VI KO 4/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: E. Binkiewicz (współsprawozdawca), A. Kafarski (sprawozdawca).Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Bogusława P. oskarżonego z art. 256, 263 i 257 § 1 k.k., po wysłuchaniu wniosku prokuratora, uchwalił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie w trybie art. 390 § 1 k.p.k. postanowieniem z dnia 16 stycznia 1962 r. kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy, a mianowicie:"Czy na postanowienie sędziego dla nieletnich o umorzeniu dochodzenia służy zażalenie oskarżycielowi prywatnemu?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneOdpowiadający obecnemu art. 478 § 4 k.p.k., przepis art. 505 k.p.k. obowiązujący do chwili wejścia w życie noweli z dnia 20 lipca 1950 r. stanowił, że prokuratorowi lub oskarżycielowi prywatnemu przysługuje zażalenie na postanowienie umarzające postępowanie. Norma ta stanowiła konsekwencję zasady przyjętej w postępowaniu w sprawach nieletnich, polegającej na obowiązku prowadzenia postępowania przygotowawczego, w każdej sprawie przeciwko nieletniemu, a więc również w sprawie z oskarżenia prywatnego.Użycie we wspomnianym wyżej art. 505 k.p.k. zwrotu "prokuratorowi lub oskarżycielowi prywatnemu" oznaczało, że wydanie postanowienia o umorzeniu dochodzenia przeciwko nieletniemu w sprawie prywatnoskargowej przysługiwało zarówno pierwszemu, jak i drugiemu i że wniesienie zażalenia przez jedną z tych osób wywierało ten sam skutek.Po noweli z dnia 20 lipca 1950 r. omawiany przepis jako art. 478 § 4 otrzymał następującą treść: "Na postanowienie o umorzeniu śledztwa prokuratorowi służy zażalenie". Następna nowela wprowadziła w tym zakresie tylko tę zmianę, że po słowie "śledztwa" dodała wyrazy "lub dochodzenia".Z powyższego wynika zatem, że w obecnym stanie prawnym oskarżycielowi prywatnemu nie przysługuje zażalenie na umorzenie postępowania przygotowawczego. Ratio legis takiego unormowania leży w zapobieganiu niesłusznemu przedłużeniu postępowania przeciwko nieletniemu przez często merytorycznie niesłuszne zażalenia oskarżycieli prywatnych, gdyż odrębność psychiczna nieletniego wymaga szybkiego ukończenia postępowania karnego. Atmosfera bowiem tego postępowania i jego przedłużanie się - zwłaszcza w wyniku śledztwa lub dochodzenia, jeżeli okaże się, że nieletni był niewinny lub że postępowanie powinno być z innych przyczyn umorzone - może wywierać niekorzystny wpływ na psychikę nieletniego.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy na postawione pytanie prawne udzielił odpowiedzi jak na wstępie.