I CR 200/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Tyszka (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Warman, F. Szczepański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w P. przeciwko Tadeuszowi K., Janowi K. i Janowi M. o 145.940,90 zł, na skutek rewizji pozwanego M. oraz spadkobierców zmarłego pozwanego Jana K. w osobie Anieli W., Marii K. i Władysława K. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 31 października 1961 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej spadkobierców zmarłego pozwanego Jana K. w osobach Anieli W., Marii K. i Władysława K. oraz w części orzekającej o kosztach procesu co do tych osób i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie do ponownego rozpoznania; rewizję pozwanego Jana M. oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem zasądził na rzecz powódki od pozwanych Tadeusza K., Jana M. i spadkobierców zmarłego w toku procesu Jana K. w osobach Anieli W., Tadeusza K., Marii K. i małoletniego Władysława K. solidarnie 145.940,90 zł. Zasądzona kwota stanowi odszkodowanie za manko powstałe w tej wysokości w sklepie powódki prowadzonym przez pozwanego Tadeusza K., który został prawomocnie skazany za przywłaszczenie gotówki oraz towarów ze sklepu na wymienioną kwotę. Pozwani Jan M. i zmarły Jan K. podpisali jako indosanci weksel (in blanco) wystawiony przez Tadeusza K. na zabezpieczenie manka mogącego powstać w sklepie oraz deklarację wekslową. Powódka wypełniła weksel na kwotę manka.Od wyroku tego złożyli rewizję pozwany Jan M. oraz Aniela W., Maria K. i Władysław K. jako spadkobiercy zmarłego pozwanego Jana K., domagając się zmiany wyroku i oddalenia powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1.Rewizja pozwanego Jana M. jest nieuzasadniona.Skarżący podpisał jako indosant weksel wystawiony in blanco przez pozwanego Tadeusza K., przy czym w deklaracji wekslowej z dnia 29 maja 1957 r. wyraził zgodę na wypełnienie przez powódkę weksla na taką kwotę szkody (manka), "jaka się okaże". Skarżący nie kwestionuje wysokości szkody powódki (manka), nie może więc w związku z treścią deklaracji zarzucać, że wypełnienie weksla na kwotę manka było niezgodne z porozumieniem stron. Uiszczenie przez powódkę dodatkowej opłaty skarbowej od weksla w rok po jego wystawieniu nie ma istotnego znaczenia, zgodnie bowiem z umową stron (deklaracją) o wysokości sumy wekslowej decydować miała - jak wyżej wspomniano - wysokość szkody powódki ("jaka się okaże"), a nie treść nadruku na urzędowym blankiecie wekslowym (przewidzianym dla weksli na kwotę do 150 zł).Podpisana przez skarżącego deklaracja wekslowa nie jest - wbrew poglądowi rewizji - poręczeniem za dług przyszły i nie określony co do wysokości w rozumieniu prawa cywilnego (art. 627 k.z.), lecz ważną umową stron co do sposobu przyszłego wypełnienia weksla wystawionego in blanco. Słusznie zatem Sąd Wojewódzki uznał, że skarżący odpowiada wekslowo. Powódka jest prawną posiadaczką weksla, indos bowiem przenosi wszystkie prawa z weksla, a gdy indosy - jak w danym wypadku - są in blanco, to posiadacz weksla może wypełnić indos nazwiskiem własnym lub innej osoby, a nawet przenieść weksel na inną osobę bez dalszego indosowania (art. 14 i 16 prawa wekslowego).Niesłuszny jest wreszcie zarzut rewizji, że powódka wskutek nieprzedstawienia weksla do zapłaty w terminie przewidzianym w art. 38 prawa wekslowego utraciła prawo do indosantów. Zamieszczona na wekslu klauzula "bez protestu" nie zwalnia wprawdzie posiadacza od obowiązku przedstawienia weksla do zapłaty we właściwym terminie (art. 38 i 53 pr. weksl.), jednakże dowód niezachowania terminu przedstawienia w tym celu weksla (wystawcy) ciąży w myśl art. 46 ust. 2 prawa wekslowego na tym, kto się na tę okoliczność powołuje wobec posiadacza. Skarżący zarzutu swego w tym względzie niczym nie udowodnił, wobec czego zarzut ten nie może odnieść skutku.2.Nie można natomiast w zasadzie odmówić słuszności rewizji Anieli W., Marii K. i małoletniego Władysława K. jako spadkobierców zmarłego pozwanego Jana K.Z załączonego do akt sprawy protokołu Państwowego Biura Notarialnego w B. z dnia 3 stycznia 1962 r. wynika, że po wydaniu zaskarżonego wyroku Aniela W. (córka) i Maria K. (żona) odrzuciły spadek po Janie K. zmarłym dnia 18 lipca 1961 r. Wymienione nie odpowiadałyby więc za długi spadku (art. 43 prawa spadkowego), a tym samym i za zapłatę dochodzonej kwoty, jeżeli spadek ważnie odrzuciły (a nie np. dla pozoru, na co ewentualnie mogłaby się powoływać powódka).Z treści wymienionego protokołu notarialnego nie wynika jednak - wbrew temu, co twierdzi rewizja - żeby również małoletni Władysław K. odrzucił spadek po ojcu Janie K. (chyba że uczynił to odrębnym aktem). Jeżeli wymieniony nie złożył we właściwym terminie oświadczenia o przyjęciu (z dobrodziejstwem inwentarza) lub odrzuceniu spadku, to stosownie do art. 37 pr. spadk. należy uważać, że spadek przyjął z dobrodziejstwem inwentarza, jeżeli nie miał pełnej zdolności do czynności prawnych w chwili, w której rozpoczął się lub skończył bieg terminu przewidzianego do przyjęcia lub odrzucenia spadku. Kwestia ta wymaga wyjaśnienia, w wypadku bowiem, gdyby Władysław K. nie odrzucił spadku, to odpowiadałby (z dobrodziejstwem inwentarza) tylko za połowę dochodzonej kwoty, skoro drugim spadkobiercą jest jego brat Tadeusz K. (główny dłużnik i wystawca weksla) - oczywiście przy założeniu, że Aniela W. i Maria K. ważnie odrzuciły spadek.Sąd Wojewódzki nie określił w wyroku, w jakim stosunku odpowiadają za zapłatę zasądzonej kwoty spadkobiercy Jana K. (miedzy sobą). Wprawdzie z okoliczności sprawy wynikałoby, że odpowiadają oni w takim stosunku, w jakim dziedziczą spadek, tj. w równych częściach, jednakże treść sentencji wyroku (solidarność) może nasuwać wątpliwości w tym względzie. Spadkobiercy zmarłego dłużnika wekslowego odpowiadają wprawdzie za zapłatę całej sumy wekslowej, jednakże odpowiedzialność ich (między sobą) nie jest solidarna, natomiast sentencja wyroku mogłaby być rozumiana w ten sposób, że każdy ze spadkobierców Jana K. odpowiada za cały dług solidarnie z innymi dłużnikami wekslowymi, co nie odpowiadałoby prawu.Ponieważ zachodzi potrzeba wyjaśnienia wymienionych wyżej wątpliwości co do kręgu spadkobierców, którzy spadek odrzucili, wyrok co do nich (z wyjątkiem Tadeusza K.) podlegał uchyleniu (art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych).Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 383 i 384 k.p.c.).