I K 1567/52

SentencjaSąd Najwyższy przy udziale Prokuratora po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 1953 r. sprawy: 1) Jana C., 2) Jana K., 3) Eugeniusza P., 4) Jerzego B. i 5) Władysława B., oskarżonych z art. 1 § 2 ustawy karnej dewizowej z dnia 28.III.1952 r. oraz z art. 290 § 1 k.k. i z art. 293 w związku z art. 290 § 1 k.k., z powodu rewizji założonej przez oskarżonych i prokuratora od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 17 października 1952 r. sygn. IV.K. 220/52 - na podstawie art. 375, 384 pkt. 2, 387, 469, k.p.k. i art. 4 dekr. o o.s.k.:1)poprawia błędną kwalifikację czynów przypisanych oskarż. Eugeniuszowi P. w ten sposób, że uznaje, że wszystkie przypisane mu czyny stanowią jedno przestępstwo z art. 1 § 1 ust. karn. dew. z dnia 28.III.1952 r., a nie dwa przestępstwa z art. 2 § 1 i 2 tej ustawy;2)uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej kar łącznych wymierzonych oskarż. Jerzemu B. i Janowi K., oraz w części dotyczącej kary łącznej i kar poszczególnych, wymierzonych osk. Eugeniuszowi P.3)z mocy art. 1 § 1 ust. karn. dew. z dnia 28.III.1952 r. skazuje osk. Eugeniusza P. na karę... więzienia i grzywnę w kwocie...,4)zmienia zaskarżony wyrok w części dotyczącej kar wymierzonych oskarż. Janowi C. i Jerzemu B. i Janowi K. w ten sposób, że za przypisane im przestępstwa dewizowe skazuje: C. i B. na karę ... więzienia oraz po ... grzywny każdego, zaś K. na karę ... więzienia i grzywnę ...5)w pozostałej zaskarżonej części wyrok utrzymuje w mocy,6)na podstawie art. 4 ustawy z dnia 22.XI.1952 r. o amnestii ...Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem zostali skazani:1) Jan C.z art. 1 § 2 ustawy karno dewizowej z dnia 28.III.1952 r. na karę ... więzienia i ... grzywny za to, że w okresie od maja 1950 r. do grudnia 1951 r. w ... jako zwrotniczy stacji PKP, bez zezwolenia dokonywał obrotu wartościami dewizowymi w ten sposób, że otrzymane od bliżej nieustalonej osoby banknoty dolarowe USA w ogólnej ilości ponad 2.500 wręczał Jerzemu B. i Eugeniuszowi P., którzy działając z nim w porozumieniu za otrzymane od niego dolary, już to bezpośrednio sami jak P., już to za pośrednictwem innych osób, jak B., nabywali poza granicami Państwa Polskiego wyroby użytkowe ze złota i innych szlachetnych metali w postaci zegarków - nie mając zezwolenia na wywóz wartości dewizowych i bez kontroli dewizowej przeprowadzili te zegarki poza granice Polski, doręczając je następnie w ilości około 137 szt. temuż C., który z obrotu wartościami dewizowymi - sprzedając otrzymane zegarki od B. i P. z zyskiem na "czarnym rynku" i dochodząc w ten sposób do posiadania nowych i większych wartości dewizowych, uczynił sobie stałe źródło dochodów.2) Jan K.a) z art. 1 § 1 ustawy karno dewizowej na karę ... więzienia i ... grzywny za to, że w październiku wzgl. listopadzie 1951 r. na trasie ..., będąc konduktorem PKP obsługującym pociągi tranzytowe, bez wymaganego zezwolenia dokonywał obrotu wartościami dewizowymi w ten sposób, że otrzymane od bliżej nieustalonej osoby banknoty dolarowe w ilości 327 dolarów USA, po przewiezieniu ich przez część obszaru polskiego dewizowego, doręczył Jerzemu B., który, działając z nim w porozumieniu, za pośrednictwem innych osób nabył poza granicami Państwa Polskiego wyroby użytkowe ze złota i innych szlachetnych metali w postaci zegarków, nie mając zezwolenia na wywóz wartości dewizowych i bez kontroli dewizowej, przeprowadzając te zegarki przez granice Polski, a następnie w ten sposób sprowadzone zegarki, doręczał temuż K. w ilości 17 sztuk, który je spieniężył, względnie odstąpił osobie, która doręczyła mu banknoty dolarowe,b) z art. 293 k.k. w zw. z art. 290 § 1 k.k. na karę ... więzienia za to, że w czerwcu, lipcu i sierpniu 1951 r. w ... nakłonił Władysława B., dyspozytora drużyn konduktorskich do przyjęcia 500 zł w 3 ratach po 200, 100 i 200 zł w związku z pełnieniem przez niego służby w pociągach tranzytowych na trasie ... łącznie zaś na karę ... więzienia oraz ... grzywny,3) Jerzy B.a) z art. 1 § 2 ustawy karno dewizowej na karę ... więzienia i ... grzywny za to, że w okresie od maja do grudnia 1951 r. z wyłączeniem okresu od końca czerwca do połowy sierpnia, na trasie ... będąc konduktorem PKP obsługującym pociągi tranzytowe, bez wymaganego zezwolenia dokonywał obrotu wartościami dewizowymi w ten sposób, że za otrzymane od Jana C. i Jana K. banknoty dolarowe USA w ogólnej ilości ponad 2.500 zł za pośrednictwem osób trzecich, nabywał wyroby użytkowe ze złota i innych szlachetnych metali w postaci zegarków poza granicą Polski, które przemycane były przez granice przez osoby trzecie bez kontroli dewizowej i uiszczenia opłat celnych, a następnie przez niego doręczane C. i K., przy czym dochodząc w ten sposób do posiadania około 130 zegarków, z których dla siebie zatrzymał około 20 sztuk, uczynił sobie stale źródło dochodów,b) z art. 293 k.k. w związku z art. 290 § 1 k.k. na karę ... więzienia za to, że od czerwca do grudnia 1951 r. w ... nakłonił Władysława B. dyspozytora drużyn konduktorskich, do przyjęcia 800 zł i złotego zegarka damskiego, w związku z pełnieniem przez niego służby na pociągach tranzytowych na trasie ... - łącznie, zaś na karę ... więzienia i .. grzywny.4) Eugeniusza P.z art. 2 § 1 i 2 ust. karno dew. dwukrotnie, oraz łącznie na karę ... więzienia i .. grzywny za to, że w czasie od maja do lipca 1950 r. na trasie ..., będąc konduktorem PKP, obsługującym pociągi tranzytowe, bez wymaganego zezwolenia i uchylając się od kontroli dewizowej, wywiózł 360 dolarów USA otrzymane od C. poza granice Państwa Polskiego i nabył od nieustalonego bliżej "Cześka" łącznie 24 zegarki z metali szlachetnych, po czym przemycił je poza granice Państwa Polskiego bez kontroli dewizowej i uiszczenia opłat celnych, otrzymując w zamian za każdy zegarek kwotę 3.000 zł wg dawnej relacji złotego, tj. łącznie 72.000 zł z tym, że dopuścił się on dwóch czynów, a mianowicie:a) przeprowadził poza granice Państwa Polskiego 360 dolarów USA, otrzymane od C., uchylając się od kontroli dewizowej, ib) przeprowadził przez granice Państwa Polskiego, uchylając się od kontroli dewizowej - nabyte w ... zegarki w ilości 24 szt. stanowiące wyroby użytkowe ze złota i innych szlachetnych metali.6) Władysław B.z art. 290 § 1 k.k. na karę ... więzienia za to, że w czasie od maja do grudnia 1951 r. w ... jako dyspozytor drużyn konduktorskich stacji PKP, przyjmował dla siebie korzyści majątkowe od konduktorów obsługujących zagraniczne pociągi tranzytowe, m.in. przyjął od Jana K. 500 zł., od Jerzego B. 800 zł i złoty zegarek damski, od Ch. 1.000 .zł., od Stanisława G. zegarek niklowy "Doxa", od K. zegarek niklowy "Doxa", od Stanisława Cz. wieczne pióro, a od innych przeciętnie do 100 zł. miesięcznie, osiągając w ten sposób z tego źródła 3.500 zł. miesięcznie.Wyrok ten zaskarżyli odrębnymi rewizjami Prokurator Wojewódzki dla m. st. Warszawy oraz wszyscy wymienieni oskarżeni...Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. 1. Według ustaleń Sądu Wojewódzkiego, osk. Eugeniusz P., nabywając w kraju nielegalnie dolary, dokonywał czynności, w których wyniku miało nastąpić przeniesienie z Polski za granicę dolarów Stan. Zjedn. Am. Półn. Ustalenie to nakazuje przyjąć, iż osk. P. dopuścił się obrotu wartościami dewizowymi (art. 4 pkt. 1, 2 i 3 ustawy dewizowej z 28.III.1952 r. Dz. U. Nr 21, poz. 133). Wobec tego, że osk. Eugeniusz P. nie miał zezwolenia na ten obrót, należało skazać go na podstawie miarodajnego w tym przypadku art. 1 § 1 ustawy karnej dewizowej z 28.III.1952 r. Dz. U. Nr 21, poz. 134. Zaskarżony wyrok, którym skazano osk. P. na podstawie art. 2 § 1 i 2, przytoczonej ostatnio ustawy, zapadł z obrazą dopiero co wymienionego art. 2-go. Porównanie treści tego przepisu z art. 4 pkt. 3 ustawy dewizowej i art. 1 § 1 ustawy karnej dewizowej wskazuje, że może on mieć tylko zastosowanie w razie, gdy sprawca posiada zezwolenie na przeprowadzenie przez granice Państwa Polskiego wartości dewizowych, uchyla się jednak od kontroli dewizowej, mającej sprawdzić legalność tego przeprowadzenia i właściwy, dozwolony jego zakres. Z tych względów Sąd Najwyższy poprawił błędną kwalifikację czynów przypisanych oskarżonemu P. na art. 1 § 1 ustawy karno dewizowej.II. 1. Wywody rewizji osk. Jerzego B. w przedmiocie właściwej kwalifikacji prawnej przypisanego mu czynu, stanowiącego przestępstwa dewizowe, odpierają zamieszczone wyżej (pkt. I 1) uwagi o stosunku treści art. 1 do treści art. 2 u.k.d.2. Artykuł 1 § 2 u.k.d. nie stanowi bynajmniej jedynie o przypadku, gdy sprawca, czyniący sobie z obrotu bez zezwolenia wartościami dewizowymi stałe źródło dochodu, postępował tak w myśl z góry powziętego w tym kierunku postanowienia. Do skazania na podstawie tego przepisu wystarcza, że sprawca czerpał z wymienionego obrotu stałe źródło swego dochodu, mając świadomość i wolę utrzymania tego stanu rzeczy.3. Przekonanie, że osk. B. miał tę świadomość i tę wolę, uzasadnione jest faktem, że oskarżony ten w okresie ledwo paru miesięcy, przeprowadził szereg transakcji dolarami (łącznie około 2.500 dol.) i zegarkami (około 130), zyskując z tego za każdym razem tak znaczne zarobki, że zezwalały mu one na czynienie innym podarunków, wyraźnie przekraczających możliwości finansowe oskarżonego, gdy zwrócić uwagę na wysokość zarobków oskarżonego z legalnego źródła, którym było uposażenie Służbowe konduktora PKP.4. Sąd Wojewódzki nie mógł przesłuchać w charakterze świadka Jerzego J., gdyż próby sprowadzenia J. do Sądu nie dały wyniku wobec nieustalenia miejsca jego obecnego pobytu (k. 93, 89).Wnosząc o zbadanie osk. B. przez biegłych psychiatrów, obrońca oskarżonego wskazywał na okoliczności nie mające nic wspólnego z ewentualnością nabycia choroby psychicznej przez oskarżonego od swych przodków. Z tego względu Sąd Wojewódzki, nie mający przy tym i z bezpośredniego zetknięcia się z osk. B. żadnych podejrzeń o ograniczeniu jego władz psychicznych, wniosek obrońcy mógł bez obrazy prawa (art. 111 i 117 k.p.k.) oddalić.5. Z protokołu rozprawy widać wyraźnie (k. 104), że przed udaniem się Sądu na naradę, strony wypowiedziały się w przedmiocie ewentualnej surowszej od wskazanej w akcie oskarżenia kwalifikacji czynów oskarżonych, w szczególności zaś osk. B. Nie można zatem mówić w niniejszej sprawie o naruszeniu przez Sąd art. 324 k.p.k., zdolnym wpłynąć na treść, wyroku (art. 371 pkt. 2 i art. 383 pkt. 3 k.p.k.), - zwłaszcza że możność zakwalifikowania czynu zarzuconego osk. B. i P. z surowszego przepisu karnego - istniała już na podstawie aktu oskarżenia, a nie "na podstawie okoliczności, które wyszły na jaw w toku rozprawy" (art. 324 § 2 k.p.k.).III. 1. Z ceny zegarków nabywanych za granicą i sprowadzanych do Polski przy udziale oskarżonych, Sąd Wojewódzki słusznie wyciągnął wnioski, że zegarki dostarczane przez osk. P. nie były inne, aniżeli dostarczane przez dalszych oskarżonych, tj. także złote. Sąd Wojewódzki nie mógł tutaj pominąć wyjaśnień osk. C. stwierdzającego, (k. 84), iż wśród przywiezionych mu przez P. zegarków, były zegarki złote.2. Sąd Wojewódzki zatem uznał, że w odniesieniu do osk. P. w grę v wchodzą wartości dewizowe, w rozumieniu ustawy dewizowej i ustawy karnej z 28.III.1952 r.IV. 1a. Fakt, że osk. B. zajmował w PKP stanowisko wyższe od innych oskarżonych, upoważniał Sąd Wojewódzki do przyjęcia, że pobory oskarżonego były odpowiednio wyższe.b. Rodzaj i wartość podarunków, jakie osk. B., będący dyspozytorem drużyny konduktorskiej, przyjmował od konduktorów, na których dopuszczenie do obsady międzynarodowych pociągów tranzytowych posiadał wpływ, dostatecznie wskazywał Sądowi, że osk. B. miał świadomość pobierania od tych konduktorów korzyści majątkowych, w związku ze swym urzędowaniem na stanowisku dyspozytora. Okoliczność, czy osk. B. miał świadomość dokonywania przez wspomnianych konduktorów przestępstw przy sposobności przejazdów za granicę, jest obojętną dla bytu przypisanego mu występku określonego w art. 290 § 1 k.k.2. Kara ... więzienia wymierzona osk. B. za ten występek, odpowiada stopniowi niebezpieczeństwa społecznego, okolicznościom działania tego oskarżonego oraz danym dotyczącym jego osoby. Sąd Wojewódzki słusznie podniósł, iż osk. B. czerpał znaczne dochody z pobierania kosztownych podarunków od swych podwładnych. Dochody te sięgające 3.500 zł miesięcznie wskazują na wysokie napięcie woli przestępczej oskarżonego B. Tak znacznych dochodów ubocznych osk. B. nie mógł używać tylko na koszty leczenia członków swej rodziny. Działanie jego cechuje zupełna beztroska o stronę moralną pracowników PKP, a w szczególności jemu podległych. Wskazywałoby na to zwłaszcza wyjaśnienie osk. B., iż otrzymawszy od współoskarżonego B. między innymi zegarek złoty wartości 2.000 zł nie analizował, skąd wziął ten zegarek. Zachowaniem się swoim osk. B. umożliwił współoskarżonym - zależnym od niego konduktorom - uprawianie procederu wysoce szkodliwego dla interesów Państwa Polskiego. Twierdzenie iż osk. B. szczerze przyznał się do winy, nie jest uzasadnione treścią jego wyjaśnień na rozprawie, podczas której oświadczał on, iż podarunki przyjmował sądząc, że chcą mu w ten sposób po prostu dopomóc w jego trudnej sytuacji materialnej.V. Natomiast kary wymierzone osk. Janowi C., Jerzemu B., Janowi K. i Eugeniuszowi P. za przypisane im przestępstwa dewizowe, są rażąco niskie. Te kary są bowiem najniższymi karami ustawowymi, a na takie kary żaden z oskarżonych nie zasłużył, skoro w stosunku do każdego zachodzą nie tylko okoliczności łagodzące wymienione w uzasadnieniu oskarżonego wyroku, lecz również przytoczone w nim okoliczności obciążające. Nadto należy podkreślić, że wszyscy wymienieni wyżej oskarżeni byli pracownikami PKP i przypisane im przestępstwa dewizowe popełnili bądź bezpośrednio, bądź pośrednio w związku ze swym urzędowaniem, co ich winę również obciąża.Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy uznał za słuszne skazać oskarżonych za przypisane im przestępstwa dewizowe na kary wymienione w sentencji.VI. Ponieważ żaden z oskarżonych nie był dotąd karany (k. 71, 191, 69, 192 i 73), a i inne ograniczenia i wyłączenia spod amnestii do nich nie odnoszą się, Sąd Najwyższy zastosował do nich przepisy ustawy o amnestii z dnia 22.XI.1952 r.