IV K 961/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Gdowski.Sędziowie: T. Rek, S. Kotowski (sprawozdawca).Prokurator: L. Michelis.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Ryszarda S. oskarżonego z art. 1 § 1 u.k.d. i Władysławy S. oskarżonej z art. 27 k.k. w związku z art. 1 § 1 u.k.d., po rozpoznaniu założonej przez prokuratora rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 31 marca 1960 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3 i 388 § 1 k.p.k.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.Wyrokiem z dnia 31 marca 1960 r. Sąd Wojewódzki we Wrocławiu na podstawie art. 3 lit. c) k.p.k. umorzył postępowanie karne w stosunku do:1) Ryszarda S. oskarżonego o to, że:I. w okresie od września 1957 r. do lutego 1958 r. w W. i S. bez zezwolenia właściwych władz dokonał obrotu wartościami dewizowymi w ten, sposób, że na zlecenie swego brata Mariana S. zamieszkałego w USA wypłacił Alojzemu R. kwotę 20.900 zł,II. w maju 1957 r. w W. bez zezwolenia właściwych władz dokonał obrotu wartościami dewizowymi w ten sposób, że na zlecenie swego brata Mariana S. zamieszkałego w USA wypłacił Stefanowi J., Rozalii, Stanisławowi, Józefowi i Wacławowi K. po 500 zł w zamian za otrzymane od ich rodziny zamieszkałej w USA 50 dolarów;III. w październiku 1957 r. w W. bez zezwolenia właściwych władz dokonał obrotu wartościami dewizowymi w ten sposób, że na zlecenie swego brata Mariana S. zamieszkałego w USA wypłacił Lejzorowi G. kwotę 7.125 zł w zamian za otrzymane od rodziny wyżej wymienionego zamieszkałej w USA 75 dolarów;2) Władysławy S. oskarżonej o to, że w okresie od września 1957 r. do lutego 1958 r. w W. udzieliła pomocy Ryszardowi S. do popełnienia czynu opisanego w punkcie I aktu oskarżenia w ten sposób, że wypełniła własnoręcznie przekazy pocztowe i wysłała gotówkę do Alojzego R.Od tego wyroku Prokurator założył rewizję, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Rewizja ta zarzuca zaskarżonemu wyrokowi obrazę przepisu art. 3 k.p.k. wskutek błędnej interpretacji przepisu art. 2453 k.p.k.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyraził pogląd, że śledztwo, jakie toczyło się przeciwko oskarżonemu Ryszardowi S., po umorzeniu postanowienia Prokuratora Wojewódzkiego w W. w dniu 29 marca 1958 r. nie mogło być podjęte postanowieniem tegoż Prokuratora z dnia 20 stycznia 1960 r., jako prawomocnie umorzone, lecz jedynie mogło być wznowione postanowienie Prokuratora Generalnego jako Prokuratora nadrzędnego nad Prokuratorem prowadzącym śledztwo.Pogląd ten jest całkowicie błędny. Śledztwo umorzone może być podjęte na nowo bądź wznowione. Jedyną okolicznością, od której zależy, czy umorzone śledztwo może być podjęte na nowo, czy też wznowione, jest przedstawienie podejrzanemu zarzutów w toku umorzonego śledztwa. Przez przedstawienie zarzutów (art. 237 § 1 k.p.k.) należy rozumieć sporządzenie przez prowadzącego śledztwo postanowienia o przedstawieniu zarzutów i ogłoszenie tego postanowienia podejrzanemu.Jeżeli w toku umorzonego śledztwa zarzutów podejrzanemu nie przedstawiono, to po umorzeniu śledztwa może ono być podjęte na nowo postanowieniem prokuratora, który je poprzednio prowadził lub nadzorował (art. 2453 k.p.k.). Kodeks postępowania karnego nie wymienia, nawet ogólnie, przyczyn, dla jakich śledztwo umorzone w stosunku do podejrzanego, któremu w toku tego śledztwa nie przedstawiono zarzutów, może być podjęte na nowo. Należy więc przyjąć, że wszelkie okoliczności świadczące o błędności poprzedniej decyzji o umorzeniu śledztwa mogą powodować podjęcie śledztwa na nowo.Jeżeli zaś w toku umorzonego śledztwa przedstawiono podejrzanemu zarzuty, to po prawomocnym umorzeniu śledztwa może ono być wznowione postanowieniem prokuratora nadrzędnego nad prokuratorem prowadzącym lub nadzorującym umorzone poprzednie śledztwo (art. 2453a k.p.k.), przy czym wznowienie to może nastąpić jedynie wówczas, gdy ujawniono nowe istotne okoliczności, nie znane w poprzednim postępowaniu.Odrębność obu sytuacji, o których wyżej mowa, wynika z całej koncepcji śledztwa przyjętej w polskim kodeksie postępowania karnego. Śledztwo bowiem (art. 236 k.p.k.) rozpoczyna się od chwili podjęcia postanowienia o wszczęciu śledztwa, które wskazuje czyn będący przedmiotem śledztwa i kwalifikację prawną czynu. Postanowienie to odnosi się zawsze do określonego czynu i stanowi prawną podstawę do podjęcia czynności śledczych, a więc czynności, które przede wszystkim zmierzają do ustalenia, czy istotnie popełnione zostało przestępstwo, a następnie do wykrycia sprawcy i wypełnienia innych zadań wymienionych w art. 233 § 1 k.p.k. Dopiero gdy ujawniono sprawcę czynu będącego przedmiotem śledztwa, sporządzone zostaje postanowienie o przedstawieniu zarzutów i ogłoszone podejrzanemu. Od tej chwili śledztwo toczy się przeciwko określonej osobie, która ma prawa strony.Tak więc dwóm fazom śledztwa odpowiadają dwie formy uchylenia postanowienia o jego umorzeniu. Jeśli w pierwszej fazie, od chwili sporządzenia postanowienia o wszczęciu śledztwa do chwili przedstawienia zarzutów określonemu podejrzanemu, istnieje osoba lub grono osób, które można podejrzewać o sprawstwo czynu określonego w postanowieniu o wszczęciu śledztwa, to osoby te mogą być badane w charakterze świadków, mogą składać oświadczenia, lecz nie mogą być, z wyjątkiem wskazanym w przepisie art. 237 § 4 k.p.k., przesłuchiwane w charakterze podejrzanych. W tej fazie śledztwa umorzenie może nastąpić również z przyczyny, jaka wystąpiła w tej sprawie, a więc z powodu błędu prowadzącego śledztwo co do okoliczności, czy czyn objęty postanowieniem o wszczęciu śledztwa jest przestępstwem. Prowadzący śledztwo, stojąc na stanowisku, że czyn ten nie wyczerpuje znamion przestępstwa, umorzył śledztwo, nie przedstawiając oskarżonemu Ryszardowi S. zarzutów.Fakt, że późniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego (VI KO 43/59) czyn tego samego rodzaju co czyn objęty postanowieniem o wszczęciu następnie umorzonego śledztwa uznało za wyczerpujący znamiona przestępstwa, jest okolicznością wskazującą na to, że postanowienie o umorzeniu śledztwa z dnia 29 marca 1958 r. było błędne, co mogło spowodować podjęcie umorzonego śledztwa na nowo, gdyż oskarżonemu Ryszardowi S. nie przedstawiono do dnia 29 marca 1958 r. zarzutów.Zaznaczyć również należy, że przeciwko oskarżonemu Władysławowi S. śledztwo w ogóle nie było umorzone.W świetle powyższych rozważań rewizję Prokuratora należy uznać za słuszną. Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.