i jego obrońcą adwokatem T., w toku których skonfrontowano dowody którymi dysponowała Spółdzielnia, z dowodami posiadanymi przez pozwanego. Okazało się przy tym na przykładzie twierdzonej przez pozwanego jednej rzekomej wpłaty za towary, które wbrew powołanemu przez pozwanego dowodowi, dokonała Spółdzielnia przelewem, że właśnie do dowodów pozwanego i jego twierdzeń należy podchodzić z dużą ostrożnością.Pozwany, który, jak to wynika z materiału sprawy (świadkowie L. i Ch.) oraz z ustaleń wyroku karnego, spodziewał się niedoboru, aczkolwiek nie tak dużego, zobowiązał się nawet do jego zapłaty i zaczął go spłacać, czynił to jednak, jak się później ujawniło, nie z własnych funduszów, ale z utargów. Słusznie zostało to napiętnowane w uzasadnieniu wyroku Kp. 245/59 jako nieuczciwość. Wyrok ten ustala poza tym, że pozwany systematycznie przywłaszczał sobie poszczególne kwoty pieniężne, wykazując je jako wpłacone do Banku, a ustalenie to ma dostateczne uzasadnienie w opinii biegłego.Zarzuty rewizji pozwanego są zatem w omawianym zakresie nie tylko nieistotne, ale i nie uzasadnione. Dotyczy to również zarzutów co do nieuwzględnienia wzajemnej wierzytelności pozwanego z tytułu czynszu oraz przyczynienia się powódki do powstania szkody. Ostatni zarzut nie może być uwzględniony już tylko dlatego, że pozwany odpowiada za szkodę wyrządzoną przywłaszczeniem sobie kwoty 28.159 zł 30 gr. Zmniejszenie odszkodowania byłoby w takiej sytuacji częściowym przekreśleniem obowiązku wydania niesłusznego wzbogacenia i w tym zakresie niedopuszczalną legalizacją zagarnięcia, naruszałoby zatem zasady współżycia.Roszczenie o czynsz za lokal sklepowy nie podlegało uwzględnieniu z dwóch przyczyn. Mianowicie ani w protokóle z 9.IV.1957 r., ani w piśmie pozwany nie wymienił kwoty, jaką z tego tytułu poleca, ani nie podał danych, które pozwoliłyby na jej określenie. Poza tym, jak to ustalił wyrok zapadły w postępowaniu karnym, pozwany związany był ze stroną powodową tzw. umową ajencyjną (prowizyjną), według zaś norm w takich stosunkach prawnych z reguły stosowanych (odstępstwa musiałyby być udowodnione) ajent dostarcza lokalu i ponosi koszt dostawy towarów. Stosownie do tych świadczeń ajenta kształtuje się też jego prowizja. W stosunku do pozwanego znalazło to wyraz w podwyższeniu stawki prowizji z 3,5% na 5%.Nie ma wreszcie i uchybienia art. 311 k.p.c., albowiem sprawa została innymi dowodami dostatecznie wyjaśniona, nie było więc potrzeby prowadzenia dowodu z przesłuchania stron.Zaskarżony wyrok ulega jednak w granicach rewizji drobnej korekturze na korzyść pozwanego. Sąd Wojewódzki związany, jak już wyjaśniono, ustaleniami skazującego wyroku karnego i co do wysokości przywłaszczonej kwoty, mógł wprawdzie ustalić, że szkoda zrządzona przez pozwanego jest wyższa, z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika jednak, by jego stanowisko było właśnie takie. W sprawie karnej i cywilnej złożono łącznie 3 opinie, które zawierają pewne, aczkolwiek stosunkowo drobne odchylenia. Ponieważ są one wynikiem tylko różnego ustosunkowania się biegłych do pewnych źródłowych dowodów, nie było podstawy do odstępowania na niekorzyść pozwanego od ustaleń skazującego wyroku karnego, który określił szkodę na 28.159 zł 30 gr. Od tej kwoty należy odliczyć wierzytelność pozwanego z tytułu różnicy między wpłaconą a należną prowizją ustaloną przez Sąd Wojewódzki na 5.513 zł 62 gr.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji z mocy art. 383 i 386 k.p.c. o kosztach postępowania rewizyjnego orzeczone w myśl art. 390 § 1 i 101 k.p.c.