I CR 855/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Dąbrowski. Sędziowie: J. Ignatowicz (sprawozdawca), J. Krajewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gertrudy R. przeciwko Poznańskim Zakładom Przemysłu Piekarniczego o 21.700 zł, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 11 lipca 1962 r.,zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 11 lipca 1962 r. Sąd Wojewódzki w Poznaniu zasądził od pozwanych Zakładów na rzecz powódki oraz pozostałych spadkobierców Karola K. kwotę 21.700 zł tytułem wynagrodzenia za korzystanie przez pozwane Zakłady w czasie od 1 października 1952 r. do 30 listopada 1957 r. z pieca piekarniczego, który stanowił własność Karola K. Sąd Wojewódzki uznał za nietrafny zarzut braku legitymacji czynnej po stronie powódki, uzasadniony przez pozwane Zakłady tym, że piec przez nie używany stanowi, jako część składowa nieruchomości, własność współwłaścicielek tejże nieruchomości, a nie powódki i pozostałych spadkobierców, spadkodawca ich bowiem prowadził przedsiębiorstwo piekarnicze w cudzej nieruchomości. Sąd Wojewódzki oparł się przy tym na opinii biegłego, który stwierdził, że piec, o który chodzi w sprawie, może być rozebrany i odłączony od nieruchomości bez jej uszkodzenia. W tych warunkach piec ten może w myśl art. 9 pr. rzecz. stanowić - i stanowi - przedmiot odrębnego prawa własności.Wymieniony na wstępie wyrok zaskarżyło pozwane Przedsiębiorstwo.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przez nieporozumienie został powołany przez Sąd Wojewódzki, jako podstawa prawna rozstrzygnięcia, art. 9 pr. rzecz. stanowiący, że część składowa rzeczy nie może być przedmiotem odrębnych praw rzeczowych, wyjąwszy wypadki przewidziane w ustawie. W razie bowiem uznania, że sporny piec stanowi część składową nieruchomości, właśnie art. 9 stałby na przeszkodzie uznaniu, że spadkobiercom Karola K. przysługuje do tego pieca prawo własności.W rzeczywistości w sprawie chodzi nie o to, czy sporny piec może być, jako część składowa nieruchomości, przedmiotem odrębnego prawa własności, lecz o to, czy stanowi on jej część składową. Jeżeli zaś tak, to odpowiedzi należy szukać nie w art. 9, lecz w art. 4 i 7 prawa rzeczowego.W myśl tego ostatniego przepisu za część składową rzeczy uważa się wszystko, co należąc do niej jako do całości nie może być odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany tej całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego.Pomimo powołania niewłaściwego przepisu Sąd Wojewódzki dokonał oceny stanu faktycznego także w świetle art. 4 pr. rzecz., jednakże ocena ta nie jest wystarczająca do uznania, że sporny piec jest odrębną od nieruchomości rzeczą, ocena ta bowiem jest jednostronna. Sąd Wojewódzki prawidłowo wprawdzie ustalił, kierując się opinią biegłego, że piec ten może być odłączony od nieruchomości bez uszkodzenia budynku, jednakże nie zajął się kwestią, czy takie rozebranie nie spowoduje uszkodzenia lub istotnej zmiany samego pieca, pomimo że pewne dane zawarte w opinii biegłego mogą na to - jak trafnie zarzuca rewizja - wskazywać.Jednakże nawet ustalenie, że rozebranie pieca, o którym mowa, spowodowałoby jego uszkodzenie lub istotną zmianę, nie przesądza jeszcze zagadnienia w tym sensie, że piec ten stanowi część składową budynku, w którym został wmontowany. Odmienna ocena może być bowiem dokonana na podstawie art. 7 pr. rzecz. W myśl tego przepisu przedmioty połączone z rzeczą tylko dla chwilowego użytku nie są uważane za jej część składową. Artykuł ten zawiera przepis szczególny w stosunku do normy art. 4 pr. rzecz. i dlatego przedmiot połączony z rzeczą dla chwilowego użytku nie stanowi jej części składowej, choćby nawet w wyniku odłączenia przedmiot ten lub rzecz, do której został on dołączony, miały ulec na skutek odłączenia uszkodzeniu lub istotnej zmianie.Zgodnie z powszechnie przyjętym poglądem (por. orzecz. S.N. z dnia 19 kwietnia 1950 r. C 441/49 - PiP 1950 nr 11, s. 161 oraz z dnia 16 kwietnia 1958 r. 4 CR 376/57 - Ruch. Pr. i Ekon. 1959 nr 1, s. 334) określenie "chwilowy" użytek nie oznacza użytku krótkotrwałego; może on być nawet długi, byleby tylko z okoliczności wynikało, że nie chodzi o połączenie na stałe. Chodzi więc o wyjaśnienie, w jakim celu tego połączenia dokonano, a więc o zbadanie zamiaru zainteresowanych osób. Jeżeli jest to połączenie - tak jak w sprawie niniejszej - rzeczy należącej do jednej osoby (dzierżawcy) z budynkiem należącym do drugiej osoby (właściciela), to ich wola ma dla omawianego problemu rozstrzygające znaczenie. Jeżeli więc w myśl umowy połączenie nastąpiło tylko na czas trwania umowy dzierżawy, z tym zastrzeżeniem, że po jej upływie dzierżawca ma przyłączone rzeczy oddzielić (z ewentualnym przywróceniem budynku do stanu poprzedniego), to użytek ma charakter chwilowy w rozumieniu art. 7 pr. rzecz., a tym samym przyłączone przedmioty nie tracą swej odrębności i nadal stanowią własność dotychczasowego właściciela. Te wszystkie kwestie nie zostały przez Sąd Wojewódzki wyjaśnione.Nie wiadomo też, dlaczego Sąd Wojewódzki zasądził dochodzoną kwotę na rzecz wszystkich spadkobierców, pomimo że powódką była wyłącznie Gertruda R. Kwotę tę zasądził przy tym Sąd Wojewódzki bez określenia, w jakim stosunku przypada ona poszczególnym spadkobiercom, co oznacza, że przyznał im ją w częściach równych, a to z kolei nie jest zgodne z postanowieniem o stwierdzeniu praw spadkowych, z którego wynika, że udziały poszczególnych spadkobierców spadku nie są równe.Z zasad powyższych, wobec niewyjaśnienia okoliczności istotnych dla sprawy, zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę z mocy art. 384 k.p.c. przekazać Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.