II PZ 61/63

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana O. przeciwko Legnickim Zakładom Przemysłu Odzieżowego w L. o wynagrodzenie za pracę, na skutek zażalenia powoda od postanowienia Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 8 kwietnia 1963 r., postanowił uchylić zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktycznePowód Jan O. został zwolniony z pracy w Zakładach Przemysłu Odzieżowego w L. bez wypowiedzenia z powodu, jak podano w piśmie z dnia 21 października 1961 r., "fałszowania dokumentów rozliczeniowych pojazdy mechaniczne". Pozwane Zakłady uważały, że powód popełnił oczywiste przestępstwo i dlatego nie zwracały się do rady zakładowej o wyrażenie zgody na zwolnienie powoda z pracy bez wypowiedzenia.Gdy powód wystąpił z roszczeniem o przywrócenie do pracy i zasądzenie odszkodowania za 6 miesięcy w kwocie 10 000 zł, twierdząc, że stosunek pracy trwa, albowiem nie doręczono mu pisma w przedmiocie zwolnienia z podaniem przyczyny, a nadto, że zarzuconego mu przestępstwa nie popełnił, pozwane Zakłady spowodowały wszczęcie przeciw niemu postępowania karnego. W związku z tym Sąd Wojewódzki zawiesił postępowanie do czasu ukończenia sprawy karnej, albowiem ustalenie w postępowaniu karnym, że powód zarzucane mu przestępstwo popełnił, wywrze, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, wpływ na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej.Zażalenie powoda na to postanowienie jest uzasadnione.Według postanowień art. 2 ust. 1p. 1 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. z 1956 r. Nr 2, poz. 11) zakład pracy może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w razie dopuszczenia się przez pracownika przestępstwa, którego popełnienie uniemożliwia zatrudnienie go na zajmowanym stanowisku, jeżeli dopuszczenie się tego przestępstwa jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem.Sytuacja stworzona prawomocnym skazaniem pracownika za popełnienie przestępstwa jest jasna i pracodawca, zwalniając pracownika, wyciąga przewidziane prawem konsekwencje z faktu, który nie może już być kwestionowany.Od ujawnienia przestępstwa do prawomocnego skazania sprawcy może jednak upłynąć i zwykle upływa dłuższy czas. Ustawodawca upoważnił pracodawcę do wyciągnięcia takich samych, jak ze skazującego wyroku, konsekwencji wobec sprawcy zaraz po ujawnieniu przestępstwa, ale pod warunkiem, że popełnienie tego przestępstwa przez określonego pracownika jest oczywiste (np. gdy pracownika przyłapie się na gorącym uczynku kradzieży na szkodę pracodawcy, trudno wymagać od pracodawcy, by nie reagował na to natychmiastowym rozwiązaniem umowy).Ustawodawca wyszedł widocznie z założenia, że w sytuacjach, gdy popełnienie przez pracownika określonego przestępstwa jest oczywiste, nie należy się liczyć z innym wynikiem postępowania karnego, jak skazanie, i zrównał takie sytuacje z tą, jaką stwarza skazujący prawomocny wyrok. Rzecz jasna, że owa oczywista sytuacja musi być na tyle jednoznaczna, że - rozsądnie rzecz oceniając - tylko jeden wynik postępowania karnego może być brany w rachubę. Jeżeli takiej oczywistości brak, pracodawca nie może zwolnić pracownika skutecznie na zasadzie przewidzianej w art. 2 ust. 1p. 1 dekretu i w unormowanym w tym artykule ułatwionym trybie, a ocena, czy w czasie zwalniania omawiany warunek istniał, nie zależy, wbrew sugerowanym odmiennym poglądom, od rozstrzygnięcia wszczętej przeciw pracownikowi sprawy karnej. Gdyby ów-wyrok, a w szczególności skazujący wyrok, wywierał w omawianym zakresie wsteczne skutki, to pracownik zwolniony z pracy pod zarzutem popełnienia przestępstwa, choćby o wymaganej w art. 2 dekretu oczywistości popełnienia przestępstwa nie mogło być w okolicznościach sprawy mowy, musiałby na równi z tym, co do którego nie ma żadnych wątpliwości, że przestępstwo popełnił, czekać z realizacją roszczeń przeciw pracodawcy do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy karnej. Czas ten może się przedłużać i tak też zwykle bywa, a pracownik pozostawałby w sytuacji niepewnej i z tego powodu z reguły bez pracy, a jego roszczenia odszkodowawcze są przecież ograniczone. Stworzenie takich sytuacji byłoby wyraźnie sprzeczne z przepisami i celem dekretu (zapobieganie wypadkom niezgodnego z założeniami społecznymi Państwa Ludowego zwalniania z pracy bez wypowiedzenia).Przy formułowaniu przepisów dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. ustawodawca wykorzystał niewątpliwie unormowanie podobnych zagadnień w Związku Radzieckim i doświadczenia poczynione przy stosowaniu tych przepisów. Prawo Radzieckie przewiduje zwolnienie z pracy w razie popełnienia przez pracownika przestępstwa związanego z pracą w zasadzie tylko wówczas, gdy popełnienie przestępstwa zostało stwierdzone wyrokiem sądowym. Przed uprawomocnieniem się skazującego wyroku pracownik może być jednak przez administrację zakładu pracy "odsunięty od pracy z wstrzymaniem płacy", ale znów tylko wówczas, gdy albo przyznał się do popełnienia przestępstwa, albo został przyłapany na gorącym uczynku. Późniejsze rozstrzygnięcie sprawy karnej albo legalizuje to odsunięcie, albo jego skutki niweczy (Aleksandrów: Radzieckie prawo pracy).Ustawodawca polski świadomie uregulował to zagadnienie nieco odmiennie. Z przyczyn niewątpliwie, o których była już mowa, nie przyjął tymczasowości i warunkowości tkwiącej w "odsunięciu od pracy". Sytuacje, w których, rozsądnie rzecz oceniając, nie może być żadnych wątpliwości co do popełnienia przez pracownika przestępstwa (np. przyznanie się nie nasuwające żadnych zastrzeżeń, przyłapanie na gorącym uczynku) określił poza tym ogólnie jako oczywiste i zrównał je co do sankcji, jakie pracodawca może stosować wobec pracownika, z ustalonymi skazującym wyrokiem karnym. Trzeba jednak podkreślić z naciskiem, że z tych sankcji pracodawca może skutecznie skorzystać tylko wówczas, gdy popełnienie przez pracownika określonego przestępstwa jest naprawdę oczywiste, a tej kwalifikacji nie zastąpi późniejsze skazanie pracownika.Jeżeli jednak w czasie rozstrzygania sprawy z powództwa pracownika o przywrócenie do pracy obowiązuje już prawomocny skazujący pracownika wyrok, to pracodawca może zwalczać żądanie przywrócenia do pracy, powołując się na nowy stan stworzony tym wyrokiem. Wyrok karny nie wywrze jednak wpływu na ocenę zasadności roszczeń odszkodowawczych pracownika, jeżeli rozwiązanie umowy o pracę z przyczyny przewidzianej w p. 1 ust. 1 art. 2 dekretu nie było z braku oczywistości popełnienia przestępstwa usprawiedliwione.Z powyższych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.