I KR 189/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Dziowgo. Sędziowie: F. Karolus, J. Pustelnik (sprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Miernik.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Bronisławy T., oskarżonej z art. 1 § 2 u.k.d. z dnia 28 marca 1952 r. i z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 45 § 1 u.k.s. z dnia 13 kwietnia 1960 r., oraz Adama vel Abrama S., oskarżonego z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 45 § 1 u.k.s. z 13 kwietnia 1960 r., po rozpoznaniu założonej przez prokuratora rewizji co do oskarżonej Bronisławy T. oraz przez oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 15 kwietnia 1965 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 2 i 3, 388 § 1, 442 i 444 k.p.k.1. uchylił zaskarżony wyrok w części skazującej oskarżoną Bronisławę T. i oskarżonego Adama vel Abrama S. za czyn z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 45 § 1 u.k.s. opisany w pkt IV aktu oskarżenia i uniewinnił ich z oskarżenia o ten czyn; 2. utrzymał w mocy powyższy wyrok w części uniewinniającej oskarżoną Bronisławę T. od zarzutu popełnienia przestępstwa opisanego w pkt I aktu oskarżenia;3. zarządził wydanie oskarżonemu Adamowi vel Abramowi S. kwoty 71.800 zł zakwestionowanej u niego w czasie rewizji (...).W sprawie zostali między innymi oskarżeni:1) Bronisława T. o to, że:I. w okresie od końca 1957 r. do dnia 14 października 1958 r. w W. bez zezwolenia władz dewizowych dokonała obrotu wartościami dewizowymi w szczególnie dużych rozmiarach, czyniąc sobie z tego stałe źródło dochodów w ten sposób, iż nabywała od posiadaczy, a następnie zbywała nie ustalonym osobom czeki skarbowe, podróżnicze i bankowe, opiewające na kwoty w dolarach USA lub Kanady, wystawione przez instytucje i Banki Stanów Zjednoczonych Ameryki Półn. bądź Kanady, przy czym łączna kwota obrotu wartościami dewizowymi wyniosła około 95.000 dolarów, tj. o czyn przewidziany w art. 1 § 2 ustawy karnej dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. (Dz. U. Nr 31, poz. 134);2) Bronisława T. i Adam vel Abram S. o to, że:IV. w dniu 14 października 1958 r. w W., działając wspólnie, dokonali bez zezwolenia władz dewizowych obrotu wartościami dewizowymi w ten sposób, że zawarli umowę, w myśl której miało nastąpić przeniesienie przez Bronisławę T. na rzecz Adama vel Abrama S. własności wartości dewizowych w postaci 565 dolarów USA w banknotach w zamian za 71.800 zł, tj. o czyn przewidziany w art. 1 § 1 ustawy karnej dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 134).Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy wyrokiem z dnia 15 kwietnia 1965 r. Bronisławę T. i Adama vel Abrama S. uznał za winnych tego, że w dniu 14 października 1958 r. w W., w zamiarze dokonania bez zezwolenia sprzedaży przez oskarżoną Bronisławę T. 565 dolarów USA i nabycia ich przez Adama vel Abrama S. za kwotę 71.800 zł, wyznaczyli sobie spotkanie, na które przybyli w al. Jerozolimskie przy Emilii Plater w W., lecz do dokonania transakcji z przyczyn od nich niezależnych nie doszło, gdyż zostali zatrzymani przez funkcjonariuszy MO, tj. popełnienia przestępstwa z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 45 § 1 u.k.s. z dnia 13 kwietnia 1960 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 123), i za to każde z nich skazał na zasadzie art. 24 k.k. w związku z art. 45 § 1 u.k.s. na karę jednego roku aresztu i grzywnę w wysokości 10.000 zł z zamianą w razie nieuiszczenia na areszt zastępczy, przyjmując dzień aresztu jako równoważnik grzywny 100 zł.Na zasadzie art. 3 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii darował każdemu z nich orzeczoną karę jednego roku aresztu; na poczet orzeczonej kary grzywny zaliczył okres tymczasowego aresztowania: Bronisławie T. - od dnia 16 października 1958 r. do dnia 26 stycznia 1959 r., uznając karę w całości za wykonaną, a Adamowi vel Abramowi S. - od dnia 16 października 1958 r. do dnia 24 grudnia 1958 r., uznając tę karę za wykonaną do wysokości 6.800 zł; orzekł przepadek na rzecz Skarbu Państwa kwoty 71.800 zł zakwestionowanej u oskarżonego Adama vel Abrama S.Bronisławę T. od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 1 § 2 u.k.d. z dnia 28 marca 1952 r. (Dz. U. Nr 31, poz. 134) opisanego w pkt I uniewinnił.Od tego wyroku założyli rewizje prokurator i oskarżeni. Rewizja prokuratora zaskarża wyrok w części uniewinniającej oskarżoną Bronisławę T. od zarzutu opisanego w pkt I aktu oskarżenia, wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w tej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, w szczególności przez nieuwzględnienie, że okoliczności ujawnione na przewodzie sądowym, rozważone we wzajemnym ich ze sobą powiązaniu, prowadzą do całkowicie pewnego wniosku, iż oskarżona Bronisława T. dopuściła się zarzucanego jej czynu.Rewizja wywodzi, iż błędne są ustalenia Sądu Wojewódzkiego, 1) że znalezione u oskarżonej oznaczone liczbami od 1 do 61 notatki oraz czek nr 29530 i pisma NBP i PKO nie mogą stanowić dostatecznych dowodów uznania oskarżonej za winną obrotu około 95.000 dolarów bez zezwolenia, bo nie można ustalić, od kogo oskarżona nabyła dolary, oraz że obrona oskarżonej, iż znalezione notatki otrzymała na dwa tygodnie przed zatrzymaniem od nieżyjącego dziś K. i przepisała je, bo wpadły one do wanny z wodą, nie została podważona;2) że zeznania świadków K., Wacława i Melchiora K., Marii S., G., K., N. i S. nie obalają obrony oskarżonej, bo nie wyjaśniają charakteru znalezionych notatek i roli oskarżonej w postawionym jej zarzucie - Sąd Wojewódzki wbrew zaleceniom Sądu Najwyższego, nie przeanalizował faktów w powiązaniu ze sobą oraz innymi dowodami w sprawie i z tych względów wysnuł nieprawidłowe wnioski.Rewizja oskarżonej Bronisławy T., wnosząc o uchylenie zazaskarżonego wyroku w części skazującej oskarżoną za usiłowanie zawarcia transakcji dewizowej z oskarżonym Adamem vel Abramem S. (art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 45 § 1 u.k.s.) i o uniewinnienie jej, a ewentualnie o uchylenie wyroku w tej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzuca:1)obrazę prawa materialnego przez przyjęcie, że fakt przybycia Bronisławy T. i Adama vel Abrama S. na miejsce, gdzie w odstępie 1/2 godziny zostali zatrzymani, wypełnia cechy usiłowania przestępstwa dewizowego, nie zaś niekaralnego przygotowania,2)błędną ocenę okoliczności faktycznych sprawy przez oparcie wyroku skazującego na nie dających się sprawdzić informacjach konfidencjonalnych.Rewizja oskarżonego Adama vel Abrama S., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego, zarzuca obrazę art. 8, 320 i 339 k.p.k. oraz art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 45 § 1 u.k.s. przez:1)niesłuszne odrzucenie wyjaśnień oskarżonego S., jakkolwiek wytłumaczył logicznie, dlaczego znalazł się w miejscu zatrzymania, i swoje zachowanie się tamże;2)przyjęcie, że kwoty w złotych i dolarach są ekwiwalentne i stanowiły przedmiot usiłowanej transakcji wymiennej, jakkolwiek relacja tych kwot daje wartości ułamkowe, a oskarżeni posiadali również inne wartości dewizowe i przedmioty wartościowe;3)niesłuszne przypisanie znaczenia mocy dowodowej znalezionemu w zakwestionowanych u oskarżonej T. notatkach adresowi, pod którym mieszkał oskarżony S., gdyż nie było tam jego nazwiska, a notatki - według wyjaśnień oskarżonej T. - były jedynie przez nią przepisane ze sporządzonych przez inną osobę;4)przypisanie oskarżonemu usiłowania zawarcia transakcji dewizowej, gdy wszystkie ustalenia i przesłanki przyjęte przez Sąd nie wyczerpują jeszcze stanu faktycznego usiłowania dokonania przestępstwa, a mogłyby być uznane jedynie za karnie obojętne przygotowanie.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Co do rewizji prokuratora.Rewizja nie jest zasadna. Wbrew odmiennemu twierdzeniu rewizji ustalenia poczynione przez Sąd Wojewódzki są prawidłowe i oparte na wystarczającej analizie materiału dowodowego, a wnioski co do winy oskarżonej zostały logicznie i wyczerpująco uzasadnione i nie sposób odmówić im słuszności.Rewizja w istocie swej sprowadza się do kwestionowania dokonanej przez Sąd Wojewódzki oceny dowodów. Skoro jednak rewizja ta nie wykazuje ani luk, ani błędów w rozumowaniu tegoż Sądu, a jedynie twierdzi, że fakty nie zostały przeanalizowane w powiązaniu ze sobą i z innymi dowodami - nie wskazując przy tym bliżej, na czym to uchybienie polega - to wobec przepisu art. 9 k.p.k. nie może ona odnieść skutku.Sąd Wojewódzki słusznie przyjął, że jakkolwiek treść zapisków oznaczonych liczbami od 1 do 61 oraz czek nr 29530 w powiązaniu z pismami NBP i PKO mogą prowadzić do wniosku, że oskarżona T. mogła dokonywać nielegalnego obrotu wartościami dewizowymi, to jednak poszlaka ta jest niewystarczająca i nie może być podstawą do uznania winy oskarżonej nawet przy uwzględnieniu zachowania się jej w czasie rewizji osobistej po zatrzymaniu, bo nie ma żadnych innych dowodów czy nawet poszlak wskazujących na to, że oskarżona rzeczywiście handlowała wartościami dewizowymi, obrona zaś oskarżonej nie została odparta i nie da się wyłączyć, że mogło być tak, jak ona wyjaśniła.Trzeba też zauważyć, że również dane o karalności oskarżonej T. wskazujące, że nie była ona nigdy karana, oraz zeznania świadka G., że MO nie mogła zebrać dowodów świadczących o handlowaniu przez nią dewizami, mogą przemawiać na korzyść oskarżonej i uprawdopodabniać jej obronę. Nie sposób też pomijać, że z treści pism NBP i PKO wynika, iż końcowe wnioski w nich wysnute są jedynie logicznymi przypuszczeniami, a nie stwierdzeniem obiektywnie istniejących faktów.Trafnie też przyjął Sąd Wojewódzki, że także zeznania świadków K., Wacława i Melchiora K., Stanisława N., S. oraz G. i S. nie mogą być uznane za podstawę winy oskarżonej T., bo nie wyjaśniają charakteru znalezionych u niej notatek i roli oskarżonej w postawionym jej zarzucie. Żaden bowiem ze świadków nie stwierdził, by zbył kiedykolwiek oskarżonej lub osobie, co do której istnieją dowody, że działa w powiązaniu z oskarżoną, jakieś wartości dewizowe. Stąd powiązanie tych zeznań - przy ocenie z omawianymi poprzednio zapiskami - również nie daje możności wyciągania wniosków niekorzystnych dla oskarżonej.Brak więc w sprawie konkretnych dowodów winy oskarżonej T. co do czynu opisanego w pkt I aktu oskarżenia, istniejące zaś poszlaki są niedostateczne i co najwyżej mogą rodzić domniemanie, że oskarżona mogła dokonywać nielegalnego obrotu wartościami dewizowymi, jednakże nie daje to podstawy do przyjęcia jej winy.W tym stanie rzeczy, skoro także materiał dowodowy nie da się uzupełnić, Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do uwzględnienia rewizji prokuratora.Co do rewizji oskarżonej Bronisławy T. i oskarżonego Adama vel Abrama S.Rewizjom tym nie można odmówić słuszności. Trafny jest podniesiony w obu rewizjach zarzut obrazy prawa materialnego, tj. art. 23 § 1 k.k., przez przypisanie oskarżonym usiłowania dokonania przestępstwa z art. 45 § 1 u.k.s., skoro wszystkie ustalenia i przesłanki przyjęte przez Sąd Wojewódzki dają jedynie podstawę do przyjęcia, że oskarżeni dopuścili się niekaralnego przygotowania do tegoż przestępstwa. Istota przestępstwa z art. 45 § 1 u.k.s. polega na kupnie-sprzedaży wartości dewizowych, a więc na zawarciu co najmniej przez dwie osoby umowy, w wyniku której jedna z nich zobowiązuje się przekazać drugiej lub przenieść na nią prawo własności dewiz, a druga do zapłacenia uzgodnionej ceny nabycia. Przestępstwo zostaje dokonane z chwilą zawarcia umowy, to jest wyrażenia przez obie strony zgody co do przedmiotu kupna-sprzedaży i ceny. Czynnościami zaś bezpośrednio skierowanymi ku urzeczywistnieniu przestępstwa, to jest zawarcia umowy, są prowadzone przez te osoby pertraktacje, w toku których dochodzi do uzgodnienia przedmiotu kupna-sprzedaży i ceny. Pertraktacje, które mogą się przejawiać w różnej formie, są zatem przy czynie z art. 45 u.k.s. ostatnim stadium poprzedzającym bezpośrednie dokonanie tego przestępstwa i dlatego właśnie działanie, a nie inne czynności je poprzedzające stanowi usiłowanie dokonania.Z ustaleń Sądu Wojewódzkiego, opartych na zeznaniach świadka G., wynika, że oskarżeni T. i S. nie zawarli jeszcze umowy kupna-sprzedaży, lecz mieli się dopiero spotkać celem dokonania transakcji dewizowej. Oskarżeni zostali zatrzymani jeszcze przed spotkaniem się: najpierw S., a po upływie około 40 minut T., a więc nie tylko nie spotkali się, ale się nawet nie zobaczyli. Nie może być zatem mowy o tym, by prowadzili pertraktacje zmierzające do zawarcia umowy, tj. by podjęli działanie skierowane bezpośrednio ku urzeczywistnieniu przestępstwa z art. 45 u.k.s. Samo przyjście na umówione miejsce najpierw S., a następnie T. może być uznane jedynie za czynność przygotowawczą, która przy tym przestępstwie jest karnie obojętna. Z naruszeniem więc art. 23 § 1 k.k. Sąd Wojewódzki przyjął winę oskarżonych.Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy zaskarżony wyrok w części skazującej oskarżonych uchylił i uniewinnił ich od zarzutu opisanego w pkt IV aktu oskarżenia, wobec czego odpadła potrzeba ustosunkowania się do dalszych zarzutów rewizji.Wobec uniewinnienia oskarżonego S. należało jednocześnie zarządzić wydanie mu zakwestionowanej u niego podczas rewizji kwoty 71.800 zł, której przepadek orzekł Sąd Wojewódzki na podstawie art. 18 § 1 u.k.s.Należy jeszcze zwrócić uwagę na uchybienie Sądu Wojewódzkiego polegające na tym, że zaliczył oskarżonej Bronisławie T. na poczet orzeczonej grzywny okres tymczasowego aresztowania od 16 października 1958 r. do 26 stycznia 1959 r., jakkolwiek cały ten okres tymczasowego aresztowania był już poprzednio wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 1963 r. zaliczony oskarżonej na poczet kary pozbawienia wolności orzeczonej za przestępstwo z art. 134 k.k.Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji.