VI KO 43/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski. Sędziowie: A. Bachrach (sprawozdawca), T. Gdowski, A. Poźniczek, Z. Kubec, J. Majewski, T. Rek. Prokurator: H. Furmankiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stefanii H. i innych oskarżonych z art. 3, 4 ustawy dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 133), uchwalił przekazaną przez zwykły skład sędziów Sądu Najwyższego na podstawie art. 390 k.p.k. kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy w świetle przepisów art. 3 i 4 ustawy dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 133) oraz art. 1 ustawy karnej dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 134) jest przestępstwem dewizowym działanie polegające na zawarciu i realizacji przez krajowca dewizowego umowy z cudzoziemcem dewizowym, w myśl której cudzoziemiec przesyła towar do Polski z poleceniem skierowanym do krajowca sprzedaży tego towaru w kraju i wypłaty wskazanym przez cudzoziemca krajowcom dewizowym określonych sum pieniężnych pochodzących ze sprzedaży tegoż towaru, jeśli jednocześnie należy przyjąć, że przesyłki towarowe są finansowane w zagranicznej walucie przez cudzoziemców dewizowych zamieszkałych za granicą w celu obdarowania krewnych?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneStosownie do art. 3 ustawy dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 133) wartościami dewizowymi są miedzy innymi pieniądze mające w kraju obieg ustawowy, jeżeli stanowią one przedmiot lub środek obrotów z cudzoziemcami dewizowymi.Przez obrót wartościami dewizowymi ustawa ta (art. 4) rozumie między innymi zawieranie i wykonywanie umów, w wyniku których następuje przeniesienie własności lub posiadania wartości dewizowych.Jak wynika z treści wyżej przytoczonych przepisów, obrotem wartościami dewizowymi w rozumieniu powołanej ustawy jest między innymi dokonywanie przez cudzoziemca dewizowego z krajowcem dewizowym transakcji kupna-sprzedaży, w wyniku których następuje przeniesienie własności krajowych środków płatniczych (pieniędzy polskich) na cudzoziemca.Ta niewątpliwa wola ustawodawcy znajduje wyraz w ustalonej wykładni prawa i praktyce sądowej. Obcokrajowcy dewizowi, którzy bez zezwolenia albo wbrew jego warunkom zawierają umowę kupna-sprzedaży z krajowcami dewizowymi, na podstawie której to umowy przyjmują od krajowców dewizowych polskie środki płatnicze, ponoszą odpowiedzialność z art. 1 ustawy karnej dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 134).Kwestia prawna przedstawiona do rozstrzygnięcia dotyczy sytuacji w której cudzoziemiec dewizowy dokonuje na polskim obszarze dewizowym sprzedaży przedmiotów nabytych za zagraniczne środki płatnicze w zamian za polskie środki płatnicze, przy czym działa on przez podstawioną na swoje miejsce inną osobę, a mianowicie krajowca dewizowego. To wejście innej osoby (krajowca dewizowego) w miejsce obcokrajowca przy transakcji sprzedaży w celu uzyskania polskich pieniędzy i dysponowania nimi zgodnie z wolą cudzoziemca dewizowego w niczym nie zmienia istoty rzeczy z punktu widzenia finansowo-dewizowego. W świetle zaś ogólnych zasad prawa karnego stanowi ono formę współsprawstwa osób naruszających zakaz wyrażony w art. 1 ustawy karnej dewizowej. Obaj zatem sprawcy współdziałający w porozumieniu ze sobą ponoszą odpowiedzialność na tej samej podstawie prawnej.Wykładnia, że czyn zabroniony przez prawo cudzoziemcowi dewizowemu traci cechy bezprawności, jeśli na polecenie cudzoziemca dokonany zostanie przez krajowca dewizowego, byłaby oczywiście nieprawidłowa.Wspomniany zakaz sprzedaży, wynikający z art. 3 i 4 ustawy dewizowej i chroniony przez art. 1 ustawy karnej dewizowej, nie dotyczy - rzecz jasna - osób obdarowanych, których żaden przepis ustawy dewizowej nie pozbawia uprawnienia do dysponowania swą własnością pochodzącą z darowizny, nie wyłączając sprzedaży. Sprzedaż zatem własności uzyskanej w drodze darowizny przez krajowca dewizowego od cudzoziemca dewizowego nie jest przestępstwem dewizowym.Z tych powodów Sąd Najwyższy w rozszerzonym składzie rozstrzygnął przedstawioną kwestię prawną jak wyżej.