1 CO 29/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Święcicki. Sędziowie: M. Lisiewski, B. Dobrzański, Z. Wiszniewski (sprawozdawca), M. Piekarski, K. Lipiński, T. Byliński.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznawał przedstawione do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów pytanie prawne wynikłe w sprawie z powództwa Tekli P. przeciwko PKS w G. o odszkodowanie za wypadek:"Czy złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych przerywa bieg przedawnienia?"Sąd Najwyższy uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:"Złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych przerywa bieg przedawnienia, chyba że treść wniosku nie pozwala na skonkretyzowanie roszczenia lub zidentyfikowanie stron."Uzasadnienie faktyczneZałożeniem pytania przedstawianego składowi siedmiu sędziów jest sytuacja, gdy biegnie przedawnienie roszczenia, a w toku tego biegu osoba, której roszczenie to przysługuje, składa do sądu wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych w przyszłym postępowaniu, w którym będzie dochodziła tegoż roszczenia. Sytuacja taka może mieć miejsce również po uzyskaniu tytułu egzekucyjnego stwierdzającego roszczenie (art. 113 p.o.p.c.), gdy osoba uprawniona wnosi o zwolnienie jej od kosztów sądowych w postępowaniu egzekucyjnym, którego jeszcze nie wszczęła.Do odpowiedzi przeczącej na przedstawione pytanie mógłby - na pierwszy rzut oka - skłaniać argument, że w powyższej sytuacji zgłoszenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie jest dochodzeniem roszczenia. Jednakże bezsporna okoliczność, że nie jest to czynność dochodzenia, nie rozstrzyga bynajmniej zagadnienia. Nie chodzi bowiem o to, że złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie jest czynnością dochodzenia roszczenia, natomiast chodzi o to, czy złożenie takiego wniosku jest czynnością przedsięwziętą "w celu dochodzenia" roszczenia.Że pomiędzy czynnością dochodzenia a czynnością przedsięwziętą w celu dochodzenia nie zachodzi identyczność, wskazuje np. taka czynność, jaką jest wniosek o wyznaczenie sędziego polubownego (art. 492 k.p.c.) w sprawie poddanej rozpoznaniu przez sąd polubowny. Zgłoszenie takiego wniosku przez osobę, której przysługuje roszczenie względem strony przeciwnej, nie jest czynnością dochodzenia roszczenia; skutkiem złożenia i uwzględnienia tegoż wniosku będzie jedynie ustanowienie sędziego polubownego. Jednakże wyznaczenie sędziego polubownego jest tu jedynie środkiem do celu, a nie celem samym w sobie. Celem bowiem wniosku o ustanowienie sędziego polubownego jest dochodzenie roszczenia przed sądem polubownym.Jeżeliby zamiarem ustawodawcy było zacieśnienie czynności objętych przepisem art. 111 pkt 2 k.p.c. do samych tylko czynności dochodzenia roszczenia, to wypowiedziałby tę myśl wyraźnie; ustawodawca nie recypowałby częściowo sformułowania poprzednio obowiązującego art. 279 k.z., gdyby miał zamiar określeniu "cel" nadać inną treść, niż miało ono w art. 279 k.z. Że art. 279 pkt 2 k.z. miał na myśli nie tylko czynności dochodzenia roszczenia, wynika wyraźnie z przykładowego wyliczenia, jakie ów przepis zawierał. Jeżeli więc art. 111 pkt 2 p.o.p.c. mówi o czynności przedsięwziętej "w celu dochodzenia roszczenia", to ma na myśli nie tylko czynności dochodzenia. Czynność może być przedsięwzięta w "celu dochodzenia roszczenia", mimo że cel ten sięgał dalej aniżeli skutek, jaki dana czynność ma wywołać bezpośrednio. I tak np. bezpośrednim skutkiem, jaki wierzyciel może osiągnąć przez złożenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności, jest uzyskanie tytułu wykonawczego. Jednakże skutek ten jest jedynie środkiem do celu, cel zaś sięga dalej, a jest nim dochodzenie roszczenia w drodze egzekucji, jeżeli dłużnik zasądzonego od niego świadczenia nie spełni dobrowolnie. Dlatego też zgodnie z art. 111 pkt 2 p.o.p.c. złożenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności przerywa bieg przedawnienia.Jeszcze ważniejsza pod tym względem jest sytuacja w wypadku złożenia przez osobę, której przysługuje roszczenie, wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku bowiem takim chodzi o nic innego jak właśnie o uzyskanie możności dochodzenia danego roszczenia bez potrzeby uiszczenia kosztów sądowych. Wnioskodawca zmierza do tego, aby sąd zwolnił go od uiszczenia tych kosztów w postępowaniu, w którym wnioskodawca będzie dochodził tego roszczenia. Dochodzenie tegoż roszczenia jest więc celem, w jakim przedsięwzięta zostaje czynność złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Skoro bowiem chodzi o zwolnienie właśnie po to i tylko po to, aby móc dochodzić danego roszczenia bez uiszczania kosztów sądowych, to złożenie wniosku o zwolnienie od tych kosztów jest czynnością przedsięwziętą "w celu" dochodzenia tego właśnie roszczenia.Dochodzenie nie jest wprawdzie treścią tej czynności, jest jednak "celem" przedsięwzięcia jej - tak właśnie, jak to przewiduje art. 111 pkt 2 p.o.p.c.Okoliczność ta decyduje o twierdzącej odpowiedzi na pytanie przedstawione składowi siedmiu sędziów. Założeniem tej odpowiedzi jest jednak to, że wniosek zawiera przytoczenie faktów, z których, jeżeli są one prawdziwe, wynika co do zasady roszczenie wnioskodawcy w stosunku do osoby określonej we wniosku. Innymi słowy: treść wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych musi umożliwiać konkretyzację roszczenia, dla dochodzenia którego wnioskodawca pragnie uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych, oraz identyfikację osoby uprawnionej i zobowiązanej.Powyższego rozstrzygnięcia nie może kwestionować okoliczność, że może się zdarzyć, iż osoba uprawniona, przerwawszy w powyższy sposób bieg przedawnienia, nie wytoczy powództwa. Także w razie złożenia wniosku o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu określającemu roszczenie bieg przedawnienia tegoż roszczenia ulega przerwaniu, mimo że nie jest wyłączona możliwość, iż wierzyciel nie przeprowadzi egzekucji. Czynność przedsięwzięta w celu dochodzenia roszczenia (art. 111 pkt 2 k.p.c.) przerywa bowiem bieg przedawnienia bez względu na to, czy następnie dochodzenie roszczenia zostanie przeprowadzone do końca.