I CZ 121/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross (sprawozdawca). Sędziowie: J. Ignatowicz, Z. Masłowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Józefa K. o stwierdzenie praw do spadku, na skutek zażalenia uczestnika postępowania Ryszarda K. na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 12 czerwca 1962 r.,zażalenie odrzucił.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Koszalinie w toku postępowania wszczętego na skutek rewizji Ryszarda K. od postanowienia Sądu Powiatowego w Szczecinku z dnia 12 czerwca 1962 r. odrzucił zażalenie Ryszarda K. na swoje postanowienie z dnia 21 maja 1962 r., oddalające jego wniosek o wyłączenie sędziów Sądu Wojewódzkiego, oraz skazał Ryszarda K. na grzywnę 400 złotych.W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że na postanowienie co do wyłączenia sędziów zażalenie nie przysługuje. Wymierzenie zaś grzywny nastąpiło z powodu użycia przez K. w zażaleniu wymienionych w uzasadnieniu obelżywych zwrotów, ubliżających powadze Sądu.W zażaleniu na omówione ostatnio postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie Ryszard K. wnosił o jego uchylenie, podtrzymując zarzuty, które jego zdaniem uzasadniały zgłoszone żądanie wyłączenia sędziów, oraz zwalczając uzasadnienie wymierzenia mu grzywny.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Kodeks postępowania cywilnego w obecnym swoim brzmieniu realizuje w sposób konsekwentny zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego w sprawach cywilnych oraz ustanawia w art. 370 § 1 k.p.c. jako sąd rewizyjny: dla spraw rozpoznawanych w pierwszej instancji przez sądy powiatowe - sąd wojewódzki, a dla spraw, które w pierwszej instancji rozstrzygają sądy wojewódzkie - Sąd Najwyższy. Zgodnie z takim ukształtowaniem systemu postępowania sądowego orzeczenia wydawane przez sąd rewizyjny zaskarżeniu w zwykłym trybie nie podlegają.Jeśli chodzi o zażalenia, które, jak wiadomo, przysługują tylko w wypadkach w ustawie przewidzianych, to przepis art. 391 § 1 k.p.c. daje wyraz zasadzie dwuinstancyjności przez podkreślenie, że na wymienione w tym artykule postanowienia sądu i zarządzenia przewodniczącego zażalenie przysługuje do sądu rewizyjnego. Na takie znaczenie sformułowania art. 391 § 1 k.p.c. zwrócił już uwagę Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 18.XII.1951 r. C 1612/51 (opublikowanym w OSN 1953, poz. 23), w którym w związku ze zmianą obowiązującego poprzednio systemu trójinstancyjnego na dwuinstancyjny stwierdził, że wszelkie orzeczenia sądów drugiej instancji są ostateczne.Nie można natomiast zgodzić się z wyrażanym niekiedy poglądem, że nie są ostateczne takie orzeczenia sądów drugiej instancji, które rozstrzygają rozpoznawane w tym sądzie zagadnienie po raz pierwszy. Na poparcie takiego zapatrywania przytacza się treść art. 369 § 1 k.p.c. (mającą się stosować - na podstawie art. 394 § 3 - także do zażaleń), z której rzekomo ma wynikać, że środek odwoławczy przysługuje w każdym wypadku, gdy chodzi o orzeczenie pierwszej instancji, a więc przysługuje nie tylko od orzeczeń sądu pierwszej instancji. Rozumowanie takie jest jednak chybione. Przede wszystkim bowiem przepis art. 394 § 1 bynajmniej nie uzasadnia sięgania do normy art. 369 § 1 w sytuacji, gdy sprawa, o którą chodzi, jest całkowicie unormowana w rozdziale dotyczącym zażaleń, a w szczególności w cytowanym już art. 391 § 1 k.p.c. Poza tym treść, jaką zwolennicy krytykowanego zapatrywania pragną nadać art. 369 § 1, wcale z przepisu tego nie wynika. Trudno też byłoby wyobrazić sobie takie orzeczenie sądu drugiej instancji, od którego mogłaby przysługiwać rewizja. Ponieważ zaś, jak to już wyżej wskazano, sądem rewizyjnym może być nie tylko sąd wojewódzki, lecz także Sąd Najwyższy, od którego orzeczeń zwykłe środki odwoławcze są pojęciowo wyłączone, przeto nie może być trafna koncepcja, która bez wyraźnego przepisu ustawy musiałaby prowadzić do odmiennego traktowania orzeczeń sądu rewizyjnego zależnie od tego, czy funkcje takiego sądu wykonywał sąd wojewódzki, czy też Sąd Najwyższy.Wreszcie przeciwko podobnej wykładni przemawia w sposób kategoryczny treść powołanego na wstępie niniejszych rozważań fragmentu art. 391 § 1 k.p.c., który gdyby miał dopuszczać zażalenie także na orzeczenia sądu rewizyjnego dotyczące przedmiotu rozpoznawanego po raz pierwszy, to musiałby mówić o kierowaniu zażaleń nie do sądu rewizyjnego, lecz do sądu nadrzędnego, jak to np. ma miejsce w dziale dotyczącym wyłączenia sędziego, gdzie w art. 53 mowa jest o sądzie w toku instancji przełożonym.Z przytoczonych wyżej rozważań wynika, że postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 12.VI.1962 r. - podobnie zresztą, jak i poprzednie postanowienie tego Sądu z dnia 21.V.1962 r. - bez względu na przedmiot, jakiego dotyczyły, nie podlegają zaskarżeniu choćby z tej przyczyny, że wydane zostały przez sąd rewizyjny i jako takie są ostateczne.