VI KO 19/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Zembaty.Sędziowie: A. Pyszkowski (sprawozdawca), K. Wagner (współsprawozdawca).Prokurator: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa S., Arkadiusza K., Ignacego B., Mariana S. i Jana K., oskarżonych z art. 1 § 3 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68), po wysłuchaniu wniosku prokuratora, uchwalił przedstawione przez Sąd Wojewódzki w Olsztynie w trybie art. 390 § 1 k.p.k. kwestie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy:1. "Czy sąd I instancji może ocenić podstawy wznowienia śledztwa, jeżeli sąd rewizyjny uprzednio uchylił wyrok tego sądu w trybie art. 388 § 2 k.p.k. i akta przekazał prokuratorowi celem uzupełnienia w kierunku wznowienia śledztwa i ewentualnego objęcia oskarżeniem innych osób, co do których śledztwo uprzednio zostało umorzone?2. Czy w myśl art. 2453a § 1 k.p.k. stanowi podstawę do wznowienia śledztwa dowód z przeprowadzonej ponownie ekspertyzy, która jest odmienna w sposób istotny od ekspertyzy przeprowadzonej już na te same okoliczności w śledztwie przed jego umorzeniem?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Przed zmianami przepisów kodeksu postępowania karnego, zapoczątkowanymi ustawą z dnia 27 kwietnia 1949 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 238), wznowienie umorzonego śledztwa mogło nastąpić na mocy postanowienia sądu wydanego na wniosek oskarżyciela publicznego, jeżeli przedstawił on nowe, poprzednio nie znane mu fakty lub dowody, rokujące możność wykazania winy oskarżonego (art. 613). Umorzone dochodzenie mogło być na nowo podjęte w razie ujawnienia nowych okoliczności (art. 252). Ocena zatem co do śledztwa, czy ujawniono nowe fakty lub dowody, należała do sądu. Podobnie co do dochodzenia, ze względu na ujęcie od strony obiektywnej sformułowania "w razie ujawnienia nowych okoliczności": sąd po otrzymaniu aktu oskarżenia i w dalszym toku postępowania musiał zbadać, czy rzeczywiście ujawnione zostały nowe okoliczności usprawiedliwiające wznowienie. Prawomocne umorzenie dochodzenia powodowało wygaśniecie prawa skargi i gdyby się okazało, że okoliczności, na podstawie których wznowiono dochodzenie zakończone wniesieniem aktu oskarżenia, nie były w istocie nowe, wnoszący ten akt oskarżenia nie był uprawnionym oskarżycielem, co zawsze powoduje przewidziane w ustawie skutki.Przedstawiony stan prawny uległ zmianie po wejściu w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 1949 r. W związku ze zniesieniem podziału postępowania przygotowawczego na "dochodzenie" i "śledztwo" usunięto przepis art. 613 k.p.k., natomiast wprowadzono art. 246, według którego wznowienie umorzonego śledztwa mogło nastąpić wówczas, gdy prokurator uznał, że ujawniono nowe, istotne okoliczności, nie znane w poprzednim postępowaniu. Tym samym więc sąd został pozbawiony prawa wnikania w podstawy decyzji prokuratora.Dekret z dnia 21 grudnia 1953 r. (Dz. U. Nr 46, poz. 309) wprowadził ponownie dochodzenie obok śledztwa i kwestię wznowienia zarówno śledztwa, jak i dochodzenia unormował jednakowo w ten sposób, iż może ono nastąpić tylko w razie ujawnienia nowych okoliczności, nie znanych w poprzednim postępowaniu, przy czym stosowne postanowienie wydaje prokurator nadrzędny nad prokuratorem prowadzącym lub nadzorującym śledztwo albo dochodzenie (art. 2453 i art. 2459). W ten sposób przywrócono sądowi prawo oceny słuszności wznowienia śledztwa, skoro ustawa użyła ponownie w obiektywnej formie określenia do wskazania podstawy tego wznowienia.Reasumując powyższe, należy stwierdzić, że od czasu wejścia w życie wspomnianego dekretu z 1955 r. postanowienie prokuratora o umorzeniu śledztwa, jeśli nie zostało zaskarżone, staje się prawomocne (nie może już być odwołane przez ten sam organ) i wskutek tego wygasa prawo skargi oskarżyciela publicznego o czyn objęty takim postanowieniem. Badanie przez sąd - w wypadku otrzymania aktu oskarżenia sporządzonego w wyniku wznowienia śledztwa - czy nie zachodzą ujemne przesłanki procesowe (art. 3 k.p.k.), musi się zatem rozciągać w tej sytuacji na okoliczność, czy ten akt oskarżenia nie został wniesiony mimo wygaśnięcia prawa do oskarżenia, a więc czy wznowienie śledztwa było słuszne. Sprawdzenie, czy skarga pochodzi od uprawnionego oskarżyciela (art. 2 § 1 k.p.k.) jest zawsze - w świetle ustawy, a w szczególności w świetle przepisów art. 3, 251 i 378 k.p.k. - wprost obowiązkiem sądu.Zmiany, które w zakresie uregulowanym przez przepis art. 2453 k.p.k. wprowadziła ustawa z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 229), w szczególności przez określenie, że nowe okoliczności mają być "istotne", nie dają podstaw do innego ujęcia rozpatrywanego zagadnienia.Uprawnienie sądu I instancji do oceny słuszności wznowienia śledztwa jest zachowane również wtedy, gdy sąd rewizyjny na mocy art. 388 § 2 k.p.k. przekazał akta oskarżycielowi publicznemu celem uzupełnienia śledztwa lub dochodzenia. W wypadku tym - jak stanowi ostatnie zdanie powołanego artykułu - przepis art. 305 § 3 stosuje się odpowiednio. Oznacza to, że dotychczasowy akt oskarżenia uległ zniesieniu, albowiem w myśl art. 305 § 3 k.p.k. oskarżyciel publiczny bądź składa nowy akt oskarżenia, bądź umarza sprawę. Jeśli więc oskarżyciel wniósł nowy akt oskarżenia, to postępowanie przed sądem toczy się na nowo i w takiej sytuacji nie może być mowy o związaniu sądu I instancji jakimkolwiek ustaleniem innego sądu, a więc i sądu rewizyjnego, wówczas bowiem nie wchodzi w grę art. 392 k.p.k. W wyroku z dnia 15 października 1952 r. I K 1585/51 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w nowym postępowaniu toczącym się wskutek nowego aktu oskarżenia sąd I instancji nie jest związany jakimkolwiek ustaleniem innego sądu jako rewizyjnego, gdyż inaczej prowadziłoby to w istocie do pozbawienia oskarżonego orzeczenia pierwszej instancji (OSN 17/53).Uzasadnienie orzeczenia sądu rewizyjnego wiąże w danej sprawie sąd, któremu sprawę przekazano (art. 392 k.p.k.), który zatem rozpatruje ją ponownie na podstawie tego samego aktu oskarżenia.2. Przewidziane w art. 2453a k.p.k. wznowienie umorzonego śledztwa opierać się musi na ujawnieniu nowych, istotnych okoliczności. Kwestia, czy dana okoliczność jest nowa i czy jest istotna, pozostaje zawsze do oceny w konkretnym wypadku przez sąd orzekający merytorycznie. Nie stanowi jednak takiej okoliczności samo ponowne przesłuchanie świadka lub ponowne zasięgnięcie opinii biegłego co do okoliczności, które już przedtem były znane prowadzącemu śledztwo. Chodzi o to, aby dane okoliczności nie były przedmiotem postępowania dowodowego. Odmienne stanowisko w tym przedmiocie mogłoby łatwo wprowadzić całkowitą fikcyjność podstawy wznowienia, stosowanego po prostu w drodze przesłuchania raz jeszcze osoby przesłuchanej już na dane okoliczności. W ten sposób zresztą wznowienie śledztwa mogłoby nastąpić wielokrotnie, przy czym za każdym razem odżywałoby w postępowaniu sądowym zagadnienie jego prawomocności.