II CR 933/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Lipiński. Sędziowie: W. Bryl, Z. Trybulski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa (Prezydium WRN, Wydział Finansowy w Ł.) przeciwko Stanisławowi i Annie P. o uzgodnienie księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 10 września 1962 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód żądał usunięcia niezgodności treści księgi wieczystej Kw nr 9456 dotyczącej nieruchomości położonej w K., ul. 19 Stycznia nr 55, z rzeczywistym stanem prawnym przez wykreślenie wpisu stwierdzającego, że pozwani są we wspólności ustawowej właścicielami tej nieruchomości. Żądanie swe powód uzasadniał tym, że wymieniona nieruchomość, jako mienie opuszczone, przeszła z mocy art. 34 dekretu z dnia 8.III.1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87) na własność Skarbu Państwa. Ponadto powód zarzucał, że pozwani nabyli tę nieruchomość wyłącznie na podstawie oświadczenia sprzedawcy, iż Perec G. był właścicielem tej nieruchomości, która następnie w drodze dziedziczenia ustawowego przeszła na sprzedawcę. Zdaniem powoda, dowodem własności Pereca G. mógł być jedynie wyciąg z działu II ks. wiecz., akt notarialny lub orzeczenie sądu, natomiast sprzedawca powinien był wykazać swe prawa spadkobiercy prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu praw do spadku.Pozwani wnosili o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił ustaliwszy, że powód nie ma legitymacji czynnej w sprawie. Ponadto Sąd stwierdził, że w postępowaniu o założenie księgi wieczystej zarówno prawo własności Pereca G., jak i tytuł dziedziczenia sprzedawcy zostały należycie wykazane; wreszcie wyraził pogląd, że wniosek o wykreślenie wpisu właściciela bez wpisania w jego miejsce innej osoby, będącej zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym właścicielem tej nieruchomości, jest niedopuszczalny.Od wyroku tego powód wniósł rewizję i powołując podstawy rewizyjne z art. 371 § 1 pkt 1, 3 i 4 k.p.c., wnosił o jego zmianę i uwzględnienie powództwa bądź o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, rozpoznając rewizję powoda, zważył, co następuje:W sprawie niniejszej istotne znaczenie ma prawidłowe określenie przedmiotu dowodu i wskazanie strony, na której spoczywa ciężar dowodzenia. Z art. 23 pr. rzecz. w związku z art. 18 § 1 pr. rzecz. wynika, że przedmiotem dowodu powinny być następujące fakty:a)że wpis prawa własności spornej nieruchomości na rzecz pozwanych był wadliwy, gdyż prawo to im nie przysługiwało,b)że natomiast właścicielem tej nieruchomości jest powód.Zgodnie z art. 4 p.o.p.c. obowiązek udowodnienia tych okoliczności spoczywa wyłącznie na powodzie.Wychodząc z tych założeń, stwierdzić należy, że zarzuty rewizji nie są słuszne.Trafnie Sąd Wojewódzki ustalił, że powód nie udowodnił, żeby wpis prawa własności spornej nieruchomości na rzesz pozwanych był wadliwy. Wadliwość taka istniałaby w razie błędu w postanowieniu lub wpisie bądź w razie uchybienia przepisom ustawy przy dokonaniu wpisu. Powód zarzucał w pozwie (i zarzut ten podtrzymuje w rewizji), że wadliwość ta, jego zdaniem, polegała na uchybieniu przepisom § 33 rozp. Min. Sprawiedliwości z dnia 28.V.1947 r. o postępowaniu przy zakładaniu ksiąg wieczystych (Dz. U. Nr 45, poz. 235), gdyż pozwani nie załączyli do wniosku o założenie księgi wieczystej dowodu stwierdzającego ich prawo własności do nieruchomości objętej wnioskiem, i że Sąd Wojewódzki - uznając za wystarczający dowód na okoliczność, iż Perec G. był właścicielem tej nieruchomości w 1938 r., zaświadczenie Prezydium MRN w K. z dnia 19.XI.1956 r. (zamiast wyciągu z działu II ks. wiecz., aktu notarialnego lub orzeczenia sądu) oraz odpisy aktów stanu cywilnego (zamiast postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku) na okoliczność, że spadek po Perecu G. przeszedł na sprzedawcę Icchoka G. - naruszył zarówno § 33 cyt. rozp., jak i art. 46 pr. spadk.Stanowisko rewidującego byłoby uzasadnione jedyne wówczas, gdyby sąd zakładający księgę wieczystą nie był uprawniony do uznania, że dokumentami tymi wnioskodawcy uprawdopodobnili swoje prawo własności (§ 38 cyt. rozp. i art. 242 § 1 k.p.c. w związku z art. 4 k.p.n. i § 2 cyt. rozp.). Otóż wbrew wywodom rewizji, a zgodnie z poglądem Sądu I instancji, stwierdzić należy, że aczkolwiek § 33 cyt. rozp. wymaga dokumentu stwierdzającego prawo własności wnioskodawcy, to jednak nie oznacza to, by dokument ten miał stanowić pełny środek dowodowy. Z § 38 cyt. rozporządzenia wynika, że dokument ten ma jedynie uprawdopodobnić prawo własności wnioskodawcy. Uprawdopodobnienie zaś jest surogatem dowodu, zwolnionym od ścisłych formalności dowodowych. Środkiem takim może być nawet pisemne oświadczenie osób trzecich, mające charakter informacji. Właśnie ze względu na to, że przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty nie muszą odpowiadać tym wymaganiom, jakie stawiać należy środkom dowodowym w ścisłym tego słowa znaczeniu, sąd po ich przedstawieniu zarządza dokonanie obwieszczeń publicznych (§ 38, 19-22 cyt. rozp.), które mają na celu ujawnienie praw osób trzecich.W tej sytuacji uznanie przez Sąd Powiatowy dla m. Łodzi zaświadczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. z dnia 19.XI.1956 r. za dokument uprawdopodabniający prawo własności Pereca G. nie narusza ani § 33 w związku z § 38 cyt. rozp., ani art. 242 § 1 k.p.c. To samo dotyczy uznania odpisów skróconych aktów stanu cywilnego za dokumenty uprawdopodabniające prawa sprzedawcy Icchoka G.Należy przy tym zaznaczyć, że zarzut naruszenia art. 46 pr. spadk. jest również nieuzasadniony. Przepis ten jest przepisem prawa materialnego i zgodnie z art. XVIII przep. wprow. pr. spadk. nie ma zastosowania w sprawach spadkowych, w których otwarcie spadku nastąpiło - jak to ma miejsce w niniejszej sprawie - przed dniem 1.I.1947 r.Powód, poza twierdzeniami kwestionującymi prawo pozwanych, nie przedstawił żadnych dowodów mających stwierdzić jego prawo własności. W szczególności powód nie wykazał, by w 1959 r. właścicielem tej nieruchomości był ktoś inny niż Perec G. bądź by jego spadkobiercą był ktoś inny niż Icchok G. A przecież jedynie udowodnienie tych okoliczności pozbawiałoby skutków prawnych zgłoszone przez Icchoka G. w 1955 r. żądanie wydania nieruchomości, która wówczas z mocy art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich przeszłaby na własność Skarbu Państwa. Tym samym więc stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że powód nie udowodnił swego prawa własności, jest słuszne i zarzut naruszenia art. 34 cyt. dekretu oraz art. 23 pr. rzecz. jest nieuzasadniony.Stwierdzić wreszcie należy, że trafny jest również pogląd Sądu Wojewódzkiego, iż żądanie z art. 23 pr. rzecz., gdy chodzi o wpis prawa własności, nie może ograniczać się do żądania wykreślenia dotychczas wpisanego właściciela, jeżeli jest to pierwszy wpis w dziale II ks. wiecz.Celem powództwa z art. 23 jest uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Do zgłoszenia takiego żądania uprawniona jest jedynie osoba, której prawo nie jest wpisane. Dlatego też żądanie pozwu powinno być ujęte w ten sposób, że w miejsce osoby wpisanej jako właściciel - niezgodnie z rzeczywistym stanem prawnym - powinien być wpisany powód, gdyż dopiero w wyniku takiego wpisu nastąpi uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Tak więc również i z tych względów żądanie pozwu, jako nie czyniące zadość wymaganiom art. 23 pr. rzecz., słusznie zostało oddalone.W tym stanie rzeczy, wobec braku uzasadnionych podstaw rewizyjnych, należało rewizję oddalić (art. 383 k.p.c.) oraz zasądzić od powoda na rzecz pozwanych zwrot kosztów postępowania rewizyjnego (art. 100 k.p.c. w związku z art. 390 § 1 k.p.c.).