2 CR 30/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wasilkowska. Sędziowie: S. Kałamajski (sprawozdawca), Z. Masłowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa (Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, Wydział Finansowy w Ł.) przeciwko Alfredowi S. o sprostowanie księgi wieczystej, na skutek rewizji strony powodowej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 30 czerwca 1961 r. oraz na skutek zażalenia pozwanego na orzeczenie o kosztach procesu zawarte w wymienionym wyroku,1) oddalił rewizję powoda;2) na skutek zażalenia pozwanego zmienił zaskarżony wyrok w części orzekającej o kosztach procesu i zamiast kwoty 1.425 zł zasądził na rzecz pozwanego od strony powodowej 2.407 złotych.Uzasadnienie faktyczneNieruchomość położona w K. przy ul. 29 Listopada nr 2 była mieniem opuszczonym w rozumieniu dekretu z dnia 8 marca 1946 roku (Dz. U. Nr 13, poz. 87) i pozostawała pod zarządem Urzędu Likwidacyjnego, a następnie Wydziału Finansowego. W sierpniu 1955 roku Alfred S. oraz Bolesław K. złożyli w Wydziale Finansowym Prezydium WRN w Ł. wniosek o zwolnienie spod zarządu 114/168 części wymienionej nieruchomości. Wniosek pozostał bez decyzji.W dniu 2 stycznia 1956 roku obaj wymienieni współwłaściciele wytoczyli przeciwko Skarbowi Państwa powództwo z żądaniem jak we wniosku z sierpnia 1955 roku, lecz następnie powództwo cofnęli i powództwo zostało umorzone.W dniu 9 października 1959 roku Wydział Finansowy wniósł do Sądu Powiatowego w Kutnie o stwierdzenie, że z mocy art. 34 cyt. dekretu z 8.III.1946 r. Skarb Państwa stał się właścicielem wyżej opisanej nieruchomości. Prawomocnym postanowieniem z dnia 20 listopada 1959 roku Sąd Powiatowy orzekł zgodnie z wnioskiem Wydziału Finansowego. W postępowaniu tym Alfred S. nie był uczestnikiem ani w ogóle nie był wzywany.Na podstawie powyższego postanowienia Wydział Finansowy Prezydium PRN w K. wystąpił z wnioskiem do Oddziału Ksiąg Wieczystych Sądu Powiatowego w Kutnie o wpisanie w księdze wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości położonej w K. przy ul. 29 Listopada Nr 2, oznaczonej w ks. wiecz. Nr Rep. hip. 145.Sąd Powiatowy w Kutnie postanowieniem z dnia 30 stycznia 1960 r. dokonał wpisu prawa własności wymienionej wyżej nieruchomości niezgodnie z treścią wniosku i postanowieniem Sądu Powiatowego w Kutnie z dnia 20 listopada 1959 r., albowiem wpisał prawo własności Skarbu Państwa do 54/168 części, pozostawiając w mocy wpis prawa własności Alfreda S. do 114/168 części. Skarb Państwa złożył od tego postanowienia rewizję, która jednak uległa odrzuceniu, jako spóźniona.W dniu 24 kwietnia 1961 roku Skarb Państwa wytoczył przeciwko pozwanemu powództwo z wnioskiem, by sąd nakazał Oddziałowi Ksiąg Wieczystych Sądu Powiatowego w Kutnie usunąć niezgodność między treścią księgi wieczystej Nr Rep. hip. 145 a rzeczywistym stanem prawnym przez dokonanie wpisu prawa własności nieruchomości Nr Rep. hip. 145 położonej w K. przy ul. 29 Listopada Nr 2 o pow. 4 827,84 m2 na rzecz Skarbu Państwa.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki ustalił i uznał, że pozwany, który nie brał udziału w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia na rzecz Skarbu Państwa na mocy cyt. wyżej art. 34 i który nie ma roszczenia o sprostowanie księgi wieczystej, nie jest obowiązany wytoczyć powództwo w trybie art. 44 k.p.n., lecz może się bronić w sprawie niniejszej zarzutem przeciwko stwierdzonemu zasiedzeniu. Sąd Wojewódzki stwierdził dalej, że nieruchomość sporna nie przeszła z mocy art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich na własność Skarbu Państwa, gdyż pozwany w sierpniu 1955 roku wystąpił do Wydziału Finansowego z żądaniem jej wydania i przez to przerwał bieg terminu przemilczenia (przedawnienia).W rewizji Skarb Państwa wniósł o zmianę wyroku pierwszej instancji i uwzględnienie powództwa, pozwany zaś w swoim zażaleniu wniósł o zmianę orzeczenia o kosztach procesu i przyznanie mu zwrotu kosztów procesu w pierwszej instancji w wysokości 2.407 zł zamiast 1.425 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1.Skarb Państwa według uzasadnienia żądania pozwu domaga się usunięcia niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, wytworzonej przez Sąd Powiatowy przez to, że Sąd ten nie uwzględnił wniosku Skarbu Państwa o wpis prawa własności co do całej nieruchomości stosownie do postanowienia o nabyciu prawa własności na mocy art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich i wpisał prawo własności Skarbu Państwa tylko co do części nieruchomości, pozostawiając w mocy wpis prawa własności na rzecz pozwanego w 114/168 częściach. Skarb Państwa uważa decyzję Sądu Powiatowego co do wpisu prawa własności za błędną i w wytoczonym powództwie zmierza do naprawienia błędu Sądu Powiatowego.Otóż takiemu celowi powództwo na podstawie art. 23 pr. rzecz. nie służy. Błędne postanowienie Sądu Powiatowego w sprawie wniosku o wpis prawa własności nieruchomości może być poprawiona w drodze instancji bądź na skutek rewizji nadzwyczajnej, nie może być jednak zmienione w trybie powództwa z art. 23 pr. rzecz.2.Niezależnie od powyższego wywodu powództwo jest niesłuszne z przyczyn przytoczonych w zaskarżonym wyroku, mianowicie dlatego, że nie ma niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym wynikającym z prawa materialnego. Niezgodności tej nie ma, gdyż Skarb Państwa nie nabył prawa własności przez zasiedzenie z mocy art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich 114/168 części spornej nieruchomości, co do której pozwany już w sierpniu 1955 roku wystąpił do Wydziału Finansowego o zwolnienie spod zarządu i przerwał bieg przedawnienia (art. 111 pkt 2 p.o.p.c. w związku z cyt. art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich).W związku z powyższym stwierdzeniem i zgłoszonym w rewizji zarzutem uchybienia art. 44 k.p.n. należy rozważyć, czy pozwany w procesie niniejszym mógł się bronić zarzutem przeciwko postanowieniu Sądu Powiatowego z dnia 30 listopada 1959 roku o zasiedzeniu, czy też powinien był wytoczyć powództwo przewidziane w art. 44 k.p.n. Sąd Wojewódzki - wbrew zarzutowi - trafnie rozstrzygnął, że pozwany mógł się bronić zarzutem.Gdyby Sąd Powiatowy dokonał wpisu w księdze wieczystej zgodnie z wnioskiem Skarbu Państwa i zgodnie z postanowieniem z dnia 30 listopada 1959 roku o stwierdzeniu nabycia przez Skarb Państwa prawa własności spornej nieruchomości przez zasiedzenie, to pozwany mógłby dochodzić swych praw tylko w drodze powództwa w trybie art. 44 k.p.n. Celem takiego powództwa byłoby uzyskanie orzeczenia, na mocy którego pozwany mógłby być wpisany w księdze wieczystej jako właściciel 114/168 części spornej nieruchomości. Takiego orzeczenia pozwany w istniejącej sytuacji wieczysto-księgowej nie potrzebuje, bo przecież pozwany jest wpisany jako właściciel nieruchomości w zakresie wynikającym z prawa materialnego. W istniejącej sytuacji księgowo-wieczystej pozwany nie ma potrzeby ochrony prawnej w trybie art. 44 k.p.n. Sam będąc pozwanym przez Skarb Państwa, z powołaniem się na postanowienie o zasiedzeniu mógł się bronić zarzutem, że przytaczana podstawa jest wobec niego bezskuteczna.W takim stanie sprawy Sąd Najwyższy z mocy art. 383 k.p.c. rewizję oddalił.3.Nie można natomiast odmówić pozwanemu słuszności w kwestii orzeczenia o kosztach procesu w pierwszej instancji. Orzeczenie to powinno zapaść na podstawie przepisów o wynagrodzeniu adwokatów, które obowiązywały do czasu wejścia w życie obecnie obowiązujących przepisów (29.V.1961 r.). Skoro pozwany przedstawił potwierdzony przez kierownika zespołu adwokackiego spis kosztów w wysokości 2.425 zł, likwidacja zaś ta odpowiada ówczesnym przepisom, to Sąd Wojewódzki powinien był przyznać pozwanemu koszty procesu w wysokości ustalonej między pozwanym a jego adwokatem. Nie było podstawy do przyznania pozwanemu zwrotu kosztów sporu w wysokości o 1.000 zł niższej.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy zmienił zaskarżane orzeczenie i uwzględniając wniosek zażaleniowy, przyznał pozwanemu zwrot kosztów procesu w pierwszej instancji w kwocie 2.407 zł.